«Γυναίκα, ζωή, ελευθερία»

Οι γυναίκες της Κασπίας είχαν ανέκαθεν τη φήμη ότι ζούσαν πιο ελεύθερες από ό,τι άλλες γυναίκες στο Ιράν. Δούλευαν και δουλεύουν μαζί με τους άνδρες στους ορυζώνες, πίνουν μαζί τους τσάι στα τεϊοποτεία. Σπανίως λαμβάνονται οικογενειακές αποφάσεις ερήμην τους. Σε αυτή την καταπράσινη περιοχή του Ιράν γεννήθηκε η Μολούκ, το μακρινό 1921, την ίδια χρονιά που ένα στρατιωτικό πραξικόπημα υπό τον συνταγματάρχη Ρεζά Χαν σήμανε την αρχή του τέλους για τη διεφθαρμένη δυναστεία των Κατζάρ (1789-1925). Τότε οι περισσότερες ιρανικές οικογένειες προετοίμαζαν τις κόρες τους για γάμο από πολύ νεαρή ηλικία. Εν τούτοις, η Μολούκ μελετούσε επιμελώς, με τις ευλογίες των γονιών της. Μέχρι εκείνη την απονομή διπλωμάτων, τον Ιούνιο του 1936.

Οπως όλες οι μαθήτριες, είχε διαλέξει το πιο ωραίο της χιτζάμπ. Ο διευθυντής τις διέταξε όμως όλες να τα βγάλουν: «Εντολή του σάχη!». Του Ρεζά Σαχ Παχλαβί, που ονειρευόταν ένα Ιράν στα πρότυπα της Τουρκίας του Ατατούρκ. Μόνο η Μαλούκ αρνήθηκε: την έστειλαν σπίτι χωρίς το πολύτιμο δίπλωμα. Ο πατέρας της προσβλήθηκε, έβγαλε λοιπόν την κόρη του από το σχολείο: δεν θα τελείωνε ποτέ τις σπουδές της και θα παρακολουθούσε με ζήλια τη διαδρομή μιας φίλης της που έγινε γιατρός.

Η Μολούκ παντρεύτηκε στα 16 της, απέκτησε πέντε κόρες. Ολες τελείωσαν το σχολείο, κάποιες πήγαν και Πανεπιστήμιο. Επρεπε να προσεύχονται, αλλά ήταν ελεύθερες να φορούν ή όχι το χιτζάμπ. Και η ίδια η Μολούκ, άλλωστε, δεν το φορούσε αυστηρά: οι γαμήλιες φωτογραφίες της τρίτης της κόρης τη δείχνουν με μαλλιά λυτά. Είναι το 1966, σάχης είναι εδώ και 25 χρόνια ο Μοχαμάντ Ρεζά Παχλαβί. Παλεύει να «δυτικοποιήσει» τη χώρα και παράλληλα να συνθλίψει κάθε (ισλαμιστική ή κομμουνιστική) αντιπολίτευση. Φωτογραφίες της μεγαλύτερης κόρης της Μολούκ, που μένει στην Τεχεράνη, τη δείχνουν μακιγιαρισμένη και χτενισμένη α λα Αβα Γκάρντνερ, με μίνι φούστα.

Ολες οι κόρες της Μολούκ παντρεύονται. Μία τολμά να χωρίσει τον βίαιο σύζυγό της. Είναι τόσο μεγάλο το σκάνδαλο που ο πατέρας τους τηρεί 40ήμερο πένθος. Εκείνη ξαναπαντρεύεται. Η πιο παραδοσιακή της κόρη φοράει τσαντόρ και μοιράζει τον χρόνο της ανάμεσα στα οικιακά και τη φιλανθρωπία: έχει παντρευτεί έναν ένθερμο υποστηρικτή του Ρουχολάχ Χομεϊνί, ο οποίος εκδιώχθηκε από το Ιράν το 1964, ζει πλέον στη Νατζάφ του Ιράκ και πολλαπλασιάζει από εκεί τα «κατηγορώ» κατά του Σάχη, αυτού του «υπηρέτη της Δύσης».

