Εφυγε μαζί του ένα κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας

Υστερα από μια μακρά περίοδο ασθένειας, με την υγεία του βεβαρημένη, ο Κωνσταντίνος Γλύξμπουργκ, τέως βασιλιάς των Ελλήνων, άφησε χθες το βράδυ την τελευταία του πνοή σε ηλικία 83 ετών. Από την περασμένη εβδομάδα νοσηλευόταν σε ιδιωτικό νοσοκομείο, έπειτα από νέο, βαρύ εγκεφαλικό επεισόδιο, με σύσσωμη την οικογένειά του να έχει συγκεντρωθεί εσπευσμένα από τις πρώτες ώρες στην Αθήνα, καθώς ήταν δεδομένη η κρισιμότητα της κατάστασής του, για την οποία είχαν ενημερωθεί από την πρώτη στιγμή η κυβέρνηση και οι εκπρόσωποι της κεντρικής πολιτικής σκηνής. Με την κυβέρνηση, άλλωστε, η οικογένεια είχε ήδη ξεκινήσει συζητήσεις, προκειμένου να οριστικοποιηθεί το διαδικαστικό της κηδείας του, στη Μητρόπολη Αθηνών, και της ταφής του, στο Τατόι. Σύμφωνα με πληροφορίες, η οικογένεια έχει ζητήσει από την κυβέρνηση η σορός του τέως βασιλιά να τεθεί σε λαϊκό προσκύνημα στο παρεκκλήσι της Μητρόπολης και η κηδεία του να γίνει δημοσία δαπάνη και με τιμές πρώην αρχηγού του κράτους και των Ενόπλων Δυνάμεων. Οριστικές αποφάσεις για τα ζητήματα αυτά αναμένονται σήμερα, σε διυπουργική σύσκεψη στο Μέγαρο Μαξίμου. Σημαντική παράμετρος των συζητήσεων είναι, παράλληλα, και η παρουσία στην Αθήνα κορυφαίων εκπροσώπων σχεδόν από όλους τους ευρωπαϊκούς βασιλικούς οίκους.

Ολυμπιονίκης
Πρωτότοκος γιος του βασιλιά Παύλου και της Φρειδερίκης, ο Κωνσταντίνος γεννήθηκε στα τότε ανάκτορα του Παλαιού Ψυχικού το 1940, πριν ακόμα ο πατέρας του διαδεχθεί τον Γεώργιο Β’ στον θρόνο. Στη διάρκεια της Κατοχής, η οικογένειά του διέφυγε στην Αίγυπτο, επιστρέφοντας στην Ελλάδα το 1946, λίγο πριν από την έναρξη του Εμφυλίου Πολέμου. Ως διάδοχος, ο Κωνσταντίνος στέφθηκε χρυσός ολυμπιονίκης στην ιστιοπλοΐα στους Ολυμπιακούς της Ρώμης το 1960 και τέσσερα χρόνια αργότερα, τον Μάρτιο του 1964, σε ηλικία μόλις 24 ετών, ανήλθε στον θρόνο μετά τον θάνατο του πατέρα του από καρκίνο.

Η παρουσία του στον θρόνο ταυτίστηκε με μια περίοδο που η πολιτική ζωή βρισκόταν τότε σε διαρκή πόλωση: είχαν περάσει τέσσερα χρόνια από τις εκλογές «βίας και νοθείας» του 1961, την κήρυξη του Ανένδοτου Αγώνα από την Ενωση Κέντρου του Γεώργιου Παπανδρέου και μόλις ένας χρόνος από τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη και την ήττα της ΕΡΕ στις εκλογές, που έστειλε τον Κωνσταντίνο Καραμανλή εκτός Ελλάδας. Τα επόμενα χρόνια μέχρι τη δικτατορία ήταν το ίδιο ταραχώδη για τον νέο βασιλιά, που κέρδιζε πόντους στην κοινή γνώμη για το νεαρό της ηλικίας του, αλλά έχανε ακόμα περισσότερους εξαιτίας της έντονης ανάμειξής του στην πολιτική ζωή και της φερόμενης επίδρασης της μητέρας του, Φρειδερίκης, στις αποφάσεις και στη στάση του. Η διαμάχη του Κωνσταντίνου με τον Γεώργιο Παπανδρέου για τα πρόσωπα που θα τοποθετούσε στο υπουργείο Εθνικής Αμυνας και στο Γενικό Επιτελείο Στρατού, με την άρνηση του πρώτου να δεχτεί τις επιλογές του τότε πρωθυπουργού, οδήγησε στην παραίτηση του Παπανδρέου, τη λεγόμενη «αποστασία του ’65», και την κρίση των Ιουλιανών. Για πρώτη φορά εκείνο το καλοκαίρι, στις μεγάλες πορείες και συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας των πολιτών ακούγονταν συστηματικά αντιβασιλικά συνθήματα, που είχαν στόχο τον ίδιο τον Κωνσταντίνο.

