Η αδυσώπητη αμερικανική ήπια δύναμη

Είμαστε καταδικασμένοι να εισάγουμε όλα τα αμερικανικά ιδεολογικά σκουπίδια; Έτσι φαίνεται. Το παράδοξο αυτού του δράματος είναι ότι οι πιο ενθουσιώδεις εισαγωγείς αυτοχαρακτηρίζονται αριστεροί αντι-ιμπεριαλιστές· κατά κάποιον τρόπο «αντι-αμερικανοί». Και παρότι στην Ευρώπη τα κοινωνικά δεδομένα διαφέρουν από τα αμερικανικά, μας έχει επιβληθεί ένα ιδεολογικό σχήμα που διαμορφώνεται από την ανάγκη της επαγρύπνησης έναντι όλων των προκαταλήψεων και διακρίσεων: η woke πρόσληψη του κόσμου. Πρόκειται για υπεραπλούστευση και αναχρονισμό – όσα σωστά και δίκαια περιέχει έχουν διατυπωθεί πολύ παλιότερα, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο: ο σεξισμός και ο φεμινισμός δεν ανακαλύφθηκαν στη δεκαετία του 2010, ούτε τα αντιρατσιστικά κινήματα ξεκίνησαν από τη γενιά Z. Οι δυνάμεις της κοινωνικής δικαιοσύνης τοποθέτησαν σε προτεραιότητα όλα αυτά τα ζητήματα ήδη από την αρχή του 19ου αιώνα και μάλιστα, στην αρχή, σε πλαίσιο σύντηξης ταυτοτήτων με ορίζοντα κοινωνικής ενότητας -όχι συγκρουσιακού διαχωρισμού. Το 1968, η υπόθεση είχε προλάβει να εκφυλιστεί με τις συμμορίες ένοπλων Μαύρων εθνικιστών και τις έξαλλες φεμινίστριες που καθύβριζαν τους άνδρες «σεξιστικά γουρούνια»· όχι ότι είχαν άδικο.

Όσο για τη φράση «be woke» -επαγρυπνείτε- χρονολογείται από το 1930, δεν την επινόησαν τα κακομαθημένα κολεγιόπαιδα του 21ου αιώνα. Καθώς το «be woke» αναφερόταν κυρίως στη συνειδητοποίηση της κατάστασης των Αφροαμερικανών, ανασύρθηκε το 2014 μετά τον πυροβολισμό του Μάικλ Μπράουν στο Φέργκιουσον και υιοθετήθηκε από τα κινήματα Black Lives Matter και Black Twitter- à propos, δυο κάκιστες ιδέες που αφήνουν να εννοηθεί ότι οι Αφροαμερικανοί αποτελούν ξεχωριστή κατηγορία γήινου όντος. Στη συνέχεια, ο όρος έγινε μιμίδιο και συνδέθηκε με την υπερευαίσθητη και ευπαθή ψυχή των Αμερικανών φοιτητών που αγαπούν τα ζώα και τα φυτά, ταλαντεύονται ανάμεσα στα φύλα και ανιχνεύουν παντού ρατσισμό, σεξισμό, ομοφοβία, τρανσφοβία, ισλαμοφοβία και άλλες politically incorrect φοβίες.

Κοντολογίς, οι σημερινοί σπουδαστές και οι καθηγητές που τους κάνουν όλα τα χατίρια οικειοποιούνται αναίσχυντα μια προτροπή των Αφροαμερικανών από την εποχή των συστημικών φυλετικών διακρίσεων. Οι «ξύπνιοι» δεν αγωνίζονται για την κοινωνική ισότητα ανεξαρτήτως φυλής και φύλου, αλλά για μια κοινωνία ενιαίας σκέψης η οποία υποτίθεται ότι θα αντικαταστήσει τον κακοποιητικό πατριαρχικό καπιταλισμό τιμωρώντας τους λευκούς άνδρες-θύτες. Ο χώρος των αμερικανικών πανεπιστημίων έρρεπε ανέκαθεν προς τη φασιστοειδή αριστεροσύνη την οποία οι ΗΠΑ εξήγαγαν στην Ευρώπη ως μέρος της αδυσώπητης ήπιας ισχύος τους: το αμερικανικό ιδεολογικό χωνευτήρι επεξεργάζεται διάφορες ευρωπαϊκές αμπελοφιλοσοφίες και τις ξαναστέλνει στις ακτές μας πιο σχηματικές, πιο δογματικές- λόγου χάρη, τη λεγόμενη French Theory που εξελίχθηκε στην κριτική φυλετική θεωρία, μια ραγδαία οπισθοδρόμηση έναντι της φυλετικής αχρωματοψίας. Mέσω νοσηρών πνευματικών ανταλλαγών, οι Αμερικανοί διανοούμενοι που ασχολούνται με σπουδές φύλου και μετα-αποικιακές έρευνες σκάρωσαν το τέρας της woke culture το οποίο καταπίνει ανθρώπους, ιδέες και έργα πολιτισμού επιβάλλοντας λογοκρισία και αντανακλαστικά αγέλης. Και κερδίζει έδαφος εφόσον όλοι θέλουν να φανούν «ευαίσθητοι» και, προπάντων, «ξύπνιοι».

