Το Μουντιάλ που τρομοκράτησε την παγκοσμιοποίηση

Παγκοσµιοποιήσεως το ανάγνωσμα… και ο παγκόσμιος οδοστρωτήρας που ισοπεδώνει λαούς, έθιμα, πιστεύω, τρόπους ζωής, βρήκε στο πρόσωπο του Κατάρ τον δάσκαλό του. Το πείραμα να δυτικοποιήσουμε τους πρώην Βεδουίνους έγραψε μηδενικό στο πηλίκον… Αντίθετα, εισπράχθηκε μια έκρηξη εθνικισμών, ένας πυρηνικός βομβαρδισμός, που ισοπέδωσε κάθε προσδοκία τους. Εκατομμύρια ξέφρενων πανηγυριστών σε Μπουένος Αϊρες, Παρίσι, Ζάγκρεμπ, Καζαμπλάνκα… Και σε κάθε παιχνίδι των προκριματικών γύρων ανάλογες σκηνές.

Ενας πλανήτης θυμήθηκε τη σημασία του λάβαρου της πατρίδας του, την ταυτότητά του, τη διαφορετικότητά του σε ήθη, έθιμα, πολιτισμικά διαταύτα. Ολα όσα επιμελημένα χτίζουν δεκαετίες ολόκληρες, όλα όσα γρύλιζε ο Ρότσιλντ στους πανικόβλητους παγκόσμιους δήθεν ηγέτες «την παγκοσμιοποίηση θα την αποδεχθείτε αλλιώς θα σας την επιβάλλουμε…», όλα αυτά σαρώθηκαν και οι παραζαλισμένοι από τις πανδημίες, τις οικονομικές συμφορές, ταλαιπωρημένοι φουκαράδες, όλοι αυτοί βρυχήθηκαν, θυμήθηκαν το αίμα τους, την καταγωγή, την ιστορία τους… Και την κατάλληλη στιγμή το βροντοφώναξαν… Και όχι μόνον αυτό.

Ξέχωρα από αυτό, ας φωτογραφίσουμε μια άλλη πλευρά, που επιγραμματικά την περιέγραψε ο ολλανδός ψυχολόγος Φρέντερικ Μπαουτεντάικ λέγοντας: «Το ζήτημα που τίθεται είναι να προσδιορίσουμε αν τούτες οι καθαρά αρνητικές αναλύσεις, δήθεν αριστερών διανοούμενων, σχετίζονται περισσότερο με τους κινδύνους που απειλούν το ποδόσφαιρο, παρά με την ίδια τη φύση του αθλήματος».

Για να απαντήσουµε στο ερώτημα – και επί τη ευκαιρία να φωτίσουμε τις πραγματικές ρίζες της περιφρόνησης με την οποία το ιερατείο της διανόησης αντιμετώπιζε το ποδόσφαιρο, για τόσον καιρό -, θα πρέπει πρώτα απ’ όλα να θυμηθούμε το φιλοσοφικό και ιστορικό πλαίσιο εντός του οποίου πρωτοεμφανίστηκε αυτό που σήμερα αποκαλούμε «αθλητισμό», πριν τελικά μετατραπεί στην πιο διαδεδομένη, σε πλανητικό επίπεδο, πολιτιστική δραστηριότητα.

Είναι προφανές ότι ορισμένες από τις βαθύτερες ρίζες της αθλητικής δραστηριότητας συνδέονται με την πανάρχαια πρακτική του παιχνιδιού. Ας μην ξεχνάμε ότι το παιχνίδι είναι αρχαιότερο κι από τον ίδιο τον άνθρωπο, μιας κι εντοπίζουμε αρκετά στοιχεία του ακόμα και στο ζωικό βασίλειο.

