Και διαχρονικό και επίκαιρο

Ντουλάπες κλειστές, φιγούρες με στολές, ένα τοπίο σκοτεινό, σχεδόν απειλητικό, που ωστόσο παίρνει μορφή μόλις τα φώτα ανοίξουν: Οι ντουλάπες ανοίγουν, μετατρέπονται σε γραφεία, σπίτια, δικαστήριο, αίθουσα της Βουλής, νοσοκομείο. Οι φιγούρες ντύνονται του ρόλους τους: Η αστυνομικός, ο βουλευτής, ο δικαστής, ο δημοσιογράφος, η οικιακή βοηθός, η εγκυμονούσα σύζυγος, ο παππούς, το κορίτσι…

Γραμμένο το 2008 το «Μάτια τέσσερα» του Γιάννη Τσίρου, τιμήθηκε, δύο χρόνια μετά, με το Βραβείο Δραματουργίας Κάρολος Κουν – άλλωστε τα βραβεία και οι διακρίσεις συνοδεύουν τον συγγραφέα και την εργογραφία του: «Αόρατη Ολγα», «Αγριος Σπόρος», «Ελεύθερα Υδατα», «Αξύριστα πηγούνια», «Ημέρα Κυρίου» – τα δύο τελευταία παίζονται στην τρέχουσα θεατρική σεζόν (θέατρα Μικρό Χορν και Σταθμός, αντιστοίχως).

Αυτό που πετυχαίνει με τη γραφή του ο Γιάννης Τσίρος είναι να φέρνει στη σκηνή πρόσωπα και θέματα άμεσα συνδεδεμένα με την εποχή, ιδωμένα όμως μέσα από τη διαχρονία τους. Δεν είναι επικαιρικός, δεν σχολιάζει τα τρέχοντα, τα καθημερινά. Δεν στέκεται στα περιστατικά ούτε καταπιάνεται με μια θεματολογία-πυροτέχνημα. Επιλέγει τα θέματα εκείνα που, τελικά, αποκτούν βαθιές ρίζες μέσα στην κοινωνία, γιατί συνδέονται με τον άνθρωπο και τη μοίρα του.

Στα «Μάτια τέσσερα» ένα νεαρό κορίτσι, η Αννα, βρίσκεται στο επίκεντρο γιατί έκλεψε ένα κραγιόν – ως άλλος Γιάννης Αγιάννης; Οταν η αστυνομικός προσπαθεί να τη συλλάβει εκείνη αντιστέκεται με αποτέλεσμα το όργανο της τάξης να την πυροβολήσει στο πόδι. Ο παππούς της κάνει ό,τι μπορεί για να προστατεύσει την εγγονή του και προσφεύγει στην αστυνομία. Ομως η αντίσταση κατά της Αρχής δεν εξαγοράζεται, εν αντιθέσει με πολλά άλλα μικρά ή μεγάλα παραπτώματα. Και το νήμα αρχίζει να ξεμπλέκεται. Πόσο δίκαιη είναι η Δικαιοσύνη; Πόσο ίσοι είμαστε απέναντι στον Νόμο;

Τέσσερις εξουσίες
Σε κάθε μία από τις τέσσερις σκηνές στις οποίες εξελίσσεται το θεατρικό, «πρωταγωνιστεί» και μια εξουσία: Ξεκινώντας από την εκτελεστική, περνάμε στη νομοθετική, με πρωταγωνιστή έναν βουλευτή, ακολουθεί η δικαστική με ήρωα έναν δικαστή και καταλήγουμε στην εξουσία του Τύπου, όπου ένας δημοσιογράφος κινεί τα νήματα. Ολοι τους περιστρέφονται γύρω από τη νεαρή κοπέλα, της οποίας το τραυματισμένο με γάγγραινα πόδι θα αποδειχθεί μοιραίο. Μια τηλεόραση, μια οθόνη, ένα κλειστό κύκλωμα βρίσκεται πανταχού παρόν σε όλες τις σκηνές υπενθυμίζοντας, τελικά, ότι η 4η εξουσία είναι αυτή που «εξουσιάζει» τις υπόλοιπες (;).

Ο Γιώργος Πυρπασόπουλος ανέλαβε να σκηνοθετήσει τα «Μάτια τέσσερα» με έναν τρόπο που κάνει σαφή την προσωπική του εμπλοκή στο όλο εγχείρημα. Από το στήσιμο της παράστασης και την επιλογή του θιάσου ως τη σκηνοθετική γραμμή που ακολουθεί, υπηρετεί και φωτίζει κάθε πτυχή του έργου σαν να ρίχνει κάθε φορά και έναν από τους τέσσερις τοίχους ενός δωματίου. Μέχρι που στο τέλος το περιεχόμενο να μείνει γυμνό, πλήρως εκτεθειμένο, διάφανο – ώστε να μην μπορεί να κρυφτεί.

