Θέλει αρετήν και τόλμην η… δημοκρατία

Το σκάνδαλο του Qatargate συγκλονίζει εμάς τους πολίτες και τους θεσμούς της ΕΕ. Εχει χαρακτηριστεί ως το μεγαλύτερο των τελευταίων δεκαετιών και αποτελεί βόμβα στα θεμέλια της Ενωσης. Θεμέλια που ήδη είναι κλονισμένα από τις ατέρμονες διαπραγματεύσεις μεταξύ Επιτροπής, Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, ενώ παρατείνεται η ενεργειακή κρίση και συνεχίζεται ο πόλεμος στην Ουκρανία.

Είναι κρίμα που σε μια εποχή καταιγιστικών γεωπολιτικών εξελίξεων και ενδυνάμωσης των αυταρχικών καθεστώτων το ευρωπαϊκό σύστημα δημοκρατικών και ανθρωπιστικών αξιών βάλλεται πανταχόθεν. Το σκάνδαλο ρίχνει νερό στον μύλο των παντός είδους λαϊκιστών και αντιευρωπαϊστών ενισχύοντας τα άκρα του πολιτικού κατόπτρου. Στο πολιτικό περιβάλλον της ΕΕ οι κυβερνήσεις Ουγγαρίας και Πολωνίας αλλά και η αντιπολίτευση της Λεπέν στη Γαλλία έχουν ήδη ξεσπαθώσει κατά της Ενωσης, και ειδικότερα της Επιτροπής, με αφορμή το Qatargate.

Ομως κάθε κρίση, και μάλιστα μια τόσο μεγάλη κρίση, είναι ευκαιρία για κάθαρση. Δυστυχώς, οι πρώτες αντιδράσεις ήταν απλώς και μόνον η αυτονόητη αποδοκιμασία. Δεν αρκεί να κραυγάσουν «Ντροπή τους», όπως έκανε η κατά τα άλλα συμπαθής επίτροπος. Ούτε αρκεί να καθαιρέσουν από αξιώματα την κατηγορούμενη Καϊλή.

Βαθιές και ριζικές αλλαγές θα πρέπει να μπουν στην ημερήσια διάταξη. Είναι αναγκαία η πλήρης αναθεώρηση και η θεσμοποίηση των διαδικασιών του «lobbying», το οποίο έχει καταντήσει ανεξέλεγκτο. Χρειάζεται να ενδυναμωθεί θεσμικά η ίδια η Ενωση και να περιοριστεί ο διακυβερνητισμός ως τρόπος λήψης αποφάσεων – που δεν είναι παρά διαπραγμάτευση εν κλειστώ μεταξύ εθνικών κρατών -, πολλώ μάλλον όταν υπάρχει αδύναμη Επιτροπή. Είναι ανάγκη να αυξηθεί η διαφάνεια και η λογοδοσία και να περιοριστεί η ευρωπαϊκή γραφειοκρατία, έτσι ώστε οι παρεμβάσεις της ΕΕ να είναι ορατές και να δίνουν απαντήσεις στους προβληματισμούς και στις ανάγκες των ευρωπαίων πολιτών. Αν δεν αδράξουμε την ευκαιρία, θα είναι πλήγμα για τη δημοκρατία και ίσως η αρχή του τέλους για την Ευρωπαϊκή Ενωση.

Και μια σκέψη για την Ελλάδα. Ασφαλώς δεν είναι καλή εικόνα για το πολιτικό μας σύστημα και ιδίως για το ΠΑΣΟΚ στο οποίο ανήκει η Εύα Καϊλή. Μια σοβαρότερη αντιμετώπιση της κατάστασης θα περιόριζε τη ζημιά. Διότι πολλοί είδαν τα συμβάντα ως ευκαιρία να βάλουν κατά των αντιπάλων. Κάποιοι τα έβαλαν με τον εκσυγχρονισμό, άλλοι με τον σοσιαλισμό, ενώ οι σοσιαλιστές επιχειρούν να πετάξουν το μπαλάκι στους κυβερνώντες. Το να επικαλείσαι εκ των υστέρων «δούρειους ίππους» της κυβέρνησης για το δικό σου στέλεχος μετατρέπει την κρίση σε εσωτερική πολιτική σύγκρουση. Η βασική δημοκρατική αρχή ότι ατομικές εγκληματικές συμπεριφορές δεν αφορούν την οικογένεια ή την πολιτική παράταξη, ότι οικογενειακή / συλλογική ευθύνη δεν υφίσταται, έχει πολλαπλά καταστρατηγηθεί.

Το θλιβερό και απογοητευτικό γεγονός της – φερόμενης – συμμετοχής μιας προβεβλημένης ελληνίδας πολιτικού στο Qatargate ας αποτελέσει αφορμή να εντείνουμε τις προσπάθειες και τη φωνή μας για τη ριζική μεταρρύθμιση της ΕΕ. Αλλά και να επικεντρωθούμε σε επιπλέον θεσμικές αλλαγές που είναι αναγκαίες για τη θωράκιση της δημοκρατίας στη χώρα μας. Η χώρα μας και η Ευρώπη δεν χρειάζονται μόνο σύνεση και περισυλλογή, αλλά περισσότερες και πιο τολμηρές μεταρρυθμίσεις.

Θέλει αρετήν και τόλμην η… δημοκρατία, για να παραφράσω τον εθνικό μας ποιητή.

Η Εύη Χριστοφιλοπούλου είναι επ. καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης