Διαύγεια και πυκνότητα

Ο ανυποψίαστος θεατής δεν θα μπορούσε να τοποθετήσει τους «Βρυκόλακες» τον 19ο αιώνα: Το έργο ανήκει σε ένα διαχρονικό τώρα… Γραμμένο το 1881, όταν ο κορυφαίος νορβηγός συγγραφέας Χένρικ Ιψεν (Henrik Ibsen, 1828-1906) ζούσε στη Ρώμη, οι «Βρυκόλακες» είναι ένα έργο που τολμάει να πει πράγματα απαγορευμένα για την εποχή του – και όχι μόνο. Η υποκρισία και η ηθική μιας ολόκληρης κοινωνίας μπαίνει στο μικροσκόπιο μέσα από τον ίδιο τον πυρήνα της, την οικογένεια και τον στενό της περίγυρο: Η Κυρία Αλβινγκ και ο γιος της, ο καλλιτέχνης Οσβαλντ, που θα κληρονομήσει όλες τις αμαρτίες. Ο λοχαγός Αλβινγκ, η μνήμη του οποίου πρόκειται να τιμηθεί, ο πάστορας Μάντερς και η Εκκλησία, η ψυχοκόρη Ρεγγίνα και ο πατέρας της, Εγκστραντ. Ενας κόσμος που ζει μέσα στα μυστικά και τα ψέματα, αρνούμενος να αναμετρηθεί με τις αλήθειες της ζωής του, βλέπει γύρω τις παλιές ιδέες να επιστρέφουν – σαν βρυκόλακες, και να τον καταπίνουν.

Στην παράσταση του Σταμάτη Φασουλή, στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θέατρου, οι «Βρυκόλακες» είναι εκεί, μπροστά στα μάτια του θεατή, από την αρχή. Το ευφυές, γοητευτικό και συνάμα απειλητικό σκηνικό του Γιώργου Γαβαλά συνδυάζει όλα τα στοιχεία. Τα βιβλία της κυρίας Αλβινγκ και τους πίνακες του Οσβαλντ, τους εφιάλτες του παρελθόντος και του παρόντος στις κουρτίνες που αποκαθηλώνονται, τις φωτιές και το φως της αυγής, την καταστροφή και μια αχνή ελπίδα αναγέννησης – ή ίσως και όχι. Οι μουσικοί ήχοι του Αγγελου Τριανταφύλλου ντύνουν τις στιγμές της ιστορίας, οι φωτισμοί παίζουν με τις αντιφάσεις καθώς οι ήρωες βρίσκονται αντιμέτωποι με όλο το φάσμα της ζωής τους.

Με μια καθαρή, διαυγή σχεδόν, απόδοση του ιψενικού κειμένου, ο Σταμάτης Φασουλής εστίασε στις βαθιές έννοιες και αλήθειες του έργου, αποφεύγοντας τις παγίδες της σοβαροφάνειας και της επίδειξης. Κι αυτή η διαύγεια είναι που συνομιλεί με την πυκνότητα του έργου, τον εσωτερικό του όγκο και τη δυναμική του. Ο σκηνοθέτης γνωρίζει πράγματι καλά τους «Βρυκόλακες» και ως εκ τούτου ξέρει ακριβώς τι θέλει να κάνει – και το πετυχαίνει. Τίποτε δεν γίνεται τυχαία στην παράσταση που παίζεται στο Κτίριο Τσίλλερ. Ολα όσα διαδραματίζονται στη σκηνή, και είναι πολλά, συνδέονται με το όλον, σαν κρίκοι μιας αλυσίδας – που φτάνει ως τις μέρες μας, ως εμάς τους ίδιους. Και, εν τέλει, όλα μοιάζει να υποκινούνται από το σκοτάδι ενώ στόχος τους είναι το φως – λέξεις, κινήσεις, βλέμματα, εκφράσεις, χειρονομίες. Ολοι και όλα υπακούν σε αυτόν τον δαίμονα που λέγεται «Βρυκόλακες». Και παραμένει εξαιρετικά ισχυρός.

Οι ερμηνείες
Η Ναταλία Τσαλίκη κουβαλά ήδη το παρελθόν της κυρίας Αλβινγκ τη στιγμή που τη συναντάμε, γι’ αυτό και την ακολουθούμε στη σκηνική της διαδρομή – μια διαδρομή υψηλών απαιτήσεων. Ο Αργύρης Πανταζάρας έρχεται να βρει τον Οσβαλντ σε μια ώριμη στιγμή του και το ταξίδι με τον ήρωά του έχει ενδιαφέρον και πλούτο. Ο Γιώργος Ζιόβας (Εγκστραντ) διαθέτει τη σταθερότητα της υποκριτικής του εμπειρίας, η Κατερίνα Μαούτσου (Ρεγγίνα) τη σκηνική ένταση των αποκαλύψεων των οποίων γίνεται κοινωνός και ο Περικλής Μουστάκης τη μετέωρη σκηνική υπόσταση του Πάστορα Μάντερς.