Δύο όψεις της κινηματογραφικής βιογραφίας

Με αφορμή τη ζωή και το έργο του κορυφαίου ζωγράφου Μικελάντζελο Μερίζι (1571-1610), γνωστού απλώς ως Καραβάτζιο, η υποκρισία αλλά και η ανελέητη ανθρώπινη εκμετάλλευση από τον κλήρο και την εξουσία σε μια εποχή βάρβαρη για την ανθρωπότητα, όπως ήταν τα μεταβατικά χρόνια από τον Μεσαίωνα στην Αναγέννηση, προκύπτουν ως βασικό θέμα της ταινίας «Στη σκιά του Καραβάτζιο» (L’ombra di Caravaggio, Ιταλία / Γαλλία, 2023) του Μικέλε Πλάσιντο. Πλάθοντας μια σχεδόν «φελινική» πινακοθήκη αλλοπρόσαλλων «κιαροσκούρο» εικόνων που παραπέμπουν αμέσως στο βαριά αρρωστημένο κλίμα εκείνης της εποχής (αλλά και στο ίδιο το έργο του Καραβάτζιο), ο Πλάσιντο, χωρίς ποτέ να αγιοποιεί τον ζωγράφο (που ήταν γνωστός για τον οξύθυμο χαρακτήρα του και είχε επίσης κατηγορηθεί για φόνο), ενδιαφέρεται να τονίσει το μένος που προκάλεσε στην Εκκλησία η ειλικρινής ανάγκη του να εκφραστεί για το θείο μέσα από την ανθρώπινη ματιά. Πάθη και αδυναμίες σε ακραίες και προκλητικές φιγούρες που κάνουν ακατονόμαστα πράγματα. Οι μορφές στους πίνακες του Καραβάτζιο (ανάμεσα στα πολύ γνωστά του τα «Ο Αγιος Ιερώνυμος στο σπουδαστήριό του», «Η Παναγία και το φίδι», «Η Σταύρωση του Αγίου Πέτρου» και «Ο αποκεφαλισμός του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή»), πόρνες, ζητιάνοι, έκφυλοι και μεθύστακες. Αριστουργήματα του καβαλέτου φτιαγμένα μέσα από τον πόνο που ο ίδιος ο δημιουργός ένιωθε για την ανθρωπότητα. «Θέλω να φέρω το Θείο κοντά στον Ανθρωπο», ούρλιαζε με πάθος (ο Ρικάρντο Σκαρμάτσιο δείχνει να ζει τον ρόλο του Καραβάτζιο). Και, φυσικά, τα έργα αυτά κρίθηκαν χυδαία και βλάσφημα από την Παπική Εκκλησία, παρότι ο ζωγράφος είχε τύχει της εύνοιας του καρδιναλίου Ντε Μόντε, ο οποίος θαυμαζε τη δουλειά του πρώτου, καθότι αυτοαποκαλείτο «άνθρωπος της θρησκείας που συγκινείται από την τέχνη» (σε αυτόν τον ρόλο βρίσκουμε τον ίδιο τον σκηνοθέτη που είναι κατ’ αρχάς ηθοποιός). Η ιστορία της ταινίας γίνεται πιο πικάντικη αποκτώντας ένα είδος «αστυνομικής ίντριγκας», detective story: είναι η διαδικασία της έρευνας που η Παπική Εκκλησία αναθέτει σε έναν εκπρόσωπό της (Λουί Γκαρέλ) προκειμένου να στηρίξει το κατηγορητήριό της εναντίον του Καραβάτζιο. Αυτή είναι η άλλη πλευρά του νομίσματος και εκεί, μέσα από τη σταδιακή μετάλλαξη του αρχικώς άκαμπτου ιεροεξεταστή, ιδίως όταν νιώθει ότι δεν μπορεί να κρύψει και τον δικό του θαυμασμό απέναντι στη μεγάλη τέχνη, ο Πλάσιντο ψύχραιμα, τεκμηριωμένα, επισημαίνει και με τον δικό του τρόπο επισφραγίζει τη διαχρονική αξία των έργων του Καραβάτζιο, έχοντας καταθέσει μία από τις πιο πρωτότυπες «βιογραφικές» ταινίες των τελευταίων ετών.

