Κριμαία, το διαπραγματευτικό χαρτί του Ζελένσκι

Σε πρόσφατο άρθρο του στη «Wall Street Journal», ο πρώην πρωθυπουργός της Βρετανίας Μπόρις Τζόνσον – επιστήθιος σύμμαχος του Βολοντίμιρ Ζελένσκι – δήλωσε πως αν τα ρωσικά στρατεύματα επέστρεφαν στα εδάφη που κατείχαν εντός της Ουκρανίας πριν από την εισβολή της 24ης Φεβρουαρίου, αυτό θα αποτελούσε μία βάση για την επανάληψη των συνομιλιών ανάμεσα στην Ουκρανία και τη Ρωσία. Η δήλωση αυτή υπαινίσσεται πως η Ουκρανία θα πρέπει να δεχθεί ότι η απομάκρυνση των ρωσικών στρατευμάτων από την Κριμαία δεν αποτελεί προϋπόθεση για την έναρξη συνομιλιών.

Με αυτή την πρόταση, ο Τζόνσον αναγνώριζε δημόσια κάτι που παραδέχονται κατ’ ιδίαν πολλοί διπλωμάτες: ότι μια στρατιωτικά επιβεβλημένη επιστροφή της χερσονήσου της Κριμαίας – που προσαρτήθηκε αυθαίρετα από τη Ρωσία το 2014 – στον ουκρανικό έλεγχο είναι γεμάτη κινδύνους.

Ιστορικά και εθνοτικά, επιχειρηματολογούν, η Κριμαία διαφέρει από την υπόλοιπη Ουκρανία. Υπάρχουν επίσης ανεπτυγμένοι εκεί 30.000 ρώσοι στρατιώτες, με λιγοστή διαθέσιμη ουκρανική αμφίβια πρόσβαση. Η διατήρηση, με κάποια μορφή, της Κριμαίας, είναι τόσο πολύτιμη στον Βλαντίμιρ Πούτιν που αν αισθανόταν πως ξεγλιστρούσε από τον έλεγχό του μπορεί να κάνει πραγματικότητα την απειλή του να χρησιμοποιήσει τακτικά πυρηνικά όπλα, η κλιμάκωση που τρομοκρατεί, και κρατάει πίσω, την Ουάσιγκτον και την Ευρώπη.

Δημοσίως, η Ουκρανία δηλώνει αντίθετη σε μία εκεχειρία με τον Πούτιν να κρατάει οποιοδήποτε έδαφος έχει προσαρτήσει από το 2014. Ο Ζελένσκι το έχει πει εκατοντάδες φορές: «Μία απλή εκεχειρία δεν αρκεί. Αν δεν απελευθερώσουμε όλη μας την επικράτεια, δεν θα έρθει ειρήνη».

Ο ουκρανικός στρατός έχει ξεκάθαρα σχέδιο να πιέσει νότια, απομονώνοντας τη χερσόνησο, και αποκόβοντας τις ρωσικές γραμμές ανεφοδιασμού, ιδανικά κατεβαίνοντας από την ανατολική πλευρά του ποταμού Δνείπερου και στη συνέχεια φτάνοντας στο φράγμα που προμηθεύει το 85% του πόσιμου νερού της Κριμαίας.

Είναι όμως εφικτή – ή και συνετή – η ανακατάληψη της Κριμαίας; Βρετανοί αξιωματούχοι θεωρούν πως ο στόχος της ανάκτησης του ουκρανικού ελέγχου επί του Υδροηλεκτρικού Σταθμού Καχόβκα, καθώς και του βόρειου καναλιού της Κριμαίας, είναι εφικτός και ελκυστικός.

Το να γίνεται όμως λόγος για μία επίθεση με στόχο την εκδίωξη των 30.000 ρώσων στρατιωτών από την Κριμαία ταράζει τον αμερικανικό στρατό. «Στρατιωτικά, οι πιθανότητες του να συμβεί αυτό σύντομα δεν είναι μεγάλες», δήλωσε ο στρατηγός Μαρκ Μάιλι, ο επικεφαλής του γενικού επιτελείου στρατού των ΗΠΑ.

Κατ’ ιδίαν, ουκρανοί διπλωμάτες αναγνωρίζουν πως ο φόβος της κλιμάκωσης είναι αυτός που δυσχεραίνει, στην Ουάσιγκτον και τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, την προμήθεια πυροβολικού μεγάλου βεληνεκούς που χρειάζονται προκειμένου να τελειώσει η δουλειά, συμπεριλαμβανομένης της ανακατάληψης της Κριμαίας.

Ευρωπαίοι διπλωμάτες αναγνωρίζουν το ιδιαίτερο καθεστώς της Κριμαίας. Η σοβιετική ηγεσία την παραχώρησε στην Ουκρανία μόλις το 1954 και το μεγαλύτερο κομμάτι του πληθυσμού της είναι Ρώσοι. Πολλοί κάτοικοι είναι συνταξιούχοι του ναυτικού της Μαύρης Θάλασσας.

Αξιόπιστες δημοσκοπήσεις δεν υπάρχουν μετά την προσάρτηση. Μία διαρροή των πραγματικών αποτελεσμάτων του αρχικού δημοψηφίσματος για την προσάρτηση έδειξε πως μόνο ένα τρίτο του πληθυσμού ψήφισε υπέρ της ένωσης με τη Ρωσία. Εκτοτε, η οικονομία της Κριμαίας τα έχει πάει ανεκτά και έχει υπάρξει εισροή περίπου 300.000 Ρώσων. Πολλοί φιλοουκρανοί ακτιβιστές και Τατάροι της Κριμαίας εξαναγκάστηκαν για μια ακόμα φορά σε φυγή. Οι κάτοικοι της Κριμαίας έχουν διατηρηθεί μέσα σε μία ρωσική μιντιακή φούσκα για σχεδόν μία δεκαετία.

Η προοπτική μιας αιματηρής παράτασης του πολέμου προκειμένου να απελευθερωθεί ένας πληθυσμός που σε μεγάλο μέρος του μπορεί να μη ζητεί απελευθέρωση, θα αποτελούσε ένα άδοξο τέλος για την ουκρανική εκστρατεία.