Ποιήματα για τους ανθρώπους των υπογείων

«Από μια πατρίδα εγώ είμαι,

κι όσο κι αν το λησμονώ,

πάω, προς μια πατρίδα πάω,

μια για πάντα να σταθώ».

Κωστής Παλαμάς, Δωδεκάλογος του Γύφτου, Λόγος Ι, Αναστάσιμος.

Ο Γιώργος Χρονάς δεν γράφει ποίηση: πληκτρολογεί∙ ο αναγνώστης ακούει τους ήχους της γραφομηχανής του: ακούει πλήκτρα να χορεύουν στους ρυθμούς της μεθυστικής τζαζ του Ντέιβ Μπράμπεκ, στις παραμυθένιες άριες της Μαρίας Κάλλας, στην ηλεκτρική φωνή της Σωτηρίας Μπέλλου, στην αέρινη φούστα της Μαίριλυν Μονρόε, στον φόβο της Αναπαράστασης του Γιάννη Χρήστου, στην ανεμελιά της Ρωμαϊκής Αγοράς του Μάνου Χατζιδάκι, αποτυπώνοντας τον Πειραιά, το Πέραμα, τη Σαλαμίνα να χορεύουν σε αυτούς τους ήχους, να καίγονται σαν ρωμαϊκά κεριά καθώς ποζάρουν για να τις ζωγραφίσει ο Μόραλης και ο Τσαρούχης – η παρέλαση του Χάρλεμ συναντά την παρέλαση Αττικού Ηλιου.

Η ποίηση του Γιώργου Χρονά είναι απόπειρα του ιδίου να βιώσει και να φωτογραφίσει όλα τα πρόσωπα της Ιστορίας, να στερεώσει τις εμπειρίες περασμένων εποχών αλλά και της εποχής του, ώστε να καθηλώσει και να συντηρήσει τα αρνητικά είδωλα από τις φωτογραφίες του, δημιουργώντας ένα ποιητικό παρόν με ρημαγμένα και γυμνά πρόσωπα, όπως παρατηρούμε στην Ωδή στη Μαίριλυν Μονρόε. Πρόκειται για μια ποιητική που οργώνει με σπασμένα φρένα τους δρόμους της φαντασίας, καβαλώντας τη μοτοσυκλέτα της ελληνικής γλώσσας, με απώτερο σκοπό να πει την αλήθεια: ένας καβαφικός διδακτισμός που εμμένει στο περιστατικό, εμπειρικό και παθολογικό της πραγματικότητας. Για παράδειγμα, στο προαναφερθέν ποίημα παρατηρούμε την απομυθοποίηση ενός συμβόλου του σεξ, το οποίο φυλακίστηκε στο πατριαρχικό σύστημα, παρ’ όλο που παριστάνει ότι προασπίζει την απελευθέρωση από αυτό:

«[…]Χαράξτε πάνω στο σώμα μου τη φωνή μου σε δίσκο 78 στροφών

να τραγουδά τον Εθνικό Υμνο των Ηνωμένων Πολιτειών

Επειτα κυκλοφορήστε νύχτα τη μορφή μου σε σεντς

σε χαρτιά τουαλέτας

σε σχολικά τετράδια

και σε φτηνά εσώρουχα.

Αυτά είπε εκείνο το πρωί η Μαίριλιν Μονρόε

μπαίνοντας στα WC της Νέας Υόρκης

κρατώντας στα χέρια της τη μήτρα της

τις ψεύτικες βλεφαρίδες της και το κεφάλι της».

Ερωτικά

Τα πρόσωπα της Ιστορίας δεν τα γνωρίζει μόνο μέσω τέτοιων ειδώλων, αλλά και από τα ερωτικά ποιήματά του, τα οποία δεν βλέπουν το φως της μέρας, αλλά εκείνο από τα κίτρινα φώτα στους νυχτερινούς δρόμους και τα σοκάκια – τα ερωτικότερα ποιήματα σύμφωνα με τη Μαλβίνα Κάραλη. Θα ξεχωρίσω το Απηγορευμένο Ερωτικό Τραγούδι των Χριστουγέννων, στο οποίο γράφει το εξής:

«Eπρεπε να τόχαμε σκεφτεί

πριν μπει ο χειμώνας μια κυριακάτικη

φωτογραφία μαζί, μετά θα μπορούσες να φύγεις

για το Νείλο ή τ’ Αλγέρι με τους ποδηλατιστές του ήλιου.

Τώρα πια τ’ απογεύματα δεν έχω όνομα

Αν βγω στο δρόμο έχω συμφωνήσει ν’ ακούω στα ονόματα

Αλέξανδρος, Αλέξιος, Αλέξης, Βασίλειος, Γεράσιμος,

Γρηγόρης, Ραχήλ, Δημήτριος, Γιάννης, Λεωνίδας,

Νίκος, Μιχάλης, Μάρθα, Κωνσταντίνος, Μανώλης».

«Ελληνική Μπιτ Ποίηση»

Ο Γιώργος Χρονάς, ο Αλέξης Τραϊανός, ο Ντίνος Χριστιανόπουλος και ο Ηλίας Πετρόπουλος είναι οι κύριοι εκφραστές του κινήματος που ονομάζω «Ελληνική Μπιτ Ποίηση», διότι γράφουν μια ποίηση χωρίς προσποίηση, χωρίς επιτήδευση, για τους ανθρώπους των υπογείων, τους τρελούς, τους περιθωριακούς, αλλά πρωτίστως για το εξής: γράφουν διότι τους καίνε οι λέξεις, καθώς βλέπουν αγγέλους να παίρνουν φωτιά στο διάβα τους. Ισως θα μπορούσα να συνοψίσω τη δυναμική αυτής της ποιητικής μέσα από το ποίημα του Τσαρλς Μπουκόφσκι, η μοίρα μου:

«σαν την αλεπού

τρέχω με τους κυνηγημένους

κι αν δεν είμαι

ο πιο χαρούμενος άνθρωπος

στη γη

είμαι σίγουρα

ο πιο τυχερός άνθρωπος

εν ζωή».

Η έκδοση των απάντων ποιημάτων του ποιητή, Γιώργο Χρονά, από τις εκδόσεις Οδός Πανός αποτελεί μια σημαντική στιγμή για την ελληνόφωνη λογοτεχνία, και ιδίως για τη νέα γενιά ποιητών και ερευνητών που οφείλουν να μελετήσουν αυτή τη συλλογή, ούτως ώστε να διευρύνουν τους ποιητικούς και ερευνητικούς ορίζοντες προς την εγχώρια λογοτεχνική παραγωγή.

Ο Γ. Κ. Μιχαηλίδης είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Φιλοσοφίας, μεταφραστής και υπεύθυνος της γραμματείας του Ινστιτούτου Φιλοσοφίας, ΙWPR(Institute for World Philosophical Research)