Το «αθεραπεύτως ανεπαρκές» αεροδρόμιο που έγραψε ιστορία

Συνδέθηκε για περισσότερες από έξι δεκαετίες με σημαντικές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας και πρωταγωνίστησε σε δεκάδες ελληνικές ταινίες. Οταν έκλεισε τον κύκλο του ως ο αερολιμένας της πρωτεύουσας αποτέλεσε τόπο φιλοξενίας επτά αθλημάτων στο πλαίσιο των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, αλλά και χιλιάδων προσφύγων αργότερα. Πόσοι όμως γνωρίζουν ότι για την κατασκευή του διαδρόμου προσγείωσης το 1941 χρειάστηκε να ανατιναχτεί το αρτοποιείο που λειτουργούσε; Και ότι για την επέκτασή του εν έτει 1965 χρειάστηκε να διαλυθεί και να ξαναστηθεί σε άλλη θέση με τη βοήθεια ενός γερανού αυτοκινήτων το μνημείο τοπόσημο που έχει δώσει το όνομά του στην περιοχή – ένας ταφικός περίβολος του 4ου αι. π.Χ. (ο μεγαλύτερος σωζόμενος του είδους του με ύψος 5μ.) που στα χρόνια της Τουρκοκρατίας αποκαλούνταν «ελληνικό»;

Την ώρα που το πρώην αεροδρόμιο ετοιμάζεται να γυρίσει σελίδα με τη μετατροπή του σε Μητροπολιτικό Πόλο Ελληνικού – Αγίου Κοσμά γυρίζει το βλέμμα του στο παρελθόν και αποκαλύπτει αθέατες πλευρές στον πλούσια εικονογραφημένο τόμο «Το Ελληνικό, μια ιστορική διαδρομή από την προϊστορία στο σήμερα». Μελέτη που βασίστηκε σε μια ιδέα του Βαγγέλη Χρόνη, την υπογράφει μια πλειάδα ιστορικών και αρχαιολόγων υπό την επιστημονική επιμέλεια της ιστορικού Αθηνάς Σπανάκη και κυκλοφορεί από τη Lamda Development με τη φροντίδα των εκδόσεων Ολκός.

Στον πόλεμο

Το αεροδρόμιο του Ελληνικού δεν αποτέλεσε ούτε το πρώτο αποκλειστικά πολιτικό αεροδρόμιο επί ελληνικού εδάφους – θέση που κατέχει εκείνο του Ηρακλείου – ούτε το παλαιότερο και σε συνεχή χρήση χερσαίο (αεροδρόμιο Τατοΐου). Γέννημα του μεταξικού καθεστώτος στο πλαίσιο του εγχειρήματος ανάπτυξης της εγχώριας πολεμικής βιομηχανίας, του εξοπλισμού και των υποδομών εγκαινιάστηκε στις 2 Ιουνίου 1938, αλλά τον Οκτώβριο του 1940 οι πτήσεις διακόπηκαν λόγω του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Το ημιτελές όμως αεροδρόμιο ολοκληρώθηκε από τους Γερμανούς ώστε να το χρησιμοποιήσουν ως βάση, ενώ τα Χριστούγεννα του 1944 στον διάδρομό του προσγειώθηκε το αεροπλάνο που έφερε στην Αθήνα τον Ουίνστον Τσώρτσιλ.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1940 ιδρύθηκε η αμερικανική βάση που παρέμεινε σε λειτουργία έως το 1993, ενώ στο μεταξύ η ημερήσια κίνηση ανερχόταν κατά μέσο όρο σε 70-75 αεροπλάνα με τους επιβάτες να ξεπερνούν το 1948 τις 300.000, όταν κατά τον πρώτο χρόνο λειτουργίας του είχε εξυπηρετήσει μόλις 8.000. Το 1962 τοποθετήθηκε ο θεμέλιος λίθος του ανατολικού αεροσταθμού, που ολοκληρώθηκε το 1969 σε σχέδια του φινλανδού αρχιτέκτονα Εερο Σααρίνεν, υπεύθυνου και για τον αερολιμένα της Ουάσιγκτον.

Ωνάσης και Χιουζ

Μέσα από την τεκμηριωμένη αφήγηση ξεδιπλώνονται ενδιαφέρουσες ιστορίες: όπως ότι η πρώτη πτήση πραγματοποιήθηκε στις 10 Ιουλίου 1931 στη γραμμή Αθήνα – Θεσσαλονίκη με το αεροσκάφος «Αθήναι» και επιβάτη τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ο οποίος είχε ιδρύσει υπουργείο Αεροπορίας το 1929. Το 1954 στα «Τεχνικά Χρονικά» δημοσιεύτηκε άρθρο με τίτλο «Το αεροδρόμιον Ελληνικού είναι αθεραπεύτως ανεπαρκές. Ανάγκη αμέσου μεταφοράς του παρά τα Σπάτα» του πολιτικού μηχανικού Δ. Φουντούλη. Ο Αριστοτέλης Ωνάσης που αγόρασε από το ελληνικό Δημόσιο την εταιρεία Τεχνικαί Αεροπορικαί Εκμεταλλεύσεις (ΤΑΕ) το 1956 ήταν, εκείνη την εποχή, ο ένας από τους δύο ιδιώτες παγκοσμίως κατόχους αεροπορικών εταιρειών. Ο άλλος ήταν ο Χάουαρντ Χιουζ της TWA. Το πρώτο νυχτερινό δρομολόγιο πραγματοποιήθηκε το 1961 από Αθήνα προς Λονδίνο και η πρώτη υπερατλαντική πτήση προς Νέα Υόρκη το 1966. Το αεροδρόμιο διέθετε τρεις πύργους ελέγχου, ένας εκ των οποίων δεν λειτούργησε ποτέ, ενώ εκείνος της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας από τον οποίο ελέγχεται ο ελληνικός εναέριος χώρος, είναι ο μοναδικός που βρίσκεται ακόμη σε χρήση. Η τελευταία πτήση που πραγματοποιήθηκε από το αεροδρόμιο του Ελληνικού ήταν της Ολυμπιακής Αεροπορίας στις 28 Μαρτίου 2001 προς Θεσσαλονίκη.

Η έκδοση περιλαμβάνει, επίσης, αναλυτικά στοιχεία τόσο για το διάδοχο αεροδρόμιο του Ελληνικού, τον Διεθνή Αερολιμένα «Ελευθέριος Βενιζέλος» όσο και μια συνοπτική παρουσίαση όσων σχεδιάζονται στα 6,2 εκατ. τ.μ. του υπό ανάπλαση χώρου που φτάνει ως τον Αγιο Κοσμά – εκεί που κατέληξαν τα κουφάρια των ναυαγισμένων περσικών πλοίων μετά τη ναυμαχία της Σαλαμίνας. Και αποχαιρετά τον αναγνώστη με ένα κατατοπιστικό χρονολόγιο και ένα φωτογραφικό άλμπουμ προσωπικοτήτων που προσγειώθηκαν όλα αυτά τα χρόνια στο Ελληνικό.

Info

H έκδοση «Το Ελληνικό, {LF}μια ιστορική διαδρομή από {LF}την προϊστορία στο σήμερα» έχει αναρτηθεί δωρεάν {LF}στην ιστοσελίδα {LF}https://theellinikon.com.gr