Παραμύθι με μηνύματα

Ο Τζέιμς Κάμερον είναι μεγάλος κινηματογραφικός παραμυθάς, ήδη το ξέρουμε, το βλέπουμε και πάλι από τα πρώτα κιόλας πλάνα της δεύτερης ταινίας «Avatar» (και ενώ στον προγραμματισμό του καναδού σκηνοθέτη υπάρχουν άλλες τρεις ταινίες για την ίδια «σειρά»!). Ωστόσο είναι επίσης παραμυθάς με άποψη, ένας καλλιτέχνης που σου δίνει πάντα την εντύπωση ότι νιώθει την ανάγκη να αφήσει το δικό του αποτύπωμα για τη ζωή μας στον πλανήτη Γη και να «περάσει μηνύματα» για… όλα. Και αυτό είναι κάτι που αντιλαμβανόμαστε ενώ η ταινία «Avatar: The Way of Water» κυλά (και θα αργήσει πολύ να τελειώσει στις τρεις ώρες και 12 λεπτά που διαρκεί). Από την πλευρά του το παραμύθι πατά σε γερά θεμέλια: Ο πρώην γήινος πεζοναύτης (Σαμ Γουόρθινγκτον), ο οποίος όπως ξέρουμε από την ταινία του 2009 μετοίκησε στον πλανήτη Πανδώρα και είναι πλέον Αβαταρ, έχει αποκτήσει οικογένεια και ζει ευτυχισμένα μέχρι που όλα θα ανατραπούν γιατί το παρελθόν του επιστρέφει και τον κυνηγά με στρατιώτες που επίσης έχουν γίνει Αβαταρ. Αρα πιο παραμύθι δεν γίνεται. Μπορείς αμέσως να φανταστείς το μακελειό που θα κλιμακώσει την ταινία, όπως και τα διάφορα άλλα μακελειά που θα απασχολήσουν τον σκηνοθέτη μέχρι να έρθει εκείνη η στιγμή. Η ιδέα της δεμένης οικογένειας για μία ακόμα φορά λάβαρο, είμαστε όλοι μαζί με τον κυνηγημένο γήινο/Αβαταρ που με κάθε τίμημα θα προσπαθήσει να σώσει τους δικούς του. Η ιδέα ακούγεται ακόμα και κοινότοπη, με τη διαφορά του ότι ο Κάμερον για να της δώσει μεγαλοπρέπεια τη γεμίζει με σχολιασμούς. Ολα θα τα βρούμε εδώ. Πέρα από την οικολογική σημειολογία που διατρέχει συνεχώς την ταινία, θα βρούμε την αναφορά στην εξολόθρευση των ιθαγενών του Νέου Κόσμου πολύ προτού η χώρα ονομαστεί Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής. Θα βρούμε την αναφορά στη λαθροθηρία και την εξόντωση ζώων υπό εξαφάνιση, όπως η φάλαινα, την οποία θυμίζει πάρα πολύ το θαλάσσιο κήτος τουλκούν που βρίσκεται στον πλανήτη Πανδώρα (οι σκηνές της καταδίωξης και της μονομαχίας των τουλκούν με τα πλοία του στρατού είναι τόσο εντυπωσιακές και συγχρόνως ευαίσθητες που σε κάνουν να μη θες να αγγίξεις ξανά στη ζωή σου θαλάσσιο πλάσμα. Θα βρούμε αναφορά ακόμα και στο περίφημο ζήτημα του αδρενοχρώματος, της ανθρώπινης ουσίας που σύμφωνα με τις θεωρίες συνωμοσίας υποτίθεται ότι είναι το ελιξίριο της νεότητας και για την ανεύρεσή της γίνονται εγκλήματα. Από τη λίστα αναφορών δεν λείπει το Μεταναστευτικό, όταν η Φυλή του Δάσους αναγκάζεται να φύγει από τον τόπο της και να ζητήσει άσυλο σε άλλο σημείο της Πανδώρας, εκεί όπου βρίσκεται η Φυλή των Υφάλων. Θα βρούμε ακόμα και αναφορά στον «Τιτανικό», καθώς και εδώ ένα πλοίο κάποια στιγμή βυθίζεται. Ολες αυτές οι αναφορές έχουν βεβαίως λόγο ύπαρξης και υποστηρίζονται με το άκρως επιβλητικό θέαμα με τη σφραγίδα ενός σκηνοθέτη με όραμα και βαθιές ανησυχίες. Και ίσως, τελικά, το παραμύθι του Avatar να μην ήταν παρά η αφορμή που ο Κάμερον αναζητούσε για να τις εκφράσει.

