Οι κερδισμένοι και οι χαμένοι του 2022

Η μεγάλη επιστροφή κορυφαίων φουάρ διεθνώς και η εμφάνιση νέων, οι ιδιαιτέρως προσοδοφόρες δημοπρασίες με αντικείμενα από μία και μόνο συλλογή, η ενοποίηση οίκων δημοπρασιών, το μειωμένο ενδιαφέρον για τα NFTs και οι εικασίες που θέλουν την αγορά της τέχνης να μη διατηρεί επί μακρόν τον τίτλο της αλώβητης από κάθε λογής κρίσεις αποτελούν συνοπτικά τα κύρια χαρακτηριστικά του 2022 όσον αφορά στην αγορά της τέχνης. Ολοκληρώνουν δε, την εικόνα της χρονιάς που φεύγει σε συνδυασμό με τις τάσεις που διαμορφώθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους και οι οποίες παρουσιάστηκαν στις 10 Δεκεμβρίου από τη στήλη.

Χωρίς μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης και στο πλαίσιο της προσπάθειας επιστροφής σε μια μεταπανδημική κανονικότητα οι κορυφαίες εμπορικές εκθέσεις έργων τέχνης, όπως η Art Basel και η Frieze London, υποδέχτηκαν τους μεγαλοσυλλέκτες ανά τον κόσμο, την ώρα που άλλες μεγάλες διοργανώσεις όπως η Expo Chicago και η Tefaf Maastricht πραγματοποίησαν τις πρώτες τους εκδόσεις μετά την πανδημία. Το 2022 ήταν και η χρονιά που έκαναν την πρώτη τους εμφάνιση δύο ακόμη μεγάλες φουάρ: η Paris + par Art Basel που αντικατέστησε την κατά κοινή ομολογία «κουρασμένη» Fiac και η Frieze Seoul. To ντεμπούτο και των δύο χαρακτηρίστηκε επιτυχημένο.

Στο μεταξύ, οι οίκοι δημοπρασιών αναφέρουν κέρδη ρεκόρ – ασχέτως αν ορισμένοι εξ αυτών δεν βασίζονται μόνο στον τζίρο τους από την πώληση έργων τέχνης, αλλά στο σύνολο των ειδών που δημοπρατούν. Ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι τα ιδιαιτέρως υψηλά κέρδη σημειώθηκαν από την πώληση συλλογών που ανήκαν σε έναν ιδιοκτήτη με κορυφαία εκείνη του συνιδρυτή της Microsoft Πολ Αλεν, που έφερε στον οίκο Christie’s τον τζίρο – ρεκόρ του 1,6 δισ. δολαρίων, χωρίς βεβαίως να παραγνωριστεί και η δημοπρασία της συλλογής των διαζευγμένων Μακλόους, του πρώην προέδρου του Μουσείου Γούιτνι, Ντέιβιντ Σόλινγκερ και του επιχειρηματία του Χονγκ Κονγκ, Γιόζεφ Χότουνγκ.

Ενα ακόμη χαρακτηριστικό που αφορά στους οίκους δημοπρασιών είναι η διαμόρφωση ενός νέου προφίλ που επιτυγχάνεται με διαφορετικούς τρόπους. Ενας εξ αυτών παρουσιάστηκε από τους Sotheby’s οι οποίοι υιοθέτησαν μια πλατφόρμα πωλήσεων που συνδέεται απευθείας με το εργαστήριο του κάθε καλλιτέχνη. Ενας άλλος σχετίζεται με την απορρόφηση μικρότερων, δραστήριων οίκων από τους κολοσσούς, όπως και η ανάπτυξη συνεργασιών με γκαλερί.

Τα ρεκόρ και οι δυσθεώρητοι τζίροι ωστόσο, για τους γνώστες της αγοράς, σύμφωνα με τη διεθνή εικαστική επιθεώρηση The Art Newspaper, δεν είναι παρά παραπέτασμα καπνού που δεν επιτρέπει να διαφανεί το επικείμενο τέλος της ανοδικής πορείας της αγοράς τέχνης που μοιάζει αλώβητη από πανδημίες, πολέμους, πληθωρισμό και άλλες παγκόσμιες αναταραχές. Και υποστηρίζουν πως μια ματιά στα έργα που αγόρασαν και στα ποσά που διέθεσαν οι συλλέκτες στην Art Basel και την αντίστοιχη φουάρ του Μαϊάμι, θα αποκαλύψει πόσο πιο προσεκτικές ήταν οι κινήσεις τους συγκριτικά με τα προηγούμενα χρόνια.

