Το δίλημμα της τουριστικοποίησης

Ξεφυλλίζοντας το ένθετο του κυριακάτικου «Βήματος», σταμάτησα εντυπωσιασμένος στη νέα αυτή αξιοζήλευτη οπτική της Αθήνας, με τη νοσταλγική αρχιτεκτονική του κτιρίου, τη νέα του όψη μετά την προφανή ανάπλαση, τη σχέση του με τον βράχο της Ακρόπολης και τον χειμωνιάτικο αττικό ουρανό τη μαγική ώρα της δύσης. Απεικονίζεται ένα ακόμη νέο ξενοδοχείο, στην καρδιά της Αθήνας, στην οδό Μητροπόλεως 49, που πραγματοποιήθηκε μετά την έγκριση της αλλαγής χρήσης του κτιρίου από το υπουργείο Περιβάλλοντος, με δεδομένο ότι σύμφωνα με το διάταγμα για την προστασία της Πλάκας στην πλευρά αυτή της Μητροπόλεως απαγορεύονται τα ξενοδοχεία.

Πρόκειται για το Μέγαρο Καλλιμασιώτη, κατασκευασμένο το 1925, με αρχιτέκτονα τον Ανδρέα Κριεζή, σπουδαγμένο στο Πολυτεχνείο του Μονάχου, με σημαντικά έργα στο ενεργητικό του, όπως το Αρσάκειο Ψυχικού και ο κινηματογράφος Ορφέας. Στόχος του η μετάβαση από την αθηναϊκή αρχιτεκτονική των νεοκλασικών στον επερχόμενο μοντερνισμό που εμφανίζεται στην Ευρώπη και για το συγκεκριμένο κτίριο με αναφορές στο γνωστό ρεύμα του Jugendstil.

Το κτίριο αφού στέγασε εταιρείες υφασμάτων, πέρασε τελικά στον οίκο Χυτήρογλου, μια επιχείρηση που ξεκίνησε το 1919, κορυφώθηκε την περίοδο 1960 και 1970, και ταυτίστηκε με τις κουρτίνες. Και ενώ επεκτάθηκε θεαματικά, δυστυχώς οδηγήθηκε λόγω της κρίσης στο οριστικό κλείσιμο. Το κτίριο εγκαταλείφθηκε παρά τις προσπάθειες να διατηρηθεί η εμπορική του χρήση και παρέμεινε για ένα μεγάλο διάστημα κλειστό προκαλώντας δυσάρεστα συναισθήματα, όπως συμβαίνει και με αμέτρητα ακόμη ιστορικά κτίρια. Τι άλλο βέβαια θα μπορούσε να γίνει εκτός από ξενοδοχείο, με δεδομένο ότι φαίνεται να είναι η προσφορότερη επένδυση, όπως επιβεβαιώνεται από τις σημαντικές αναπλάσεις παλιών κτιρίων που μετατρέπονται σε φιλόξενα και ατμοσφαιρικά ξενοδοχεία.

Καλωσορίζουμε αυτές τις επεμβάσεις. Θεωρούμε ότι όσο αυτά τα εξαιρετικά δείγματα διασπείρονται διακριτικά στην πόλη και την κοσμούν, δίνοντας ζωή σε περιοχές που συχνά έχουν υποβαθμιστεί, είναι καλοδεχούμενα. Μπαίνουν όμως πολλά ερωτηματικά, όσο αυτά τα κτίρια πυκνώνουν και παράλληλα ακυρώνουν τις προηγούμενες ζωτικές χρήσεις και μετατρέπονται αδιακρίτως σε ξενοδοχεία, διαφοροποιώντας τον χαρακτήρα της πόλης στο όνομα της τουριστικοποίησης. Οπως με το κτίριο, στον ίδιο δρόμο, που στέγαζε το υπουργείο Παιδείας και μετετράπη σε ξενοδοχείο με τροπολογία του υπουργείου Περιβάλλοντος, ανατρέποντας και πάλι το σχετικό διάταγμα.

