Tραμπισμός χωρίς σύνορα, απειλή για τη δημοκρατία

«Απειλές για τη δημοκρατία της Βραζιλίας» διαπιστώνει στο κεντρικό της άρθρο η γαλλική «Le Monde». Σημειώνει δε πως όσα δραματικά συνέβησαν προχθές Κυριακή στην πρωτεύουσα της χώρας, με την εισβολή των αγανακτισμένων οπαδών του τέως προέδρου Ζαΐρ Μπολσονάρο στην έδρα της κυβέρνησης, «αποτυπώνουν την προσπάθεια των λαϊκιστών να αναγορευτούν ως οι έχοντες το δικαίωμα να μιλούν για λογαριασμό του λαού, καθώς και την αδυναμία τους να σεβαστούν τους δημοκρατικούς νόμους».

«Επίθεση στη δημοκρατία στη Βραζιλία» βλέπει και η ισπανική «El Pais» στο δικό της κεντρικό άρθρο, στο οποίο τονίζει ότι «τα επεισόδια στην Μπραζίλια, όπως συνέβη και με την επίθεση στο Καπιτώλιο πριν από δύο χρόνια, έρχονται να υπενθυμίσουν τον τεράστιο κίνδυνο που αντιπροσωπεύουν αυτά τα ακροδεξιά εξτρεμιστικά κινήματα και την ανάγκη οι δημοκρατικές δυνάμεις να παραμείνουν ενωμένες και να αποφύγουν να τους προσφέρουν οξυγόνο».

Η απειλή για τη δημοκρατία είναι περίπου αυτονόητη στις αναλύσεις όλων σχεδόν των διεθνών ΜΜΕ, όπως και στις δηλώσεις των ξένων ηγετών – για «επίθεση στη δημοκρατία και την ειρηνική μεταβίβαση της εξουσίας στη Βραζιλία» έκαναν λόγο σε κοινή τους δήλωση ο Τζο Μπάιντεν, ο πρόεδρος του Μεξικού Μανουέλ Λόπες Ομπραδόρ και ο πρωθυπουργός του Καναδά Τζάστιν Τριντό. Η δε σύνδεση ανάμεσα στα όσα συνέβησαν στην Μπραζίλια και την Ουάσιγκτον είναι ευθεία, καθώς είναι πλέον σαφές ότι ο «τραμπισμός» όπως και ο όμορος «μπολσοναρισμός» δεν γνωρίζουν σύνορα και όρια και αποτελούν φαινόμενα της εποχής.

Ετσι, είναι λογικό να τίθεται πλέον ευθέως το ερώτημα εάν μετά την Ουάσιγκτον και την Μπραζίλια, θα υπάρξει και τρίτο «κρούσμα» αμφισβήτησης και προσπάθειας ανατροπής εκλογικού αποτελέσματος – και αν ναι, πού και πότε. Αλλωστε, δεν είναι λίγες οι χώρες στις οποίες οι εκπρόσωποι του αυταρχισμού εμφανίζονται ιδιαιτέρως ενισχυμένοι και αδίστακτοι – με την Τουρκία του Ταγίπ Ερντογάν (όπου επίκεινται εκλογές φέτος) να είναι μία από αυτές.