Τέλος το 2022 δεν αποκλείεται να αποτέλεσε την καρφίτσα με την οποία έσκασε η φούσκα των NFTs. Την ώρα που η Art Dubai επικεντρώθηκε σε NFT, κρυπτονομίσματα, βίντεο τέχνης και εικονική πραγματικότητα στο Μαϊάμι η πτώση της αγοράς για NFTs μειώθηκε κατά 98%. Ωστόσο οι πιστοί της ψηφιακής τέχνης υποστηρίζουν ότι η πτωτική τάση ήταν αναμενόμενη και πως το 2023 θα είναι η χρονιά οπότε και θα επέλθει η εξισορρόπηση.

Οίκος Phillips: ο αυξημένος τζίρος…

Σε 1,3 δισ. δολάρια διαμορφώθηκε ο τζίρος του 2022 για τον οίκο δημοπρασιών Phillips – τον μικρότερο από τους τρεις μεγάλους – ποσό που αποτελεί ρεκόρ για την εν λόγω επιχείρηση. Ωστόσο ο φετινός τζίρος είναι αυξημένος μόλις κατά 8% συγκριτικά με εκείνον του προηγούμενου έτους (1,2 δισ. δολάρια), ποσό που ήταν κατά 32% υψηλότερο με τα προ πανδημίας επίπεδα, του 2019.

Αναλυτικότερα οι ανοικτές δημοπρασίες έφεραν στο ταμείο λίγο περισσότερα από 1 δισ. δολάρια, όταν πέρυσι το ποσό είχε διαμορφωθεί στα 993 εκατ. δολάρια. Καλύτερη ήταν η απόδοση στις ιδιωτικές συναλλαγές καθώς εκεί τα έσοδα εκτιμώνται σε 250 εκατ. δολάρια, ποσό κατά 20% μεγαλύτερο από το περυσινό των 208,2 εκατ. δολαρίων.

Ο οίκος Phillips που έχει ήδη κεντρικά γραφεία στη Νέα Υόρκη και το Λονδίνο,  άνοιξε νέο υποκατάστημα στο Λος Αντζελες για να καλύψει τους συλλέκτες της Δυτικής Ακτής, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν το 20% των πελατών του οίκου που εδρεύουν στις ΗΠΑ, ενώ ανακοίνωσε και τη δημιουργία νέας έδρας στο Χονγκ Κονγκ εντός του 2023.

…και η νέα έδρα στο Χονγκ Κονγκ

Είναι όμως σωστή κίνηση μια νέα έδρα στην Ασία; Οι ασιάτες αγοραστές αντιπροσωπεύουν το 34% των αγοραστών του οίκου παγκοσμίως. Οι αριθμοί, από την άλλη πλευρά, δεν συναινούν με το άνοιγμα προς την Ασία καθώς τον τελευταίο χρόνο ο οίκος σημείωσε πτώση στις πωλήσεις του στη συγκεκριμένη ήπειρο. Σε δημοπρασίες και ιδιωτικές πωλήσεις έργων τέχνης και πολυτελών αντικειμένων, που καλύπτουν κρασί, αυτοκίνητα και κοσμήματα, ο οίκος Phillips σημείωσε τζίρο 167 εκατ. δολαρίων στο Χονγκ Κονγκ, ποσό κατά 38% χαμηλότερο από τα 270 εκατ. δολάρια του 2021.

Ο εν λόγω οίκος δεν είναι ο μόνος που παρατηρεί στα κέρδη του ύφεση στην περιοχή Ασίας – Ειρηνικού. Το παράρτημα των Christie’s με έδρα την Ασία απέφερε μόλις 833 εκατ. δολάρια, που μεταφράζεται σε πτώση 20% συγκριτικά με το 2021.