Η Μαρία Κατσανδρή, απολαυστική ως αστυνομικός και οικιακή βοηθός, διαθέτει αυτή τη σπάνια και συμπαγή υποκριτική ποιότητα. Ως παππούς (κυρίως) αλλά και ως δικαστής ο Χρήστος Σαπουντζής καταθέτει μια ενδιαφέρουσα ερμηνευτική προσέγγιση. Η Ναταλία Σουίφτ, στον διπλό ρόλο της Αννας και της εγκυμονούσας συζύγου του πολιτικού, κάνει σαφή την προσπάθειά της να κατακτήσει τα πρόσωπα που υποδύεται – το ίδιο και ο Πανάγος Ιωακείμ.

Εκλεκτικές συγγένειες
Μάνα, αδελφή, σύζυγος, κόρη, γιος, πατέρας, αδελφός: Με μια λέξη συγγενής, στενός συγγενής ή εξ αίματος. Ολες αυτές οι σχέσεις παίρνουν άλλη μορφή και άλλη διάσταση όταν ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας υπάρχει ο ένας, ο διάσημος, ο ταλαντούχος, ο ξεχωριστός ή το μαύρο πρόβατο. Τίποτα δεν είναι πια το ίδιο για τους υπόλοιπους. Σε μερικές περιπτώσεις, δε, οι επιπτώσεις μπορεί να έχουν και τραγικές διαστάσεις – αρκεί να θυμηθεί κανείς την Καμίγ Κλοντέλ, αδελφή του γάλλου λογοτέχνη Πολ Κλοντέλ και ερωμένη του γλύπτη Ογκύστ Ροντέν και το τραγικό της τέλος.
Αυτές και πολλές ακόμα σκέψεις γέννησε η νέα παράσταση της Βίκυς Βολιώτη για τον γάλλο ποιητή Αρτύρ Ρεμπώ: Μαζί με την Ευσταθία, που υπογράφει το κείμενο, επιχειρούν να μας τον συστήσουν μέσα απ’ τα μάτια της αδελφής του, της Ιζαμπέλ Ρεμπώ. Και σίγουρα μια τέτοια προσέγγιση προσφέρει νέες, άγνωστες πληροφορίες για ένα από τα πιο ιδιοφυή «κακά παιδιά» της γαλλικής ποίησης του 19ου αιώνα. Η Ιζαμπέλ μεγάλωσε σ΄ ένα καταπιεστικό θρησκευτικό-καθολικό περιβάλλον, όπου, στη συνέχεια ο απόηχος της σκανδαλώδους ζωής του αδελφού της, δεν της επέτρεψε να αναπνεύσει. Ψυχικά ταλαιπωρημένη από το βλέμμα των άλλων πάνω της, βρήκε τη δύναμη να τον υπερασπιστεί και μαζί να υπερασπιστεί τον εαυτό της.
Ο Ρεμπώ (1854-1891), με την περιπετειώδη ζωή, αποτέλεσε έναν απ’ τους κύριους εκφραστές του συμβολισμού και με το έργο του επέδρασε στη σύγχρονη ποίηση. Κι ας την εγκατέλειψε στα είκοσί του χρόνια. Οι ποιητικές του συλλογές «Εκλάμψεις» και, κυρίως, το «Μια εποχή στην Κόλαση», αρκούν για την υστεροφημία του.
Κι έχει πραγματικά ξεχωριστό ενδιαφέρον η ιδέα και η πρωτοβουλία της Βίκυς Βολιώτη να φέρει τον Ρεμπώ στη σκηνή μέσα από την Ιζαμπέλ: Με την ευαισθησία και την ποιότητα που χαρακτηρίζουν την ηθοποιό, η παράσταση φωτίζει μια σκοτεινή ψυχή.
Το θεατρικό κείμενο που πλαισιώνεται από ποιήματα του Ρεμπώ και επιστολές, περιλαμβάνει και αποσπάσματα απ’ το βιβλίο της Ιζαμπέλ Ρεμπώ «ο αδερφός μου ο Αρθούρος». Οι παραστάσεις θα δοθούν στο «Ιδιόμελο», (Ελευθ. Βενιζέλου 17 & Βασ. Κωνσταντίνου, Μαρούσι), Κυριακές (19.00) & Δευτέρες (21.00), ως το τέλος Ιανουαρίου (σε συγκεκριμένες ημερομηνίες).