Για του λόγου το αληθές, τα παραδοσιακά παιχνίδια λάμβαναν χώρα, τις περισσότερες φορές, μόνο κατά τη διάρκεια εορτασμών, στο πλαίσιο τοπικών εθίμων της υπαίθρου ή πολιτικών και θρησκευτικών τελετών. Οι κανόνες τους δεν ήταν ιδιαίτερα σαφείς. Υπήρχαν όμως ορισμένες αξιοσημείωτες εξαιρέσεις, οι οποίες εξέφραζαν από τότε το πνεύμα του σύγχρονου αθλητισμού, χωρίς να αναιρούν τον γενικό κανόνα. Τέτοιες ήταν το γαλλικό jeu de paume, ή το φλωρεντινό calcio, (οπαδός του οποίου ήταν ο Μακιαβέλι, όπως λέγεται).

Το φλωρεντινό calcio είναι ομαδικό άθλημα κατά το οποίο δύο ομάδες προσπαθούν να «σκοράρουν» στην εστία της άλλης χρησιμοποιούνται μια δερμάτινη μπάλα, την οποία μεταφέρουν ή σπρώχνουν με τα πόδια και τα χέρια τους, και τόσο οι επιτιθέμενοι όσο και οι αμυνόμενοι παίκτες έχουν το δικαίωμα να χτυπήσουν τους αντιπάλους τους. Το άθλημα άκμασε κυρίως κατά την Αναγέννηση. Εξαφανίστηκε κατά τον 18° αιώνα κι επανεμφανίστηκε κατά τη δεκαετία του 1930, με τις ευλογίες του Μουσολίνι. Σήμερα, γνωστό κυρίως ως calcio storico, διοργανώνεται κάθε Ιούνιο με τη μορφή τουρνουά και την συμμετοχή τεσσάρων ομάδων (από ισάριθμες παραδοσιακές συνοικίες της πόλης) στην ιστορική πλατεία Σάντα Κρότσε, όπως και κατά την Αναγέννηση, προς τιμήν του πολιούχου της πόλης, Αγίου Ιωάννη.

Σε κάθε αγώνα, που διαρκεί 50 λεπτά, αντιπαρατίθενται δύο ομάδες των 27 ατόμων. Το άθλημα μοιάζει με μείγμα ποδοσφαίρου, ράγκμπι και μεικτών πολεμικών τεχνών. Εξαιτίας των θανάσιμων τραυματισμών που έχουν κατά καιρούς σημειωθεί, τελικά απαγορεύτηκαν τα λακτίσματα στο κεφάλι και οι γροθιές σε αντίπαλο που δεν μπορεί να δει το επικείμενο χτύπημα. Η Φιορεντίνα, ποδοσφαιρική ομάδα της πόλης, απέτισε φόρο τιμής στο άθλημα λανσάροντας για τη σεζόν 2018-2019 εμφανίσεις στα τέσσερα χρώματα των παραδοσιακών ομάδων της πόλης (άσπρο, πράσινο, κόκκινο, μπλε).

Το jeux de paume, γνωστό σήμερα και ως real tennis (στις ΗΠΑ), court tennis (στη Μ. Βρετανία) και courte paume (στη Γαλλία), είναι άθλημα που εμφανίστηκε στη Γαλλία κατά τον Μεσαίωνα. Συνιστά πρόδρομο του τένις, με τη μόνη διαφορά πως παιζόταν σε εσωτερικό χώρο – στα λεγόμενα σφαιριστήρια – και αρχικά δίχως τη χρήση ρακέτας (εξού και το όνομά του που στα γαλλικά σημαίνει «παιχνίδι της παλάμης», μιας και με την παλάμη χτυπούσαν οι παίκτες την μπάλα).