Αντίστοιχη περίπτωση είναι και η Διπλάρειος Σχολή, ένα τοπόσημο στην πόλη της Αθήνας που χτίστηκε το 1932, με σχέδια του αρχιτέκτονα Αριστείδη Ηλιάδη, και με διάφορα ευρήματα μετατρέπεται επίσης σε ξενοδοχείο. Ενα ιστορικό κτίριο που εκτός από την ενδιαφέρουσα αρχιτεκτονική του έχει μια μακρόχρονη ιστορία σαν τόπος εκπαίδευσης αναρίθμητων τεχνικών και μαστόρων πολλών ειδικοτήτων. Στο όνομα της επενδυτικής μανίας, δόθηκε η άδεια αλλαγής χρήσης για να μετατραπεί το ιστορικό αυτό κτίριο σε ξενοδοχείο των 400 κλινών, αφού χωρίστηκε «εικονικά» στα τέσσερα για να παρακαμφθεί η νομοθεσία που επιτρέπει μέχρι 100 κλίνες για τη συγκεκριμένη περιοχή. Αντίστοιχα προωθείται και η μετατροπή σε ξενοδοχείο boutique του ιστορικού κτιρίου του αρχιτέκτονα Αναστάση Μεταξά, πρώην έδρας της Νέας Δημοκρατίας, στην οδό Ρηγίλλης 18. Είναι επίσης αδιανόητο ότι θα αδειάσουν ενδιαφέροντα κτίρια του κέντρου που φιλοξενούν τα υπουργεία, με τη ζωντάνια που προσδίδουν χιλιάδες υπάλληλοι στην πόλη, και θα μεταφερθούν στην ΠΥΡΚΑΛ, με την κυβέρνηση να ονειρεύεται να δοθούν για τουριστική χρήση.

Μήπως η συνεχιζόμενη αλλαγή χρήσεων στο όνομα της τουριστικοποίησης οδηγήσει σε αδιέξοδο, όταν θα κυκλοφορούν στην πόλη μόνο τουρίστες, επειδή θα έχει χάσει τον χαρακτήρα της; Μήπως η πολιτεία επιτέλους, στο πλαίσιο ενός κεντρικού σχεδιασμού, οφείλει να ενισχύσει την ανάπλαση τέτοιων κτιρίων για να διασπείρει τις υπηρεσίες της εκεί, ζωντανεύοντας την πόλη, αλλά και για να προσελκύσει κατοίκους δίνοντας κίνητρα για τη μετατροπή παλαιών κτιρίων σε κατοικίες; Κατοικίες για αυτούς που έφυγαν από το κέντρο, λόγω μιας επίμονης και ευνοούμενης από την πολιτεία αποκέντρωσης, παλαιότερα προς τα βόρεια προάστια και σήμερα προς το θαλάσσιο μέτωπο με επίκεντρο το Ελληνικό.

Η πολιτεία δεν μπορεί να είναι κοντόφθαλμη. Συνεχίζουμε να καταστρέφουμε το πιο σημαντικό που έχει απομείνει σε αυτή την άναρχη πόλη. Τη ζωντάνια και το ενδιαφέρον που της προσδίδουν οι κάτοικοι και οι εργαζόμενοι σε ποικίλες δραστηριότητες και ετερόκλητες χρήσεις. Αυτό που τελικά απολαμβάνουν οι επισκέπτες της. Σε συνδυασμό και με την ανεξέλεγκτη αύξηση του αριθμού των Airbnb, που εκτοπίζουν την κατοικία, η πολιτεία οφείλει να προβλέψει το ζοφερό επερχόμενο μέλλον και να διατηρήσει τους υπάρχοντες θεσμούς προσθέτοντας νέους που θα συμβάλουν προς αυτή την κατεύθυνση διατηρώντας το μέτρο και την ψυχή αυτής της πόλης.