Μια ήσυχη αποχώρηση

Για τις γενιές που μεγάλωσαν μετά τον Εμφύλιο, ο βασιλιάς ήταν ένα σύμβολο μιας κοινωνίας βαθιά διαιρεμένης. Οι οπαδοί τους θεωρούσαν τους βασιλιάδες εγγυητές της τάξης και της ασφάλειας της χώρας, που είχε θεμελιωθεί σε βάρος των κομμουνιστών, των ηττημένων της εμφύλιας σύγκρουσης. Για την Αριστερά, που τους φιλοτεχνούσε ως το απόλυτο κακό, ήταν οι ξένοι που σφράγιζαν την εξάρτηση της χώρας. Η μοιρασιά των αισθημάτων σε συμπάθεια και σε απέχθεια εκφραζόταν, τα μετεμφυλιακά χρόνια, και στο πρόσωπο της βασίλισσας Φρειδερίκης. Η Αριστερά ποτέ δεν της συγχώρησε τις παιδουπόλεις που με πρωτοβουλία της άρχισαν να λειτουργούν το 1947.

Η απέχθεια προς τη βασιλεία επεκτεινόταν και πέραν της Αριστεράς. Τη δεκαετία του 1950, ο θρόνος θεωρήθηκε σπάταλος. Πεδίο τριβών, επίσης, ήταν η εμμονή του βασιλιά Παύλου να ανακατεύεται στο πολιτικό παιχνίδι. Κάπως έτσι, μετά «τις εκλογές βίας και νοθείας» του 1961 κηρύχτηκε ο Ανένδοτος Αγώνας της Ενώσεως Κέντρου και πιθανότατα λόγω των συνεχών παρεμβάσεων του θρόνου παραιτήθηκε, το 1963, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Η άποψη ότι η βασιλεία υπερέβαινε τα εσκαμμένα βρήκε λαϊκό έρεισμα – και συνόδευσε στη δική του θητεία τον Κωνσταντίνο, που το 1964 ανήλθε στον θρόνο νεότατος, μετά τον πρόωρο θάνατο του Παύλου, του πατέρα του.

Ο Κωνσταντίνος, νέος, άπειρος και με κακούς συμβούλους, δεν τα κατάφερε καλύτερα από τον Παύλο, δεν ήρθη υπεράνω προστατεύοντας τους θεσμούς (λεπτομέρειες σε άλλες σελίδες). Το γκλάμορ της βασιλείας του (η νεότητα, ο γάμος με την Αννα Μαρία, η κοσμικότητα, οι διακοπές) δεν είχε την απήχηση που περίμενε, σε μια φτωχή αγροτική Ελλάδα. Η χούντα αποτέλειωσε την παρεμβατική του ισχύ στα πολιτικά. Και το κακά προετοιμασμένο αντικίνημα του Δεκεμβρίου 1967 έβαλε τη βάση για την εκδίωξή του. Απών από τη χώρα, εξουδετερώθηκε εύκολα από το καθεστώς των συνταγματαρχών στο δημοψήφισμα του 1973.

Για τη μεταπολίτευση, δηλαδή, ήταν ήδη παρελθόν πριν εκπέσει οριστικά το 1974. Μετά τη δικτατορία, η κοινωνική σύνθεση της Ελλάδας είχε αλλάξει κι η βασιλεία, στην πολιτική ρητορική της εποχής, συνδυάστηκε με τον αναχρονισμό και την αντίδραση. Δημοκρατία, αυτή η λέξη σκέπαζε τις υπόλοιπες πολιτικές έννοιες – και την επικύρωσε οριστικά το δημοψήφισμα του Καραμανλή. Τα όποια φάουλ της προεδρευομένης δημοκρατίας (ο Σαρτζετάκης, η χρησιμοποίηση της λήξης της θητείας του Κάρολου Παπούλια το 2014 από την Αριστερά για να ανατραπεί η κυβέρνηση Σαμαρά πριν ολοκληρωθεί το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμά της) δεν μπορούσαν να αλλάξουν τα δεδομένα. Η βασιλεία στην Ελλάδα είχε εκπέσει οριστικά.