Ενας ωραίος τύπος

Αν και αρχικά η ιδέα του ντοκιμαντέρ «Χειροπαλαιστής» (Ελλάδα, 2022), δεύτερης μεγάλου μήκους ταινίας μετά τα «Μαγνητικά πεδία» του Γιώργου Γούση, προέκυψε ως «επιμήκυνση» της δικής του μικρού μήκους ταινίας με τον ίδιο τίτλο, τα θέματα που εκ των πραγμάτων (αλλά και λόγω διάρκειας) εδώ θίγει είναι περισσότερα και πιο ποικίλα. Χωρίς να ξεφεύγει από το «προσωπικό» πορτρέτο του αδελφού του, Παναγιώτη Γούση, ενός νεαρού από την επαρχία που έχει πολλά σχέδια στο μυαλό του παράλληλα με το πάθος του που είναι η χειροπάλη, ο σκηνοθέτης «ζωγραφίζει» μια ταινία που σε ένα ευρύτερο πλαίσιο μιλάει για την ανάγκη ενός γνήσιου οραματιστή να κάνει κάτι στη ζωή του – κάτι στο οποίο είναι ο μόνος που σχεδόν δονκιχωτικά πιστεύει. Το «ταξίδι» του Παναγιώτη κάθε άλλο παρά αδιάφορο σε αφήνει και το χιούμορ του σε σκλαβώνει. Σε ενδιαφέρει να ακούσεις τις ιδέες του για το λεωφορείο που θα μπορούσε να γίνει μπαρ αν δεν υπήρχε το πρόβλημα του οικοπέδου που θα το φιλοξενούσε, χαμογελάς όταν τον βλέπεις να κουρεύεται γουλί για να δείχνει άγριος («ξέρω ότι μοιάζω με τον Τζέισον Στέιθαμ») ή να κοιτάζεται ψιλοναρκισσιστικά στον καθρέφτη. Την ίδια ώρα τον θαυμάζεις που δεν αντέχει το κουτσομπολιό και τη μικροπρέπεια ή που μπορεί να γίνει γενναιόδωρος ενώ ξέρει ότι θα τον «πουλήσουν». Με άλλα λόγια, ο Παναγιώτης Γούσης είναι ένας πολύ ενδιαφέρων τύπος και η ίδια η παρουσία του τόσο ζωντανή και δραστήρια που πραγματικά σε προκαλεί να αφεθείς και με χαρά να τον παρακολουθήσεις.

Στο Παρίσι των 80s

Η δεκαετία του 1980 βρίσκεται ξανά στο προσκήνιο μέσω της αισιόδοξα δραματικής ταινίας «Νυχτερινοί επισκέπτες» (Les Passagers de la Nuit, Γαλλία, 2022) που εξετάζει τις ζωές των μελών μιας οικογένειας στο Παρίσι εκείνης της περιόδου. Η Σαρλότ Γκενσμπούρ είναι η «χαμένη», στα όρια της κατάθλιψης μητέρα που μεγαλώνει δύο παιδιά στην εφηβεία χωρίς να έχει σύζυγο στο πλάι της. Συγχρόνως προσπαθεί να βάλει σε τάξη τη ζωή της πιάνοντας για πρώτη φορά δουλειά – στο τηλεφωνικό κέντρο ενός ραδιοφωνικού σταθμού, και συγκεκριμένα στην εκπομπή μιας αρκετά γνωστής περσόνας (ένας συμπαθής β’ ρόλος για την Εμανουέλ Μπεάρ). Καταλυτικό ρόλο θα παίξει η είσοδος στην οικογένεια μιας νεαρής άστεγης (Νοέ Αμπιτά) την οποία η μητέρα θέλει να φροντίσει σαν δικό της παιδί. Η ταινία του Μίκαελ Χερς κυλά ήρεμα, σχεδόν ψιθυριστά, ταιριάζοντας με τη μονίμως ψιθυριστή φωνή της Γκενσμπούρ. Η ταινία «παρακολουθεί» απλώς με υπομονή τα γεγονότα, νιώθεις ότι όπως ο θεατής ούτε η ίδια ξέρει πού θα καταλήξουν όλα όσα συμβαίνουν. Η κάμερα δεν είναι παρά ένας παρατηρητής συνηθισμένων ή και ασυνήθιστων καταστάσεων, ο σχολιασμός των οποίων είναι αποκλειστική υπόθεση του κάθε θεατή. Ενίοτε υπάρχουν σκηνές που συγκινούν με τη βαθιά ανθρωπιά τους, όπως επίσης υπάρχουν σκηνές τόσο υπερβολικά φορτισμένες που δυσκολεύεσαι να τις χωνέψεις – παράδειγμα, ένα αγκάλιασμα των τεσσάρων βασικών ηρώων κάτω από μια μελό μουσική και ενώ έχει προκύψει μια κρίση που μόλις αντιμετώπισαν. Κλασική περίπτωση ταινίας που παρακολουθώντας τη δεν νιώθεις άσχημα αλλά μετά το τέλος της λες «και να μην την είχα δει δεν θα είχα χάσει κάτι».

Γκουρμέ επανάσταση

Η δημιουργία του πρώτου επίσημου εστιατορίου στην Ευρώπη είναι το πρόσχημα ώστε ο Ερίκ Μπενάρ, ο σκηνοθέτης της γαλλικής δραματικής κομεντί «Delicieux, το πρώτο εστιατόριο» (2021), να μιλήσει με ανάλαφρο και… εύπεπτο τρόπο για την καταπίεση του γαλλικού λαού που είχε ως αποτέλεσμα το ξέσπασμα της Γαλλικής Επανάστασης. Στην ταινία παρακολουθούμε πως έχοντας χάσει τη δουλειά του επειδή πρωτοτύπησε με μια λιχουδιά που σε κάποιον δεν άρεσε (διόλου τυχαία ιερέας), ένας καλόψυχος πρώην σεφ της αριστοκρατίας σκέφτεται τη δημιουργία του Ντελισιέ (λιχουδιά). Ενός μέρους, που τυγχάνει να είναι το ίδιο του το σπίτι, στο οποίο ο κόσμος θα έρχεται να φάει με την ησυχία του. Τόσο απλό. Η ταινία περιέχει αρκετές σκηνές γκουρμέ μαγειρικής που ανοίγουν την όρεξη (αναπόφευκτες σε τέτοιου τύπου ταινίες), ο ευτραφής ηθοποιός Γκρεγκορί Γκαντεμπουά ζει τον ρόλο του παθιασμένου μάγειρα που αναζητεί την τελευταία ευκαιρία της ζωής του και η Εμανουέλ Καρέ στον ρόλο της γυναίκας που τον βοηθά (κρύβοντας ένα μυστικό που παίζει ρόλο στην υπόθεση) συμβάλλει για τη δημιουργία μιας πολύ ευχάριστης ατμόσφαιρας, η οποία ωστόσο δείχνει κάπως παράταιρη με το εξαιρετικά δυσάρεστο κλίμα που υποθέτει κανείς ότι κυριαρχούσε τότε στη Γαλλία.

