«Ελεύθεροι» δικαιωμάτων Σέρλοκ Χολμς, Βιρτζίνια Γουλφ, «Μetropolis»

Τη λήξη των πνευματικών δικαιωμάτων σημαντικών έργων της λογοτεχνίας, της μουσικής και του κινηματογράφου έφερε η έλευση του 2023. Ετσι, εξέχουσες δημιουργίες όπως η τελευταία συλλογή ιστοριών του Σέρλοκ Χολμς («The case-book of Sherlock Holmes»), «Οι συμμορίες της Νέας Υόρκης» του Ασμπερι Χέρμπερτ, το κλασικό φιλμ επιστημονικής φαντασίας «Metropolis» του Φριτς Λανγκ και τζαζ κομμάτια των Λούις Αρμστρογνκ και Ντουκ Ελινγκτον γίνονται μέσα στη χρονιά δημόσιο κτήμα. Αυτό σημαίνει ότι όλα μπορούν νόμιμα να κοινοποιηθούν, να εκτελεστούν, να επαναχρησιμοποιηθούν γενικότερα χωρίς την χρήση άδειας ή την καταβολή αμοιβής.

Σε καθεστώς δημόσιας χρήσης φέτος περιέρχονται έργα του 1927 που προστατεύονταν από πνευματικά δικαιώματα για 75 χρόνια στην Αμερική, όπως γράφει το περιοδικό «Forbes». Ωστόσο, οι αλλαγές που επέφερε ο νόμος περί επέκτασης του όρου πνευματικής ιδιοκτησίας του 1998 επέκτειναν τη δέσμευσή τους για επιπλέον 20 χρόνια, κάτι που ωφέλησε μόνο τα πιο γνωστά έργα. «Για τη συντριπτική πλειονότητα – πιθανώς το 99% των έργων του 1927, κανένας κάτοχος πνευματικών δικαιωμάτων δεν επωφελήθηκε οικονομικά από την επέκταση της ιδιοκτησίας. Ωστόσο, παρέμειναν απρόσιτα χωρίς καλό λόγο» έγραψε σε δημοσίευσή της η Τζένιφερ Τζένκινς, διευθύντρια του Duke’s Center for the Study of the Public Domain.

Το πιο «δυνατό» όνομα στη λίστα με τα έργα που γίνονται δημόσια είναι ο «Σέρλοκ Χολμς». Η μακροχρόνια διαμάχη για τα δικαιώματα των ιστοριών του σερ Αρθουρ Κόναν Ντόιλ ολοκληρώθηκε άδοξα με τη δήμευση των περιπετειών του διάσημου ντετέκτιβ από την 1η Ιανουαρίου. Στον ίδιο δρόμο βάδισαν κι άλλες δημιουργίες όπως τα βιβλία «Στον φάρο» της Βιρτζίνια Γουλφ (προφανώς ανοίγει ο δρόμος για νέες μεταφράσεις και στα ελληνικά), «Αντρες χωρίς γυναίκες» του Ερνεστ Χέμινγουεϊ, «Κουνούπια» του Γουίλιαμ Φόκνερ, «Η Αμερική» του Φραντς Κάφκα (στα γερμανικά), «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο: Ο ξανακερδισμένος χρόνος» του Μαρσέλ Προυστ (στα γαλλικά) και «Οι μεγάλοι τέσσερις» της Αγκαθα Κρίστι. Στον κινηματογράφο, δημόσιο κτήμα γίνεται ο «Tραγουδιστής της τζαζ», η ιστορική πρώτη ταινία μεγάλου μήκους με συγχρονισμένους διαλόγους σε σκηνοθεσία του Αλαν Κρόσλαντ, μαζί με άλλα φιλμ όπως τα «Φτερά» σε σκηνοθεσία Γουίλιαμ Α. Γουέλμαν που κέρδισε το πρώτο Οσκαρ φωτογραφίας, «7ος Ουρανός» του Φρανκ Μπορζέιγκι, ο «Eνοικος» του Χίτσκοκ και το «Upstream» του Τζον Φορντ.

Ηχογραφήσεις

Στη μουσική, των πνευματικών τους δικαιωμάτων στερούνται πλέον συνθέσεις, δηλαδή στίχοι και μουσική που βρίσκονται σε παρτιτούρες, αλλά όχι οι ηχογραφήσεις. Ετσι, ελεύθερα θα μπορούν να αναπαραχθούν πολλές επιτυχίες από μιούζικαλ του Μπρόντγουεϊ, όπως από το «Εξυπνο μουτράκι» που έγραψαν οι Ιρα και Τζορτζ Γκέρσουιν, το «Puttin’ on the Ritz» του Ιρβινγκ Μπερλίν, τα «Black and Tan Fantasy» και «East St Louis Toodle-o» των Ντιουκ Ελινγκτον και Μπαμπ Μάιλι και «Potato Head Blues» και «Gully Low Blues» του Λουίς Αρμοστρονγκ. Από την περασμένη Κυριακή είναι επίσης διαθέσιμη και η φράση «I scream, you scream, we all scream for ice cream» από την ομώνυμη σύνθεση των Χάουαρντ Τζόνσον, Μπιλ Μολ και Ρόμπερτ Κινγκ.