Ηταν πραξικόπημα;
«Οι ομοιότητες ανάμεσα στη βία που άσκησε ο όχλος στη Βραζιλία την Κυριακή και την εισβολή στο Καπιτώλιο στις 6 Ιανουαρίου 2021 είναι αυταπόδεικτες: ο Ζαΐρ Μπολσονάρο, ο δεξιός τέως πρόεδρος, είχε επί εβδομάδες προσπαθήσει να υπονομεύσει τα αποτελέσματα μιας εκλογικής μάχης που έχασε, σε μεγάλο βαθμό με τον ίδιο τρόπο που επέλεξε ο Ντόναλντ Τραμπ μετά την ήττα του στις προεδρικές εκλογές του 2020. Οι σύμμαχοι του Τραμπ, που τον είχαν βοηθήσει να διαδώσει ψευδείς θεωρίες για εκείνες τις εκλογές, επεδίωξαν να ενσπείρουν αμφιβολίες και για το αποτέλεσμα των προεδρικών εκλογών του Οκτωβρίου στη Βραζιλία», σημειώνουν χαρακτηριστικά οι «New York Times». Φαίνεται, ωστόσο, ότι στην περίπτωση της Βραζιλίας τα γεγονότα παραπέμπουν περισσότερο σε απόπειρα πραξικοπήματος σε σύγκριση με τις ΗΠΑ. Κι αυτό είναι κάτι που οφείλεται σε τρεις τουλάχιστον λόγους. Ο πρώτος είναι ότι ο Μπολσονάρο διατηρεί πολύ πιο στενούς δεσμούς με τις ένοπλες δυνάμεις και τα σώματα ασφαλείας, τόσο εξαιτίας της προέλευσής του όσο και λόγω της πολιτικής που ακολούθησε κατά την προεδρία του. Είναι κάτι που αποτυπώθηκε, άλλωστε, στην προκλητική αδιαφορία τους και τις ημέρες που προηγήθηκαν (όταν οι οπαδοί τού τέως προέδρου είχαν κάνει σαφείς τις προθέσεις τους) αλλά και κατά τη διάρκεια της εισβολής.

Ο δεύτερος έχει να κάνει με τον έλεγχο των μεγαλουπόλεων, όπως είναι η Μπραζίλια και το Ρίο, από τους πιστούς τού τέως προέδρου, όπως έδειξαν και τα εκλογικά ποσοστά που συγκέντρωσε σε αυτές. Οσο για τον τρίτο λόγο, δεν είναι άλλος από το γεγονός ότι η Λατινική Αμερική είναι «συνηθισμένη» σε πραξικοπήματα και ανατροπές – κάτι για το οποίο, όπως είναι γνωστό, φέρουν μεγάλο μερίδιο ευθύνης και οι Ηνωμένες Πολιτείες, με τις ωμές επεμβάσεις τους όλες τις προηγούμενες δεκαετίες.

Ο πονοκέφαλος του Μπάιντεν
Σε κάθε περίπτωση, οι ΗΠΑ και ο Μπάιντεν έχουν έναν πολύ πιο άμεσο «πονοκέφαλο» να αντιμετωπίσουν: την παρουσία του Μπολσονάρο στη Φλόριντα, όπου κατέφυγε στο τέλος του 2022, 48 ώρες πριν από την αλλαγή φρουράς στην προεδρία, φοβούμενος ότι η απώλεια της ασυλίας του θα τον οδηγούσε στα χέρια της Δικαιοσύνης για τα πεπραγμένα του σε διάφορους τομείς.

«Ο Μπολσονάρο δεν θα έπρεπε να βρίσκεται στη Φλόριντα. Οι ΗΠΑ δεν πρέπει να αποτελούν καταφύγιο γι’ αυτόν τον αυταρχικό πολιτικό, ο οποίος ενέπνευσε την τρομοκρατία στο εσωτερικό της Βραζιλίας. Πρέπει να απελαθεί στη Βραζιλία», είπε σε παρέμβασή του στο CNN ο βουλευτής των Δημοκρατικών Χοακίν Κάστρο, εκφράζοντας τις απόψεις μεγάλου μέρους του κόμματος, όπως φάνηκε και από τις ανάλογες δηλώσεις που έκανε η Αλεξάντρια Οκάσιο – Κορτέζ. Η υπόθεση είναι αναμφίβολα περίπλοκη, καθώς εκτιμάται πως ο Μπολσονάρο έχει εισέλθει στις ΗΠΑ με τη βίζα τύπου Α-1, που διαθέτουν οι αρχηγοί κρατών και η οποία πλέον δεν ισχύει. Στην περίπτωση δε που η Δικαιοσύνη της Βραζιλίας εκδώσει διεθνές ένταλμα για τη σύλληψή του, τότε ο Λευκός Οίκος θα βρεθεί προ σοβαρού διλήμματος – και ο Μπάιντεν θα κληθεί να λάβει μια εξόχως πολιτική απόφαση, που θα έχει αντίκτυπο συνολικά στις σχέσεις του με τα κράτη της Λατινικής Αμερικής.