Μόνη εναντίον όλων

Στη γερμανική ταινία «Ραμπιγέ Κουρνάζ εναντίον Τζορτζ Μπους» (Rabiye Kurnaz vs. George W. Bush, 2022), παρακολουθούμε βήμα βήμα τον αγώνα που μόνη εναντίον όλων θα κάνει μια μητέρα προκειμένου να πετύχει την αποφυλάκιση του γιου της. Ο τελευταίος, αν και Γερμανός, λόγω της ανατολίτικης καταγωγής και του ότι μελετούσε το Κοράνι, μέσα στον πυρετό του πολέμου κατά της τρομοκρατίας που άρχισε το 2001 μετά την πτώση των Δίδυμων Πύργων της Νέας Υόρκης, κατέληξε στο Γκουαντάναμο Μπέι έχοντας συλληφθεί χωρίς να του απαγγελθεί κατηγορία ενώ επιβιβαζόταν στο αεροπλάνο για να ταξιδέψει από το Πακιστάν στην πατρίδα του τη Γερμανία. Αν όμως υπό φυσιολογικές συνθήκες αυτό που θα περίμενε κανείς από μια τέτοια ιστορία είναι ένα δυσβάσταχτα βαρύ, δακρύβρεχτο δράμα, ο Αντρέας Ντρέσεν, μέσω της διάσημης στη Γερμανία τηλεπερσόνας Μελτέμ Καπτάν, του δίνει μια ανάλαφρη, feelgood διάθεση. Η σύλληψη του γιού της δεν εμποδίζει την τροφαντή και άκρως ομιλητική μητέρα να συνεχίσει τη μαγειρική της, δεν θα μειώσει το πάθος της για τα αρώματα, δεν θα την απομακρύνει από τις καθημερινές ενασχολήσεις της. Αλλά συγχρόνως, η δυναμική αυτή γυναίκα που με τόση ενέργεια υποδύεται η Καπτάν δεν θα παραδώσει ποτέ τα όπλα, παλεύοντας με όποιον τρόπο μπορεί και με τη βοήθεια ενός ιδεαλιστή δικηγόρου (Αλεξάντερ Σέερ) για την απελευθέρωση του παιδιού της. Η σχεδόν απίστευτη ενέργεια της Μελτέμ Καπτάν είναι ο ουσιαστικός λόγος για τον οποίο αξίζει να δει κανείς αυτή την ταινία, η οποία δικαίως χάρισε στην πρώτη την Αργυρή Αρκτο καλύτερης γυναικείας ερμηνείας στο φετινό φεστιβάλ Βερολίνου.

Επίσης στις αίθουσες

Αποκλειστικά στον κινηματογράφο Αστορ προβάλλεται το θρίλερ «Zombi child» (Γαλλία, 2021) του Μπερτράν Μπονελό με τις Λουίζ Λαμπέκ, Ουισλάντα Λουιμάτ, ενώ στους κινηματογράφους Στούντιο και Ελιζέ προβάλλονται οι ταινίες «Μήδεια» (2022) του Δημήτρη Αθανίτη και «Ιστορία (ες) του σινεμά» του Ζαν-Λικ Γκοντάρ. Η πρώτη είναι μια «αβάν γκαρντ» μεταφορά της αρχαίας τραγωδίας του τίτλου στην οποία τον κεντρικό ρόλο κρατά η Αλεξάνδρα Καζάζου και η δεύτερη συμπυκνώνει μέσα σε οκτώ κεφάλαια και 266 λεπτά τη φιλοσοφία του κορυφαίου γάλλου σκηνοθέτη Ζαν-Λικ Γκοντάρ (1930-2022) για το σινεμά, έτσι όπως την αποτύπωσε για την τηλεόραση σε μια παραγωγή που άρχισε στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και ολοκληρώθηκε το 1998. Είναι, με άλλα λόγια, το τεράστιο masterclass για το σινεμά φτιαγμένο από τον πιο αιρετικό ίσως εκπρόσωπό του. Στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζεται μέχρι και αύριο Παρασκευή η ρετροσπεκτίβα στο έργο του Παντελή Βούλγαρη, ενώ, τέλος, υπάρχει και η επανέκδοση της χριστουγεννιάτικης ταινίας κινουμένων σχεδίων «Το πολικό εξπρές» (The Polar Express) του Ρόμπερτ Ζεμέκις που στην εποχή της (2004) θεωρήθηκε πρωτοποριακή, καθώς γυρίστηκε με τη ριζοσπαστική, τότε, μέθοδο «αποτύπωσης ερμηνείας και κίνησης».