Ο περίφηµος Ορκος του Σφαιριστηρίου της Γαλλικής Επανάστασης, κατά τον οποίον -την 20ή Ιουνίου 1789 – οι εκπρόσωποι της λεγόμενης «Τρίτης Τάξης» έδωσαν όρκο να μην υποχωρήσουν πριν από την Ψήφιση Συντάγματος αποτέλεσε τη βάση της εμφάνισης της Συντακτικής Εθνοσυνέλευσης η οποία θα έπαιζε στη συνέχεια πρωταγωνιστικό ρόλο στην Επανάσταση, ξεκινώντας με την κατάργηση των αριστοκρατικών και φεουδαλικών προνομίων και τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη. Πήρε το όνομά του από το γεγονός πως οι εκπρόσωποι της Τρίτης Τάξης αναγκάστηκαν να συνεδριάσουν σε ένα σφαιριστήριο της περιοχής των Βερσαλλιών, μετά τις προσπάθειες του βασιλιά να τους εμποδίσει να συνευρεθούν στην προκαθορισμένη αίθουσα.

Η soule (που θεωρείται ως πρόγονος του σύγχρονου ποδοσφαίρου) είναι ομαδικό άθλημα που αναπτύχθηκε στη βορειοδυτική Γαλλία (και πιο συγκεκριμένα στη Νορμανδία και την Πικαρδία) από τον Μεσαίωνα κι εφεξής. Αρχικά λαϊκής καταγωγής, από την Αναγέννηση κι ύστερα άρχισε να παίζεται και από τον κλήρο ή τους αριστοκράτες (πολύ συχνά μαζί με τις λαϊκές τάξεις). Σκοπός των επιτιθέμενων ήταν να μεταφέρουν μια δερμάτινη μπάλα από ένα σημείο σ’ ένα άλλο, είτε με τα χέρια και τα πόδια είτε με ραβδιά, τη στιγμή που η αμυνόμενη ομάδα προσπαθούσε να τους εμποδίσει. Οπως και στο φλωρεντινό calcio (αν και σε μικρότερο βαθμό) επιτρέπονταν βίαιες κινήσεις και χτυπήματα, που είχαν συχνά ως αποτέλεσμα πλήθος τραυματισμών.

Συνήθως κάθε αγώνας του παιχνιδιού αυτού ξεκινούσε στο μέσον της απόστασης μεταξύ των εκκλησιών των δύο ενοριών των οποίων οι πιστοί σχημάτιζαν τις αντίπαλες ομάδες κι είχε ως όριά του τις δύο αυτές εκκλησίες. Σκοπός κάθε ομάδας ήταν να «σκοράρει», μεταφέροντας την μπάλα μπροστά στον ναό της αντίπαλης ενορίας. Συχνά όμως η μεταξύ τους απόσταση μπορεί να ήταν κάμποσα χιλιόμετρα, αναγκάζοντας τους παίκτες να κυνηγούν ή να σπρώχνουν τη μπάλα στην ύπαιθρο, μέσα από χωράφια, πάνω από ποτάμια κ.ο.κ., προκειμένου να φτάσουν απ’ το ένα χωριό στο άλλο.

Οι αγώνες soule δεν ακολουθούσαν κάποιον σαφή κανόνα ως προς τον αριθμό των παικτών και τον αποδεκτό βαθμό βίας. Εξού κι οι επανειλημμένες προσπάθειες της βασιλικής εξουσίας ν’ απαγορεύσει το άθλημα, τόσο στη Γαλλία όσο και στην Αγγλία. Είναι δε χαρακτηριστικό πως δεν καθορίζονταν ούτε καν τα χωρικά και χρονικά όρια του παιχνιδιού.

Ανάλογα λοιπόν με την έκταση του «γηπέδου» μπορούσε ν’ αυξομειώνεται κι ο αριθμός των παικτών, που μπορεί να έφτανε και τα 500 άτομα (όπως στην περίπτωση ενός αγώνα στον οποίο μονομάχησαν πάνω από δέκα ομάδες!). Επιπλέον, ο αγώνας μπορούσε να διαρκεί μέρες ολόκληρες, μέχρι την τελική εξάντληση των παικτών. Χαρακτηριστικό των όσων λέει ο Μισεά είναι το γεγονός πως μόνο πολύ πρόσφατα (από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, στη Νορμανδία) θεσμοθετήθηκε μια επίσημη εκδοχή του αθλήματος αυτού με οριοθετημένoυς κανόνες.