Κι όμως, χθες, ένα πράγμα μου έκανε εντύπωση. Εχοντας χαιρετίσει την έκπτωσή του με το σκίτσο του Ορνεράκη όπου ένας μικρός ουρεί το στέμμα και έχοντας απαξιώσει το πρόσωπο ως Γλύξμπουργκ, οι έλληνες πολίτες κατάφεραν τώρα στο τέλος του τέως βασιλιά Κωνσταντίνου να μην παρασυρθούν από το θυμικό. Εντάξει, η Ράνια Σβίγγου, εκπροσωπώντας τον ΣΥΡΙΖΑ, είπε ένα δήθεν οργισμένο στερεότυπο – αλλά συνολικά, ακόμα και το κόμμα της, κράτησε χαμηλά τους τόνους. Κι η σιωπηλή αποδοχή (αυτό κατάλαβα, διαβάζοντας κομματικές ανακοινώσεις, Τύπο και κοινωνικά δίκτυα) από τους πολίτες του δικαιώματος του εκλιπόντος να κηδευτεί στους πατρογονικούς τάφους δείχνει ότι, ίσως, μαθαίνουμε να αφήνουμε πίσω τα μίση και τις προσβολές. Οτι μπορούμε να σκεπτόμαστε και να αυτοσυγκρατούμαστε.

Συμμερίζομαι απολύτως τους πανηγυρισμούς του Κωστή Χατζηδάκη, που πλέον για να βγει μία σύνταξη, χρειάζονται το πολύ 60 μέρες. Πριν από λίγο καιρό, θεωρούνταν αδιανόητο ότι θα εκκαθαριστούν χιλιάδες εκκρεμείς σχετικές υποθέσεις κι ότι υπήρχε λύση – μάλιστα, μια λύση που την πολέμησε η αξιωματική αντιπολίτευση ως δήθεν παράδοση σε ιδιωτικά συμφέροντα. Εκδόθηκαν περί τις 500.000 συντάξεις, ας κάνει ο ΣΥΡΙΖΑ τη μετάφραση σε ψήφους για να καταλάβει και τις δημοσκοπήσεις.

Τσαρλς Σίμικ: Παπούτσια μου. Ποίημα

Παπούτσια, μυστικό πρόσωπο της μύχιας ζωής μου:

δυο φαφούτικα στόματα που χάσκουν,

δυο δέρματα ζώου σχεδόν διαλυμένα

που μυρίζουν ποντικοφωλιά.

Ο αδερφός και η αδερφή μου που πέθαναν στη γέννα

συνεχίζουν να υπάρχουν μέσα σας

οδηγώντας τη ζωή μου

στην ακατανόητη αθωότητά τους.

Σε τι μου χρησιμεύουν τα βιβλία

όταν μέσα σας μπορώ να διαβάσω

το ευαγγέλιο της ζωής μου στη γη,

και ακόμα παραπέρα, τα πράγματα που θα ‘ρθουν;

Θέλω να διαλαλήσω τη θρησκεία

που έχω επινοήσει για την τέλεια ταπεινότητά σας

και την καινούρια εκκλησία που χτίζω

με εσάς Αγία Τράπεζα.

Ασκητικά και μητρικά υπομένετε εσείς:

όμοια με τα βόδια, τους αγίους, τους καταδικασμένους,

με τη σιωπηλή υπομονή σας σχηματίζετε

τη μόνη αληθινή όψη του εαυτού μου.

Ο Τσαρλς Σίμικ, ποίημα του οποίου σε μετάφραση Μάνιας Μεζίτη μόλις διαβάσατε, αναδημοσιευμένο από το τχ. 2 του «Books’ Journal» (Δεκ. 2010), ήταν από τους σημαντικότερους ποιητές του καιρού μας και πέθανε στη Νέα Υόρκη, σε ηλικία 84 ετών (έγραψαν χθες οι καλλιτεχνικές σελίδες). Τα ποιήματά του, σκοτεινά και με ανελέητο χιούμορ, απεικονίζουν ρεαλιστικά πορτρέτα βίας και απελπισίας. Σπουδαία περίπτωση.