Το αινιγματικό παρελθόν του Σεργκέι Λεοντίεφ

Ενα πρωινό του Αυγούστου του 2015, ο 50χρονος Σεργκέι Λεοντίεφ δέχθηκε ένα τηλεφώνημα στην έπαυλη που διατηρούσε στη Μόσχα. Στην άλλη άκρη της γραμμής ήταν ο Αλεξάντερ Ζελέζνιακ, ο συμμαθητής και παιδικός του φίλος που είχε εξελιχθεί σε επιχειρηματικός εταίρος. Μαζί είχαν μετατρέψει τη συμβουλευτική εταιρεία που είχε ιδρύσει ο Λεοντίεφ το 1988 σε έναν μεγάλο τραπεζικό όμιλο ονόματι Probusinessbank. Ο όμιλος διαχειριζόταν την εποχή εκείνη περιουσιακά στοιχεία ύψους 1 δισ. δολαρίων, και διέθετε περισσότερα από 700 υποκαταστήματα ανά τη Ρωσία. Μαζί, οι δύο φίλοι είχαν κορτάρει και κερδίσει κάποιους από τους σημαντικότερους δυτικούς επενδυτές στη Ρωσία. Εκείνο το τηλεφώνημα ωστόσο θα τα άλλαζε όλα.

Παραστρατιωτικοί με πολυβόλα είχαν εισβάλει στα γραφεία της Probusinessbank, είπε στον Λεοντίεφ ο Ζελέζνιακ, και έψαχναν τα αρχεία της εξ ονόματος του ρωσικού κράτους. Ζελέζνιακ και Λεοντίεφ συμφώνησαν ο μεν πρώτος να επισκεφθεί έναν πελάτη τους καλά δικτυωμένο, που θα μπορούσε ενδεχομένως να τους βοηθήσει, και ο δεύτερος να περιμένει. Σύντομα όμως ο Ζελέζνιακ ζήτησε από τον Λεοντίεφ να πάει να τον βρει στα γραφεία του πελάτη τους, του Αλεξάντερ Βαρσάφσκι, ιδιοκτήτη μιας μεγάλης αντιπροσωπείας πολυτελών αυτοκινήτων, με καλές διασυνδέσεις στο γραφείο του γενικού εισαγγελέα καθώς και στην FSB. Ο Λεοντίεφ βρήκε εκεί να τον περιμένουν 20 ένοπλοι φρουροί. Ο Βαρσάφσκι τον απείλησε πως αν δεν επέστρεφε προσωπικά στον ίδιο και κάποιους άλλους VIP πελάτες τις καταθέσεις τους, δεν θα είχε καλό τέλος. Ο Λεοντίεφ γύρισε σπίτι του, γέμισε μια βαλίτσα και πήρε ένα αεροπλάνο για το Λονδίνο. Δεν επέστρεψε ποτέ.

Αυτό το στόρι αφηγείται ο Λεοντίεφ, για το πώς έχασε το στάτους του και τη δουλειά μιας ολόκληρης ζωής. Τον κυνήγησαν για τις δυτικότροπες επιχειρηματικές πρακτικές του, λέει, για τον φιλελευθερισμό του, και τις σχέσεις του με τον Αλεξέι Ναβάλνι, τον φυλακισμένο ηγέτη του ρωσικού φιλοδημοκρατικού κινήματος – ο Ναβάλνι, που έγινε γνωστός αποκαλύπτοντας σκάνδαλα υπεξαιρέσεων στις κρατικές εταιρείες της Ρωσίας, είχε κληθεί να μιλήσει το 2012 σε ένα από τα τακτικά συνέδρια της Probusinessbank και τον Ιανουάριο του 2021, ο Ζελέζνιακ ίδρυσε στις ΗΠΑ ένα παράρτημα του Ιδρύματος κατά της Διαφθοράς του, με τις ευλογίες του προσωπάρχη του, Λεονίντ Βολκόφ. Ο Λεοντίεφ επιμένει λοιπόν πως είναι θύμα της εκδικητικότητας του Βλαντίμιρ Πούτιν, και της διαφθοράς του περιβάλλοντός του. Οταν πια του χορήγησαν άσυλο οι ΗΠΑ, έξι εβδομάδες πριν διατάξει ο Πούτιν την εισβολή στην Ουκρανία, είχε περάσει χρόνια διαπλάθοντας τον εαυτό του στο είδος εκείνο του πολιτικού εμιγκρέ που αγαπούν περισσότερο οι Αμερικανοί: ένας μαχητής της δημοκρατίας, ένας καπιταλιστής που σέβεται την ευγενή άμιλλα, ένας αδικημένος.