Το ζευγάρι θα αποκτήσει τρία παιδιά, τον Μασούντ, την Αζάρ και τη Σεϊντά. Το 1974, η 16χρονη Αζάρ αποφασίζει να φοράει χιτζάμπ, χαροποιώντας τη μητέρα και τη γιαγιά της. «Είσαι όμορφη και καλή μαθήτρια: γιατί φοράς χιτζάμπ;» την επιπλήττει η δασκάλα των αγγλικών της. Τις νύχτες, στο οικογενειακό χαρτοπωλείο, ο Μασούντ και ο πατέρας του τυπώνουν λαθραία τα ανακοινωθέντα του «ιμάμη» Χομεϊνί. Τις μέρες διαδηλώνουν. Μαζί και η Αζάρ. Ενας επαναστατικός πυρετός έχει καταλάβει τη χώρα.

Η συνέχεια γνωστή. Στις 16 Ιανουαρίου του 1979 ο σάχης εγκαταλείπει το Ιράν και την 1η Φεβρουαρίου η Τεχεράνη υποδέχεται τον Χομεϊνί σαν σωτήρα. Λίγες εβδομάδες αργότερα, ο αγιατολάχ καθιστά το χιτζάμπ υποχρεωτικό. Μασούντ και Αζάρ παρακολουθούν από μακριά τις δεκάδες χιλιάδες Ιρανές που διαμαρτύρονται στο κέντρο της Τεχεράνης στις 8 Μαρτίου, Ημέρα της Γυναίκας. Η μικρότερη αδελφή τους, η Σεϊντά, που γεννιέται το 1981, φοράει μαντίλα από τα 7 της. Είναι όμως «αντάρτισσα» και στα 15 στη διάρκεια μίας οικογενειακής συγκέντρωσης το βγάζει. Ο αδελφός της είναι έξαλλος. Η μητέρα της την εκβιάζει συναισθηματικά: «Είσαι τόσο πιο όμορφη με το χιτζάμπ σου!». Εκείνη επιμένει, πνέει ένας άνεμος ανανέωσης στο Ιράν, πρόεδρος (1997-2005) είναι ο μεταρρυθμιστής Μοχαμάντ Χαταμί, είναι η περίοδος του ανοίγματος, της «άνοιξης του Τύπου». Δεν θα κρατήσει.

Η μοίρα της Σεϊντά θα σφραγιστεί στα 25 της από την ανακάλυψη της φωτογραφίας ενός αγοριού μέσα στο πορτοφόλι της. Η οικογένειά της την αναγκάζει να τον παντρευτεί. Αποδεικνύεται ένας βίαιος σύζυγος. Πρόεδρος της χώρας όμως (2005-2013) είναι πια ο σκληροπυρηνικός Μαχμούτ Αχμαντινετζάντ, στους δρόμους κυκλοφορεί η αστυνομία των ηθών, τα δικαιώματα των γυναικών έχουν περισταλεί ακόμα περισσότερο. Η Σεϊντά θα διαφύγει τελικά στην Τουρκία. Από εκεί παρακολουθεί τις διαδηλώσεις στο Ιράν, υπερήφανη και ανήσυχη. Κάθε φορά που μια έφηβη σκοτώνεται κλαίει. Και λέει συνεχώς στην ανιψιά της, την 29χρονη Σαμίρα, την κόρη του Μασούντ, να προσέχει.

Η Σαμίρα, η δισέγγονη της Μολούκ, είναι σχεδιάστρια μόδας. Πάνε δέκα χρόνια που εγκατέλειψε την οικογενειακή εστία, στις όχθες της Κασπίας, προκειμένου να σπουδάσει μαθηματικά στην Τεχεράνη. Συζεί με τον σύντροφό της. Η μητέρα της το ξέρει. Ο πατέρας της κάνει ότι δεν το ξέρει. Εχει αλλάξει όμως πολύ τα τελευταία χρόνια, διαβεβαιώνει η Σαμίρα τον ανταποκριτή της « Le Monde», και αυτή την εξέλιξη στο βλέμμα του τη νιώθει και στην ιρανική κοινωνία. Πρόσφατα ο Μασούντ της είπε ότι φώναξε σε δύο 20χρονες χωρίς χιτζάμπ στον δρόμο. «Κυρίες μου!» τους είπε. Εκείνες φοβήθηκαν. «Αυτή η πόλη είναι πιο όμορφη μαζί σας, όπως είστε!».