Πώς θα τελειώσει αυτός ο πόλεμος;

Λίγο να μελετήσει κανείς τους τελευταίους δύο αιώνες, διαπιστώνει πως οι περισσότεροι πόλεμοι είναι σύντομοι: διαρκούν κατά μέσο όρο τρεις με τέσσερις μήνες. Οπως έχει ήδη καταστεί σαφές, ωστόσο, ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Κοντεύει τους δέκα μήνες και τέλος δεν διαφαίνεται ενόψει. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι πόλεμοι συνήθως τραβούν σε διάρκεια για τρεις στρατηγικούς λόγους: όταν οι ηγέτες θεωρούν πως μια ήττα απειλεί την ίδια τους την επιβίωση, όταν οι ηγέτες δεν έχουν ξεκάθαρη αίσθηση της δύναμής τους και της δύναμης του εχθρού τους και όταν οι ηγέτες φοβούνται πως ο αντίπαλός τους θα γίνει μελλοντικά ισχυρότερος. Στην Ουκρανία, όμως, οι τρεις αυτές δυναμικές αφηγούνται μόνο ένα κομμάτι της ιστορίας: αυτός ο πόλεμος έχει και ιδεολογικές ρίζες. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν αρνείται την ίδια την ουκρανική ταυτότητα, την ίδια την κρατική υπόσταση της Ουκρανίας, ενώ οι ηγέτες και ο λαός της τελευταίας αρνούνται να θυσιάσουν την ελευθερία ή την εθνική κυριαρχία τους στη ρωσική επιθετικότητα, όσο βαρύ και αν είναι το τίμημα. Αρα λοιπόν; Πώς θα τελειώσει αυτός ο πόλεμος;

Σενάρια μπορεί να κάνει κανείς πολλά, από το πλέον ευκταίο, να κατορθώσουν οι Ουκρανοί να διώξουν, με τη στήριξη της Δύσης, τους ρώσους εισβολείς από τη χώρα τους, μέχρι το πλέον απευκταίο, να μετατραπούν οι συνεχείς προειδοποιήσεις του Πούτιν, ότι ο κίνδυνος ενός πυρηνικού πολέμου αυξάνεται, σε αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Οι περισσότεροι πόλεμοι, πάντως – το θύμισε μόλις πρόσφατα ο γ.γ. του ΝΑΤΟ Γενς Στόλτενμπεργκ – τελειώνουν στο διαπραγματευτικό τραπέζι, το πιθανότερο λοιπόν είναι ότι το ίδιο θα συμβεί και με αυτόν. Πότε; Η αλήθεια είναι πως τις τελευταίες εβδομάδες πολλαπλασιάζονται οι πολιτικές αναφορές στον διάλογο.

«Είμαι έτοιμος να μιλήσω στον Πούτιν» δήλωσε προ δεκαημέρου, έχοντας στο πλευρό του τον Εμανουέλ Μακρόν, ο Τζο Μπάιντεν, θέτοντας βέβαια μια σειρά από προϋποθέσεις, μόνον αφού δείξει ενδιαφέρον ο ρώσος πρόεδρος για τον τερματισμό του πολέμου – «δεν το έχει κάνει» – και κατόπιν διαβουλεύσεων με τους νατοϊκούς εταίρους. Ακόμα και ο ουκρανός πρόεδρος, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος υπέγραψε στις αρχές Οκτωβρίου διάταγμα που αποκλείει τις διαπραγματεύσεις με τον Πούτιν, άμβλυνε τη στάση του τον Νοέμβριο, δείχνοντας ανοιχτός σε μια τέτοια προοπτική, μόνο όμως στη βάση των ουκρανικών προϋποθέσεων. Νέα τηλεφωνική συνομιλία με τον ρώσο πρόεδρο είχε την περασμένη εβδομάδα ο γερμανός καγκελάριος, στη διάρκεια της οποίας τον κάλεσε να επιδιώξει μια διπλωματική λύση, αποσύροντας τα στρατεύματά του από την Ουκρανία. Νέα τηλεφωνική επικοινωνία με τον Πούτιν προανήγγειλε για το ερχόμενο διάστημα και ο γάλλος πρόεδρος – ο Εμανουέλ Μακρόν, μάλιστα, έκανε ένα βήμα πιο πέρα, επεσήμανε πως η Ευρώπη πρέπει να συζητήσει το «πώς θα δώσει εγγυήσεις [ασφαλείας] στη Ρωσία τη μέρα που θα επιστρέψει στο διαπραγματευτικό τραπέζι», και πυροδότησε έτσι για μία ακόμα φορά με τη ρεαλπολιτίκ του την αντίδραση του Κιέβου.

Εχει η Ευρώπη περισσότερους λόγους, από το κόστος της ενεργειακής κρίσης μέχρι την εγγύτητα του πολέμου, να επιθυμεί μια ταχύτερη διευθέτησή του σε σχέση με τις ΗΠΑ; Αναμφίβολα. Υπάρχει κάποια διαφορά ανάμεσα στις επίσημες θέσεις της ΕΕ και των ΗΠΑ; Οχι, αμφότερες έχουν ξεκαθαρίσει πως εναπόκειται στους Ουκρανούς να αποφασίσουν το πότε και τα πώς θα καθίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Ασκούνται παρασκηνιακές πιέσεις; Το πιθανότερο. Βρίσκεται κοντά μια τέτοια προοπτική; Ας μην ξεχνάμε ποτέ τα βασικά: αυτόν τον επιθετικό, ολέθριο πόλεμο τον ξεκίνησε απρόκλητα ο Βλαντίμιρ Πούτιν και ο ίδιος παραδέχθηκε μόλις την Τετάρτη πως μπορεί να μετατραπεί σε μια «μακρά διαδικασία».