Η Αλις Σίγκαλ, η δικαστής της Νέας Υόρκης που ενέκρινε το αίτημα ασύλου του, έγραψε στην απόφασή της πως η υπόθεσή του είχε «μεγάλες ομοιότητες» με εκείνη του Σεργκέι Μαγκνίτσκι, του ρώσου δικηγόρου που αποκάλυπτε τη διαφθορά φορολογικών υπαλλήλων και κατέληξε νεκρός κατά την προφυλάκισή του, το 2009, προκαλώντας διεθνή σάλο. Αν απέρριπταν οι ΗΠΑ το αίτημα του Λεοντίεφ, σημείωσε η δικαστής, «αναμφίβολα θα τον φυλάκιζαν και θα τον βασάνιζαν και θα του στερούσαν την ιατρική φροντίδα, όπως έχει συμβεί με πολλούς διαφωνούντες που στηρίζουν τον Ναβάλνι».

Στις αρχές Μαΐου, όταν μια εταιρεία δημοσίων σχέσεων πρότεινε στους «Financial Times» μια συνέντευξη με τον Λεοντίεφ, τον περιέγραψε ως έναν «επιφανή ρώσο υπήκοο που διώκεται από το καθεστώς του Πούτιν». Ωστόσο οι δημοσιογράφοι της εφημερίδας θέλησαν να επιβεβαιώσουν τους ισχυρισμούς του μιλώντας με πρώην συναδέλφους του, ξένους μετόχους και ειδικούς στο ρωσικό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Και τότε άρχισε να αναδύεται μια διαφορετική βερσιόν των γεγονότων. Ο Λεοντίεφ επιμένει πως διώκεται από τη Μόσχα επειδή τον κατηγόρησαν ως ενορχηστρωτή ενός σχεδίου ξεπλύματος μαύρου χρήματος μέσω υπεράκτιων λογαριασμών, τμήματα του ρωσικού κράτους και πρώην πελάτες του τον κυνήγησαν δικαστικά σε διάφορες χώρες – επειδή αρνήθηκε να εκχωρήσει τον έλεγχο του ομίλου του σε αντάλλαγμα για πολιτική προστασία, και λόγω της στήριξής του στον Ναβάλνι. Ψάχνοντας, ωστόσο, οι «Financial Times» ανακάλυψαν πως η ρωσική Κεντρική Τράπεζα είχε κινηθεί εναντίον της Probusinessbank λόγω των καταγγελιών που είχε κάνει σε προσωπικό του γνώριμο στους κόλπους της ένα στέλεχός της.

Οι δημοσιογράφοι της εφημερίδας μίλησαν και με τον πρώτο και με τον δεύτερο. Ο πληροφοριοδότης, ο «Πίτερ», ήταν ξεκάθαρος: «Ολη αυτή η ιστορία είναι μια ιστορία υπεξαίρεσης. Δεν υπάρχει πολιτική υπόθεση… Ο Λεοντίεφ δεν ήταν μπλεγμένος με την πολιτική. Ηταν μπλεγμένος μόνο με ένα πράγμα: έκλεβε χρήματα από την τράπεζα για τον δικό του λογαριασμό μέσω Κύπρου, και από τους υπεράκτιους λογαριασμούς». Οσο για τον γνώριμό του στη ρωσική Κεντρική Τράπεζα, αυτός διαβεβαίωσε τους «Financial Times» πως στην πραγματικότητα η Probusinesbank είχε «πολύ ισχυρούς υποστηρικτές», και υπήρχε εξαρχής μεγάλη πίεση στην Κεντρική Τράπεζα να μην ανοίξει έρευνα: ο μόνος λόγος που επέμειναν, τους είπε, ήταν ότι τα έγγραφα που τους είχε παραδώσει ο «Πίτερ» ήταν ξεκάθαρα και αδιαμφισβήτητα.

Στη Ρωσία, «η κουλτούρα είναι απλώς ψέματα, ψέματα, και άλλα ψέματα», αντέδρασε στις καταγγελίες ο Λεοντίεφ, ιδιοκτήτης εδώ και χρόνια μιας εταιρείας επενδύσεων στο Μανχάταν. Ποιος λέει αλήθεια και ποιος ψέματα; Οι «Financial Times» δεν παίρνουν θέση, απλώς επισημαίνουν τις διαφορές ανάμεσα στις δύο βερσιόν ως ένα δείγμα του πώς η Δύση προβάλλει τις δικές της προσδοκίες στη Ρωσία και πώς η ομίχλη του πολέμου μπορεί να κρύψει περίπλοκες προσωπικές ιστορίες. Η ρωσική επιθετικότητα έχει αναμφισβήτητα κάνει πιο ελκυστικά τα αφηγήματα με Καλούς και Κακούς. Απλώς να θυμόμαστε πως δεν είναι όλοι οι Ρώσοι που ζουν στην εξορία ηρωικοί μαχητές της ελευθερίας.