Η πολιτική αστάθεια και οι διαρκείς εναλλαγές στις κυβερνήσεις συνεχίστηκαν για μήνες και για πολλούς ιστορικούς αποτέλεσαν την πρώτη πράξη για την εγκαθίδρυση της δικτατορίας τον Απρίλιο του 1967. Η στάση του Κωνσταντίνου εκείνη τη νύχτα της 21ης Απριλίου έχει συζητηθεί ακόμα περισσότερο: το σχέδιο «Προμηθέας» τον βρήκε στο Τατόι, απ’ όπου μεταφέρθηκε στο Πεντάγωνο και εκεί, αρκετές ώρες αργότερα, ο Κωνσταντίνος δέχτηκε να αναλάβουν οι πραξικοπηματίες τη διακυβέρνηση της χώρας, ορκίζοντας την κυβέρνηση υπό τον Κωνσταντίνο Κόλλια, τον τότε πρόεδρο του Αρείου Πάγου, που είχε και ο ίδιος προκρίνει. Λίγους μήνες μετά, τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, ο Κωνσταντίνος με «αντικίνημα» επιχείρησε να ανατρέψει τη δικτατορία – χωρίς προετοιμασία και σχέδιο, η ανατροπή του καθεστώτος απέτυχε και ο Κωνσταντίνος εγκατέλειψε την Ελλάδα, αναχωρώντας, με όσους τον συνόδευαν, για τη Ρώμη. Μέχρι το 1973, όταν με το δημοψήφισμα της χούντας το πολίτευμα άλλαξε, κράτησε και τον τίτλο του βασιλιά της Ελλάδας και όλα όσα τον συνόδευαν.

Η περιουσία
Με τη Μεταπολίτευση του 1974, ο Κωνσταντίνος δεν επέστρεψε αμέσως στην Ελλάδα και ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής προανήγγειλε τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για την επίλυση του Πολιτειακού. Σε ποσοστό 69,18%, οι έλληνες πολίτες ψήφισαν υπέρ της αβασίλευτης δημοκρατίας. «Πιστός στη διακήρυξή μου, επαναλαμβάνω ότι προέχει η εθνική ενότητα (…) και εύχομαι ολόψυχα οι εξελίξεις να δικαιώσουν το αποτέλεσμα», δήλωσε τότε ο Κωνσταντίνος. Ο τέως βασιλιάς επέστρεψε στην Ελλάδα το 1981, για την κηδεία της μητέρας του. Οι διαφορές του με το ελληνικό κράτος για τη βασιλική περιουσία έφτασαν μέχρι τα δικαστήρια, ενώ το 1992, σε συμφωνία με την τότε κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, εκχώρησε το μεγαλύτερο μέρος της ακίνητης περιουσίας του με αντάλλαγμα το Τατόι. Η συμφωνία ακυρώθηκε από την επόμενη κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ, ενώ το 1998, έπειτα από προσφυγή του Κωνσταντίνου εναντίον του ελληνικού Δημοσίου, του επιδικάστηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αποζημίωση 13,7 εκατ. ευρώ. Με απόφαση του ΣτΕ του 1996, ο Κωνσταντίνος μπορούσε μέχρι το τέλος της ζωής του να προσδιορίζεται ως «Κωνσταντίνος, τέως βασιλιάς των Ελλήνων», ενώ τα τελευταία χρόνια είχε εγκατασταθεί μαζί με τη σύζυγό του Αννα Μαρία, του βασιλικού οίκου της Δανίας, μόνιμα στην Ελλάδα.

Με τον θάνατό του κλείνει και συμβολικά ένα σημαντικό κεφάλαιο της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, του οποίου οι επιπτώσεις κρίθηκαν όσο ο τελευταίος βασιλιάς βρισκόταν ακόμα στη ζωή.