Από το γκόθικ Σεν Ζιλ στις οικολογικές φυλακές του Χάρεν

Το Χάρεν είναι ένα γραφικό χωριό περίπου 20 λεπτά έξω από το κέντρο των Βρυξελλών, στα σύνορα του δήμου, περισσότερο γνωστό από φωτογραφίες των κεντρικών του ΝΑΤΟ που βρίσκονται στα περίχωρά του, κοντά σε αυτά της ευρωπαϊκής υπηρεσίας εναέριας ασφάλειας Eurocontrol, το παλιό αεροδρόμιο της βελγικής πρωτεύουσας κι ένα από τα μεγαλύτερα εργοστάσια της Renault. Μακριά από αυτή τη ζώνη των γκρίζων κτιρίων όμως, το κέντρο του είναι όμορφο, παλιακό και καλοσυντηρημένο, χτισμένο γύρω από μια μικρή εκκλησία αφιερωμένη στην Αγία Ελισάβετ της Καθολικής Εκκλησίας, μιας πριγκίπισσας της Ουγγαρίας του 13ου αιώνα που έδωσε την προίκα της για την περίθαλψη των φτωχών και καταφρονεμένων.

Λίγο πιο πέρα, πια, ξεκίνησε να φιλοξενείται για μια εβδομάδα μέχρι τη χθεσινή ημέρα της κρίσης της προφυλάκισής της, ως κρατούμενη του βελγικού κράτους, και η Εύα Καϊλή, η εγχώρια «πριγκίπισσα» που ισορροπούσε ανάμεσα στο πολιτικό σύστημα και τη σφαίρα των σελέμπριτι, μακριά από τους φτωχούς και καταφρονεμένους εργάτες των φαραωνικών γηπέδων του Κατάρ. Εκεί, στο Χάρεν, μεταφέρθηκε μετά από το πρώτο σοκ των πρώτων εικοσιτετραώρων της κράτησής της στις γυναικείες φυλακές του Σεν Ζιλ, εκείνου του νεομεσαιωνικού κάστρου που μοιάζει βγαλμένο από κιτρινισμένες και σκονισμένες σελίδες γκόθικ παραμυθιού. Και στις δύο φυλακές, οι πληροφορίες αναφέρουν ότι την Εύα Καϊλή είχε επισκεφθεί μόνον ο πατέρας της, πέραν των δικηγόρων της.

Το δεύτερο κελί της δεν θυμίζει σε τίποτα το παλαιό, καθώς είχε το προνόμιο να είναι από τις πρώτες κρατούμενες μιας εκ των πλέον πρότυπων και πρωτότυπων φυλακών της Ευρώπης, που εγκαινιάστηκε μόλις λίγους μήνες πριν, μέσα σε ένα υπερσύγχρονο οικολογικό συγκρότημα κι ένα καταπράσινο τοπίο. Η «φυλακή-χωριό», όπως την αποκαλούν γιατί χτίστηκε για να θυμίζει μια οργανωμένη κοινότητα, αποτελείται από μονόκλινα δωμάτια σε έναν χώρο που προσομοιάζει με φοιτητικές εστίες που βλέπουμε σε ταινίες. Τα κάθε δωμάτιο μάλιστα είναι φωτεινό, έχει παράθυρο και λευκή επίπλωση, τη δική του τηλεόραση, ένα άνετο μονό κρεβάτι, ένα γραφειάκι με ράφια για βιβλία και μπάνιο με ντους. Κάπως ομορφότερα από τα μισά ενοικιαζόμενα που βλέπει κανείς στις σχετικές σελίδες του ελληνικού Ιντερνετ, αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς.

ΑΛΛΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ. Στο συγκρότημα μπορούν να φιλοξενηθούν ως και 1.200 κρατούμενοι, σε τρεις αντρικές και δυο γυναικείες πτέρυγες, ενώ στα υπόλοιπα κτίρια πραγματοποιούνται workshops, σεμινάρια και άλλες κοινές δραστηριότητες. Η φιλοσοφία της φυλακής του Χάρεν αντανακλά, βλέπετε, μια νέα και πιο ηθική (κατά την πιο σύγχρονη επιστημονική τεκμηρίωση) προσέγγιση για τον εγκλεισμό, χωρίς την αποστέρηση των υπολοίπων ανθρωπίνων και κοινωνικών δικαιωμάτων των κρατουμένων, με τη δημιουργία ενός μη εχθρικού περιβάλλοντος που θα επικεντρώνει στον σωφρονισμό και την προετοιμασία για την κοινωνική επανένταξή τους. Γι’ αυτό ακόμη κι ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός της είναι επιμελημένος με βάση ειδικές μελέτες ώστε να είναι λιγότερο ψυχρός και οι χώροι διαβίωσης να θυμίζουν περισσότερο αστικά συγκροτήματα και πολυκατοικίες, με «πλατείες» και μικρούς κήπους ανάμεσά τους, στα οποία οι κρατούμενοι μπορούν να κινούνται σχετικά ελεύθερα για αρκετές ώρες της μέρας. Μπορούν επίσης να ζουν εκεί μαζί τους και τα παιδιά τους, εφόσον χρειάζεται και το επιθυμούν, αφού έχει τις απαιτούμενες προδιαγραφές για τη συμβίωση με τις μητέρες τους, μαζί με κατάλληλες εγκαταστάσεις και το προσωπικό που απαιτείται για τη φροντίδα και την περίθαλψή τους. Και για να μπορούν, φυσικά, να συνεχίσουν, όσο το δυνατόν απρόσκοπτα, την εκπαίδευση και την ψυχαγωγία τους. Ας μην έχουμε, ωστόσο, αυταπάτες: Είναι μια κανονική φυλακή και πολύ ασφαλής μάλιστα, απλώς με τρόπο πιο «αόρατο» από τον προφανή. Και μετράει στα υπέρ της ότι η σύγχρονη εμπειρία δείχνει ότι οι ανθρώπινες συνθήκες κράτησης ευνοούν την τήρηση των κανόνων.

Βιωματική εμπειρία. Σύμφωνα με πληροφορίες, λοιπόν, αυτό το νέο περιβάλλον και τους κοινούς χώρους μοιράστηκε για τόσες μέρες ήδη η Εύα Καϊλή με τις 73 συγκρατούμενες της επιδεικνύοντας «άψογη συμπεριφορά», όπως λένε και τα βελγικά ρεπορτάζ. Θα μπορούσε κανείς να το χαρακτηρίσει και ένα χρήσιμο πολιτικό πρότζεκτ όλο αυτό. Αν δεν κινδύνευε, δηλαδή, να περάσει εκεί ορισμένα χρόνια της ζωής της κι αν υπήρχε κάποια σοβαρή ελπίδα να συνεχίσει την πολιτική καριέρα της μετά από αυτή την αδιανόητη υπόθεση στην οποία εμπλέκεται, είτε καταδικαστεί για τις βαριές ποινικές κατηγορίες που αντιμετωπίζει είτε όχι. Θα την έλεγε κανείς έως και χρήσιμη αυτή τη βιωμένη εμπειρία σωφρονιστικού συστήματος και τη συνύπαρξη με 73 γυναίκες από όλες τις κοινωνικές τάξεις που βρίσκονται εκεί για διάφορα εγκλήματα, από άκακες οικονομικές απάτες ως πράξεις φυσικής, σωματικής, βιαιότητας. Μαζί με την ευρωβουλευτή κι αυτές μοιράζονται τις τραπεζαρίες, τους χώρους άθλησης, τους περιπάτους στο πράσινο, ίσες μεταξύ ίσων, με τις ίδιες ελευθερίες και υποχρεώσεις, υποκείμενες στις ίδιες ανώτερες αρχές, στους ίδιους περιοριστικούς κανόνες, στο ίδιο ημερήσιο πρόγραμμα, με τις ίδιες δυνατότητες να τους παρέχονται για να τις χρησιμοποιήσει η καθεμία με τον τρόπο που αυτή, τελικά, θα κρίνει ως καλύτερο.

Ετσι, σαν ένα αταξικό σοσιαλιστικό πείραμα.