Ατενίζοντας τους ορίζοντες του 2023

Καλώς να μας έρθει το 2023 εύχομαι, καθώς γράφω αυτές τις γραμμές λίγο πριν εκπνεύσει το 2022, που μας φόρτωσε δυσκολίες και απογοητεύσεις με τον πόλεμο στην Ουκρανία που συνεχίζεται. Με τις δραματικές οικονομικές συνέπειες που επέφερε, ο κόσμος, διαρκώς σκληραίνει, οι ανθρώπινες σχέσεις γίνονται δύσκολες, και παρά τις λαμπερές τηλεοπτικές φανφάρες αισιοδοξίας, κάτι χάνεται όλο και περισσότερο, από την αξιοπρέπεια, την αλληλεγγύη και την κατανόηση.

Πολλές είναι οι απογοητεύσεις που εισπράξαμε φέτος από την πολιτεία. Ενδεικτικά, στον χώρο του πολιτισμού, αναφέρομαι στον αποκλεισμό των ελλήνων αρχιτεκτόνων για ισότιμη συμμετοχή στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για την επέκταση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου.

Πέρα όμως από τη σκοτεινή αυτή πλευρά, υπάρχει και η φωτεινή που συγκροτούν μια σειρά από προσωπικότητες, που γέμισαν και αυτή τη δύσκολη χρονιά με αισιόδοξες πτυχές, ως προς τη δημιουργία τόσο στην αρχιτεκτονική όσο και τις τέχνες γενικότερα, γιατί σε αυτόν τον τόπο δεν το βάζουμε κάτω, με δεδομένο βέβαια ότι ξεφύγαμε από την εσωστρέφεια και τους εγκλεισμούς της πανδημίας.

Ετσι, είχαμε τη δυνατότητα να περιπλανηθούμε σε κάποιους άλλους «εγκλεισμούς» σε δημόσια ιδρύματα όπως στο Δρομοκαΐτειο, στη σημαντική έκθεση που οργάνωσε ο Δημήτρης Τρίκας, ακολουθώντας τα βήματα του Κώστα Πράπογλου, που προηγήθηκε με μία επίσης δραματική έκθεση στο Ψυχιατρείο στο Δαφνί. Αλλά και στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο με την έκθεση του Λαζόγκα «Το χθες είναι τώρα», που επιμελήθηκαν η διευθύντρια του Μουσείου Αννα-Βασιλική Καραπαναγιώτου, ο Ευάγγελος Βιβλιοδέτης και η Μπία Παπαδοπούλου.

Απολαύσαμε επίσης σημαντικές εκθέσεις από τις ξεχωριστές Κυρίες που διαχειρίζονται δημόσιους χώρους Πολιτισμού. Η Μαρίνα Λαμπράκη Πλάκα που αποδήμησε φέτος αφήνοντας παρακαταθήκη τη μεγάλη έκθεση για τον Παρθένη στην Εθνική Πινακοθήκη και παραδίδοντας τη σκυτάλη στη Συραγώ Τσιάρα που ανακοίνωσε το δικό της ελπιδοφόρο πρόγραμμα. Η Αννα Καφέτση αναβαθμίζει σταθερά το εναλλακτικό κέντρο annexΜ στο Μέγαρο Μουσικής με τρεις σημαντικές εκθέσεις του Κωνσταντίνου Δρέγου, της Κατερίνας Κατσιφαράκη και του Γιώργου Ξένου. Η Κατερίνα Γρέγου δίνει μια νέα πνοή στο ΕΜΣΤ με νέες τολμηρές εκθέσεις, που δημιουργούν ουρές προσέλευσης. Η Μαρία Μαραγκού, διευθύντρια του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης στο Ρέθυμνο, μας χάρισε μια έκθεση σύγχρονης τέχνης στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων με τίτλο «Ειδύλλια οδός». Η εικαστικός Κατερίνα Ζαχαροπούλου, της υψηλού επιπέδου εκπομπής «Εποχή των Εικόνων», που δυστυχώς είναι περιορισμένες σε αριθμό, έπειτα από 26 χρόνια συστηματικής δουλειάς και με πάνω από 620 εκπομπές, έχει συγκροτήσει ένα ψηφιοποιημένο οπτικοακουστικό αρχείο για τη σύγχρονη τέχνη, που υποδέχθηκε η Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με την υποστήριξη του οργανισμού ΝΕΟΝ, που μας εξέπληξε φέτος με τις σημαντικές δωρεές της συλλογής του Δημήτρη Δασκαλόπουλου. Από την πλευρά του Δήμου, ο Χριστόφορος Μαρίνος μέσω του ΟΠΑΝΔΑ, ανέδειξε μεγάλο αριθμό καλλιτεχνών μέσα από σειρά εκθέσεων με κορυφαία τη φετινή εμβληματική έκθεση για το Ρεμπέτικο.

Ο Γιώργος Κουμεντάκης επιμένοντας πάνω σε έναν σταθερό προσανατολισμό, πέρα από τις πειραματικές αναθέσεις κατάφερε να πραγματοποιηθούν παραστάσεις στην Εθνική Λυρική Σκηνή πολύ υψηλού επιπέδου, που προσελκύουν και ξένους θεατές.

Στον χώρο της αρχιτεκτονικής, τιμήθηκαν ο Τάκης Ζενέτος σε εκδήλωση του ek Magazine με το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής, που μαζί με τη Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ, τίμησαν σε Ημερίδα τον Τάσο Μπίρη. Ο Δημήτρης και η Σουζάνα Αντωνακάκη, τιμήθηκαν στο 4ο διεθνές φόρουμ του SHARE Athens 2022 και ανακηρύχθηκαν επίτιμοι διδάκτορες του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών. Ο Νίκος Βαλσαμάκης τιμήθηκε με έκθεση στο Κέντρο Αρχιτεκτονικής Μεσογείου στα Χανιά και ο Δημήτρης Φιλιππίδης στο Επιστημονικό Συμπόσιο CITYLAB • 2022. Η Μάρω Αδάμη, η Νέλλα Γκόλαντα και η Σέβα Καρακώστα βραβεύτηκαν στην Ημερίδα ΕΣΩ 2022 και ο Μιχάλης Ορρος τιμήθηκε με έκθεση για το έργο του, που διοργάνωσε το ΕΙΑ. Η Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ σε συνεργασία με τον Δήμο Μονεμβασίας οργάνωσαν ημερίδα και έκθεση-αφιέρωμα στη Χάρη και τον Αλέξανδρο Καλλιγά.

Τελετές Βραβείων Αρχιτεκτονικής πραγματοποίησαν το ΕΙΑ με σχετική έκθεση και ο φορέας σύγχρονης αρχιτεκτονικής DOMa, που επίσης φιλοξένησε και διαλέξεις από τους διακεκριμένους αρχιτέκτονες Juan Herreros και Barozzi Veiga.

Με τα θέατρα γεμάτα και τον Μιχαήλ Μαρμαρινό να μας υπόσχεται μια συναρπαστική Πολιτιστική Πρωτεύουσα στην Ελευσίνα, ατενίζοντας τους ορίζοντες του 2023, παρά τις δυσοίωνες προβλέψεις, αντλώ μια παράδοξη αισιοδοξία για τον χώρο του πολιτισμού και μοιράζομαι την ευχή του συναδέλφου Γιώργου Αραχωβίτη μέσα από μια δική του μαντινάδα: Να ‘ναι του χρόνου οι χαρές, και να τις ζήσεις και να σου περισσεύουνε μισές, για να χαρίσεις.