Η άτυχη Γουίτνεϊ

Επιτυχία και ταλαιπωρία συμβάδιζαν από πολύ νωρίς στη σύντομη ζωή της αμερικανίδας τραγουδίστριας Γουίτνεϊ Χιούστον (1963-2012), όπως μας θυμίζει η βιογραφική ταινία «Whitney Houston: Ι Wanna Dance with Somebody» (ΗΠΑ, 2022) που σκηνοθέτησε η Κάσι Λέμονς, δημιουργός της μίνι σειράς «Αυτοδημιούργητη: Μαντάμ Σι Τζέι Γουόκερ», με θέμα τη ζωή της πρώτης αυτοδημιούργητης εκατομμυριούχου στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών. Από την πλευρά της η Γουίτνεϊ Χιούστον (Ναόμι Ακι) δεν ήταν ακριβώς αυτοδημιούργητη καθώς είχε βρει τη στήριξη της μητέρας της, γκόσπελ τραγουδίστριας Σίσι Χιούστον (Ταμάρα Τάνι) και του πατέρα της (Κλαρκ Πίτερς) που διαχειριζόταν την περιουσία της, όχι και τόσο καλά, όπως αργότερα αποδείχθηκε. Τα δυνατότερα σημεία της ταινίας (που διαρκεί δυόμισι ώρες) είναι οι σκηνές της Χιούστον με τον μουσικό παραγωγό της ARISTA Κλάιβ Ντέιβις (Στάνλεϊ Τούτσι), ο οποίος όταν την είδε για πρώτη φορά να τραγουδά, πριν την αναλάβει και πριν η Χιούστον γίνει έστω και λίγο γνωστή, είπε ότι είναι «η σημαντικότερη τραγουδίστρια της γενιάς της». Η Ακι και ο Τούτσι δείχνουν να επικοινωνούν θαυμάσια και οι σκηνές τους, που αφορούν κυρίως τη μουσική εξέλιξη της Χιούστον, αποδεικνύουν τι τρομερό μουσικό αφτί είχαν τόσο η τραγουδίστρια όσο και ο παραγωγός. Ομως το τρομερό μουσικό αφτί της Χιούστον ερχόταν σε αντίθεση με την εύθραυστη και ευάλωτη προσωπικότητά της, την αδυναμία της να ξεχωρίζει το βλαβερό από το υγιές: άφησε τον πατέρα της να καταχραστεί την περιουσία της και έβαλε στην άκρη τον μοναδικό άνθρωπο που την αγαπούσε πραγματικά (Ναφέσα Γουίλιαμς) για να παντρευτεί τον τραγουδιστή Μπόμπι Μπράουν (Αστον Σόντερς) που την οδήγησε στα ναρκωτικά. Οπότε παίρνουμε περίπου αυτό που περιμένουμε: μια κινηματογραφική βιογραφία πλούσια σε πληροφορίες και trivia στοιχεία, ειπωμένη με απόλυτη χρονολογική σειρά και σκηνοθετημένη εντελώς ακαδημαϊκά. Με το υλικό που υπάρχει για τη Χιούστον, θα μπορούσαν να προστεθούν παραπάνω στοιχεία και να γίνει μια θαυμάσια μίνι σειρά πλατφόρμας, όπως θα της ταίριαζε.

Κερδίζει η περιέργεια

Δεν συμβαίνουν και πολλά στη νοτιοκορεατική ταινία «Η ιστορία μιας μυθιστοριογράφου» (The novelists film, 2022), όμως αυτό δεν φαίνεται να εμποδίζει τον σκηνοθέτη της, Χονγκ Σανγκ Σου, να αφηγηθεί χαλαρά μια ιστορία καθημερινότητας, όπως εξάλλου συνηθίζει να κάνει γενικότερα στο σινεμά του («Η επόμενη ημέρα μιας σχέσης», «Η γυναίκα που έφυγε»). Ανθρωποι συναντιούνται και μιλούν, είτε καθισμένοι γύρω από ένα τραπέζι είτε περπατώντας στον δρόμο. Λένε πράγματα τετριμμένα (π.χ. «πάχυνες, βλέπω») ή πιο ειδικά, όπως για μια ταινία που πρόκειται να γυριστεί ή για ένα μυθιστόρημα που δεν έχει γραφτεί ακόμα. Οι ήρωες του Χονγκ Σανγκ Σου είναι καλλιεργημένοι, διανοούμενοι· χαρούμενες και στενάχωρες στιγμές από τις κουβέντες τους γεμίζουν την οθόνη συχνά σε μεγάλης διάρκειας μονοπλάνα, και μάλιστα στο ασπρόμαυρο. Ακούγεται παράξενο, όμως, ενώ πραγματικά δεν συμβαίνουν και πολλά, η περιέργειά μας βρίσκεται στις επάλξεις. Ο θεατής ενδιαφέρεται να ακούσει τα όσα λέγονται· δεν αρνείται την προσφορά μιας σύντομης γεύσης από «φέτες ζωής», τις οποίες ο σκηνοθέτης επιμελείται με σχολαστική φροντίδα, αγάπη σε αυτό που κάνει και με τη βοήθεια καλών ηθοποιών (Λι Χιέ Γιονγκ, Κιμ Μιν Χε, Σέο Γιουνγκ Χουά). Φυσικά, ο ρυθμός είναι στατικός, καθώς επίσης ενίοτε νιώθεις το «φάντασμα» του Ερίκ Ρομέρ να κάνει βόλτες από ψηλά και να κοιτάζει τα δρώμενα με συγκαταβατικό χαμόγελο. Σε κάθε περίπτωση, «Η ιστορία μιας μυθιστοριογράφου» είναι ένα θαυμάσιο δείγμα «εναλλακτικού κινηματογράφου», που δεν θα αφήσει αδιάφορο το κοινό το οποίο αναζητεί πράγματα έξω από τα συνηθισμένα.

* Θυμίζουμε ότι από την περασμένη Δευτέρα οι αίθουσες φιλοξενούν τη βρετανική ταινία «Αισθάνομαι ζωντανός» (Living, 2022) του Ολιβερ Ερμανους (που παρουσιάστηκε στο φύλλο της περασμένης Τρίτης). Ο Μπιλ Νάι – σε μια υποδειγματική ερμηνεία που όλα δείχνουν ότι θα τον οδηγήσει στα Οσκαρ – υποδύεται έναν σιωπηλό δημόσιο υπάλληλο στο Λονδίνο της δεκαετίας του 1950, που αποφασίζει να πράξει το σωστό και λίγο πριν πεθάνει (από καρκίνο) να συμβάλει στη δημιουργία μιας παιδικής χαράς. Προβάλλεται επίσης η κομεντί «Γάμος μετ’ εμποδίων» (Shotgun wedding, ΗΠΑ, 2022) του Τζέισον Μουρ με την Τζένιφερ Λόπεζ και τον Τζος Ντουαμέλ, την οποία η εταιρεία διανομής της δεν θεώρησε σκόπιμο να την παρουσιάσει στους δημοσιογράφους, γεγονός που αντιλαμβανόμαστε πλήρως.