Πριν από λίγες ημέρες, μια φοιτήτρια στο πανεπιστήμιο της Νέας Σορβόννης έφτιαξε για το μάθημα των πολυμέσων ένα βιντεάκι με σκηνές από αγαπημένες ταινίες του ιταλικού κινηματογράφου. Όταν το πρόβαλε στην τάξη, ο καθηγητής έβαλε τις φωνές: θεώρησε σεξιστικό το απόσπασμα από την κωμωδία «Οι εντιμότατοι φίλοι μου» «διότι οι γυναίκες βρίσκονται στο περιθώριο» και τρανσφοβικό το απόσπασμα από το «Άρωμα γυναίκας» όπου ο τυφλός Βιττόριο Γκάσμαν σχολιάζει ένα τραβεστί. Όσο για την απουσία αποσπάσματος με κάποιον «έγχρωμο», ο καθηγητής τη θεώρησε «ρατσισμό».

Οι woke της Σορβόννης δεν θα παραδεχτούν ποτέ ότι έχουν υποκύψει σε μια αμερικανική διαστροφή, η οποία συνέβαλε στην άνοδο του τραμπισμού ως λωλή απάντηση στη λωλή αριστερά των liberals. Έχουν τόσο περιορισμένη αντίληψη του κόσμου ώστε δεν βλέπουν ότι ένα μεγάλο μέρος της αριστεράς και των δήθεν ορθώς σκεπτομένων φιλελευθέρων οξύνει τα υπολείμματα του ρατσισμού και του σεξισμού, με μια στάση épater le bourgeois: για παράδειγμα, με το να προωθούν διεμφυλικούς σε δημόσιες θέσεις μόνο και μόνο επειδή είναι διεμφυλικοί, όχι επειδή διαθέτουν τα κατάλληλα προσόντα. Έτσι, οι woke επιτυγχάνουν τον προαναφερθέντα στόχο: εξοργίζουν τους φανατικούς χριστιανούς και τους ισλαμιστές, με τους οποίους έχουν περισσότερες ομοιότητες απ’ ό,τι διαφορές.

Δεν έχω αντίρρηση στο ότι ο αμερικανικός καπιταλισμός είναι ελαττωματικός. Οι αντιρρήσεις μου είναι οι εξής: 1) η κουλτούρα woke είναι θεατρινίστικη, αλαζονική, ηθικολογική και μεσσιανική· οι woke πιστεύουν ότι πριν από αυτούς ζούσαμε σε μια ζούγκλα ρατσισμού, σεξισμού κτλ κι ότι ήρθαν στον κόσμο για να μας σώσουν 2) απορρίπτουν τη σάτιρα· δεν βρίσκουν τίποτα αστείο 3) είναι μισαλλόδοξοι και πουριτανοί· σαν κάτι μάνες της παλιάς σχολής που προειδοποιούν ότι όλοι οι άνδρες είναι, δυνάμει, βιαστές 3) μεγαλοποιούν τα κοινωνικά προβλήματα στη Δύση (αλλά όχι στον υπόλοιπο κόσμο) εντείνοντας τον κοινωνικό διχασμό και τη δυσαρέσκεια 4) ενισχύουν την εθνικιστική και θρησκευτική ακροδεξιά 5) αλλοιώνουν τη γλώσσα και τα νοήματά της με φαιδρούς ευφημισμούς και 6) αναθεωρούν την Ιστορία αποτιμώντας πρόσωπα και γεγονότα με τα εργαλεία του σήμερα. Αυτό συνέβη και με το βίντεο της φοιτήτριας όπου αριστουργήματα του ιταλικού κινηματογράφου κόπηκαν ως ιδεολογικά απαράδεκτα.

Στον ακαδημαϊκό χώρο, η ταυτότητα woke είναι μια ναρκισσιστική σημαία: Δοξάστε με! Δεν ανέχομαι αδικίες! Σας περιφρονώ, πτωχοί και αποκοιμισμένοι! Αυτή η εξατομικευμένη και αποπολιτικοποιημένη ιδέα για την κοινωνική δικαιοσύνη καταλήγει στη διόγκωση της αυτοπεποίθησης, σε ένα είδος ρετουσαρισμένης selfie: oι woke, αν και έχουν απύθμενη άγνοια της Ιστορίας, της οικονομίας, της πολιτικής, συμπεριφέρονται σαν ξερόλες κι αυτό τους καθιστά γελοίους, αν και όχι στα δικά τους μάτια. Το μείζον ερώτημα είναι εξίσου παλιό με τη woke κουλτούρα: το πώς οι ΗΠΑ καταφέρνουν, ακόμα και σε ιστορικές φάσεις όπου δεν παράγουν φιλοσοφική σκέψη, να μάς εξάγουν οποιαδήποτε παρακμιακή παλαβομάρα διαδίδουν τα κολέγια των liberal arts και οι New York Times.