«Δεν είχα ιδέα από παιδικό θέατρο»

Η πορεία της παράστασης «Οικογένεια Νώε» αλλά και το ανέβασμα του έργου «Μίλτος» πριν από λίγες μέρες αποδεικνύουν ότι οι μικροί θεατρόφιλοι έδειξαν και φέτος την προτίμησή τους στο θέατρο Πόρτα. Δύο έργα που κουβαλούν την ιστορία πολλών ετών: Η «Οικογένεια Νώε» ανέβηκε πριν από 25 χρόνια και τώρα παίζεται σε νέα σκηνοθεσία – Θωμά Μοσχόπουλου και Σοφίας Πάσχου – και διαφορετικό φυσικά καστ, ενώ ο βραβευμένος «Μίλτος» σε σκηνοθεσία Ρωμανού Μαρούδη – διά χειρός Ξένιας Καλογεροπούλου και τα δύο – το 2012. Αυτό μάλιστα το έργο, θυμάται η σπουδαία συγγραφέας και ηθοποιός, το παρουσίαζε παλαιότερα στα σχολεία.

Φέρνει στον νου της τη στιγμή που συνέλαβαν την ιδέα της «Οικογένειας Νώε» μαζί με τον Θωμά Μοσχόπουλο. «Ημασταν στην Κοπεγχάγη. Τότε ταξιδεύαμε σε διάφορα φεστιβάλ του κόσμου για να δούμε τι υπάρχει γύρω από το παιδικό θέατρο. Βρίσκαμε πολύ γοητευτική την ιστορία της κιβωτού και ενσωματώσαμε και άλλες που αφορούσαν τις οικογενειακές σχέσεις αλλά και την επαφή του ανθρώπου με τη φύση. Στην ιστορία της “Κιβωτού” υπάρχει κι εκείνη που αφορά το “χαχούνι” – ζωάκια με ωραία γούνα και γι’ αυτό τον λόγο τα σκότωναν. Ετσι είχε μείνει μόνο ένα μέσα στην κιβωτό, ενώ υπάρχουν ζευγάρια από τα υπόλοιπα είδη ζώων. Θυμάμαι ότι είχε δει την παράσταση ένα αγοράκι και άργησε να μιλήσει ξανά στον μπαμπά του γιατί ήταν γουναράς».

Η Ξένια Καλογεροπούλου αυτή την εποχή προσπαθεί να τελειώσει το βιβλίο της με τίτλο «Πριν τα ξεχάσω» και υπότιτλο «Μισός αιώνας θέατρο για παιδιά». «Θέλω να αφηγηθώ όλη αυτή την περιπέτεια των 50 ετών. Δεν είχα ιδέα από παιδικό θέατρο, ούτε είχα δει, ούτε το είχα σκεφτεί ποτέ. Το 1972 ήταν το πέμπτο έτος της επταετίας. Τότε όμως δεν γνωρίζαμε πόσο θα διαρκέσει η χούντα. Ημασταν χάλια και ήθελα να κάνω κάτι καινούργιο και φρέσκο. Ετσι γεννήθηκε η ιδέα να κάνω θέατρο για παιδιά. Το είπα στον Σταμάτη Φασουλή – θυμάμαι ήμασταν στη Ραφήνα και τρώγαμε ψάρι – και του άρεσε η σκέψη. Φτιάξαμε έναν καταπληκτικό θίασο: Λήδα Πρωτοψάλτη, Μηνάς Χατζησάββας, Υβόννη Μαλτέζου και άλλοι σπουδαίοι ηθοποιοί. Ηταν μέγα γεγονός για την εποχή, διότι πρώτη φορά γινόταν μια παράσταση για παιδιά με τέτοιον θίασο».

Το πρώτο έργο που ανέβασαν ήταν μια διασκευή του Πινόκιο, μια πολύ ζωντανή και γλυκιά παράσταση: «Κάναμε όμως ένα λάθος την πρώτη μέρα. Ο Τζεπέτο – ο κουκλοπαίκτης – έλεγε στα παιδιά “εγώ έχω φτιάξει έναν ξύλινο κούκλο αλλά θα ήθελα πάρα πολύ να ήταν αληθινό παιδί. Μήπως μπορείτε να βοηθήσετε; Να κλείσετε όλοι τα μάτια σας και να παρακαλέσετε όλοι να γίνει παιδί”. Ετσι έγινε, όμως ξεχάσαμε να πούμε στους μικρούς θεατές να ανοίξουν τα μάτια τους! Τα κράτησαν κλειστά μέχρι το τέλος της παράστασης».

Απαγορεύσεις

Κι ενώ το εγχείρημα αποδεικνυόταν μέρα με τη μέρα απολύτως πετυχημένο, οι απαγορεύσεις της δικτατορίας περιόριζαν τις δυνατότητες εξέλιξής του. «Υπήρχε ένας χουντικός νόμος τότε που απαγόρευε τις παραστάσεις στα σχολεία. Μου πρότειναν τότε να πάω στον Ασλανίδη, υπουργό Πολιτισμού της χούντας. Πήγα στο γραφείο του και όταν άρχισα να του εκθέτω το θέμα μου, χτύπησε το τηλέφωνο και τον άκουσα να λέει “αυτό το τραγούδι που έχει στίχους “πρέπει να σπάσουμε τις αλυσίδες” (“Συμβιβαζόμαστε” που έλεγε η Μαρινέλλα) να μην ξανακουστεί ποτέ, το απαγορεύω”. Εκλεισε το τηλέφωνο, με κοιτάζει και μου λέει “ε, τι να κάνουμε! Δικτατορία έχουμε”. Λίγο αργότερα, την Κυριακή τον Βαΐων, μπαίνουν μέσα στο θέατρο κάποιοι ένστολοι και συνέλαβαν κάποιους ηθοποιούς επειδή είχαν μοιράσει κάποιες προκηρύξεις. Σίγουρα ήταν η Υβόννη και ο Κώστας Αρζόγλου στους συλληφθέντες. Αλλη μια στιγμή που θυμάμαι ήταν την ημέρα του Πολυτεχνείου που το θέατρό μας “Αθηνά” στην οδό Δεριγνύ είχε γεμίσει με τραυματίες».

Οι προσπάθειες της Ξένιας Καλογεροπούλου για να ξεπεραστούν τα εμπόδια και να επιτρέπεται στους μαθητές να παρακολουθούν παραστάσεις συνεχίστηκε και τη μεταπολίτευση: «Επισκέφθηκα τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, του εξήγησα το πρόβλημα και μου σύστησε “υπομονή”. Τον επόμενη χρόνο πήγα στον Γεώργιο Ράλλη, ενδιαφέρθηκε αλλά είχε σημαντικότερα πράγματα να κάνει, όπως το να εγκαθιδρύσει τη δημοτική γλώσσα στα σχολεία. Ετσι συνεχίζαμε να παίζουμε για πολλά χρόνια μόνο τα Σαββατοκύριακα. Οι περιπέτειες όμως δεν σταματούν εδώ. Στα χρόνια του ΠΑΣΟΚ ανεβάσαμε μια διασκευή της Αλκης Ζέη στο έργο “Ματίας ο πρώτος” (του Γιάνους Κόρτσακ) και το απαγόρευσαν γιατί ήταν δεξιό και φιλοβασιλικό – επειδή ο πατέρας του ήρωα ήταν βασιλιάς!».