«Δεν υπάρχει επιστροφή στο παρελθόν»

Το 2021 η Διεθνής Αμνηστία κατέταξε την Ουκρανία ως τη δεύτερη πιο διεφθαρμένη χώρα στην Ευρώπη, πίσω μόνο από τη Ρωσία. Ηταν μια θέση την οποία ο 40χρονος Ολεξάντρ Νοβίκοφ, επικεφαλής της υπηρεσίας καταπολέμησης της διαφθοράς, δεσμεύτηκε να αναστρέψει – για να διαπιστώσει στην πορεία ότι το έργο του είχε γίνει πολύ πιο δύσκολο εξαιτίας του COVID και του Βλαντίμιρ Πούτιν.

Συγκεκριμένα, υπό την πίεση της πανδημίας, το κοινοβούλιο ήρε την υποχρέωση των κομμάτων να καταθέτουν αναφορές για τα οικονομικά τους στην υπηρεσία του. Επίσης, η ανάγκη να παραμείνουν ασφαλείς απέναντι στις ρωσικές δυνάμεις οι δημόσιοι αξιωματούχοι στα κατεχόμενα τμήματα της χώρας οδήγησε στην αναστολή της δημόσιας και υποχρεωτικής καταγραφής της ταυτότητας και των εισοδημάτων τους για το περασμένο έτος.

Σήμερα, ο Νοβίκοφ θέλει την επαναφορά των δύο αυτών μέτρων – και ακόμη περισσότερα. Εκτός των άλλων, υπάρχουν τα δισ. δολάρια και ευρώ της ξένης βοήθειας προς τη χώρα. Ορισμένοι Ρεπουμπλικανοί στο Κογκρέσο των ΗΠΑ έχουν ζητήσει έρευνα για τον τρόπο που χρησιμοποιήθηκε αυτή η βοήθεια. Δουλειά του Νοβίκοφ είναι να διατηρεί τα κεφάλαια αυτά ασφαλή. Ωστόσο, παρήλθε το χρονικό όριο της 10ης Ιανουαρίου ως το οποίο η κυβέρνηση όφειλε να υιοθετήσει μια τριετή στρατηγική για την καταπολέμηση της διαφθοράς. «Εχω στη διάθεσή μου όλα τα εργαλεία που απαιτούνται προκειμένου να διασφαλιστεί η διαφάνεια, η υπευθυνότητα και η συνοχή στη χρήση αυτών των χρημάτων – με τη διαφορά ότι δεν έχουν ενεργοποιηθεί όλα τα εργαλεία» λέει ο ίδιος.

Η δυσφορία φαίνεται πως εντάθηκε εξαιτίας του εμφανούς αρχικού ληθάργου της κυβέρνησης στην υπόθεση της στόχευσης των προσώπων και οντοτήτων της Ρωσίας που δρουν στην οικονομία της Ουκρανίας. Πέρυσι, μάλιστα, οι εντάσεις έγιναν ευρύτερα ορατές μετά τον ισχυρισμό του Νοβίκοφ ότι ο Αντρέι Σμιρνόφ, αναπληρωτής επικεφαλής στο γραφείο του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ήταν αυτός που βρισκόταν πίσω από την αργή πρόοδο στη συγκρότηση της λίστας εκείνων στους οποίους θα έπρεπε να επιβληθούν οικονομικές κυρώσεις.

Ορισμένοι ενδέχεται να σκεφτούν ότι τα δραματικά γεγονότα των τελευταίων ημερών θα έπρεπε να ανησυχήσουν έναν εν ενεργεία τσάρο στην υπόθεση της διαφθοράς. Εστω και αν, όπως διαβεβαίωσε ο Ζελέσνκι, «δεν πρόκειται να υπάρξει επιστροφή στο παρελθόν σε αυτό το ζήτημα».

Για τον Νοβίκοφ, ωστόσο, το κύμα των παραιτήσεων δεν αποτελεί αιτία ανησυχίας, αλλά ένδειξη ότι η Ουκρανία ανοίγει μια νέα σελίδα, όπως τονίζεται και στην πρόσφατη έρευνα της USAid, που τονίζει: «Οι Ουκρανοί έχουν γίνει λιγότερο ανεκτικοί απέναντι στη διαφθορά στη διάρκεια του πολέμου. Πριν από αυτόν, μόλις το 40% δήλωνε έτοιμο να κάνει σχετικές καταγγελίες, αλλά σήμερα το ποσοστό έχει αυξηθεί στο 84%. Αποτελεί απαίτησή τους να οικοδομηθεί μια κουλτούρα ακεραιότητας. Και ο πρόεδρος ανταποκρίθηκε σε αυτή την απαίτηση».

Οπως λέει ο Νοβίκοφ, ο Ζελένσκι, ο οποίος επικαλέστηκε την καταπολέμηση της διαφθοράς στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του, καλείται σίγουρα να κάνει περισσότερα. Ο ίδιος παραδέχεται πως υπάρχει αντίσταση απέναντι στην αλλαγή. Ομως η Ουκρανία, έχοντας ήδη υποβάλει αίτηση ένταξης στην ΕΕ, έχει μια ευκαιρία να αλλάξει.

«Η διαφθορά είναι το αποτέλεσμα των προσπαθειών που επί δεκαετίες κατέβαλλε η Ρωσία να μας κάνει προτεκτοράτο της» σημειώνει. Ο ίδιος, ωστόσο, μάχεται για να θέσει τη χώρα σε διαφορετική τροχιά.