Τρεις ταινίες για το κίνημα #MeToo

Η αρχή του κινήματος #MeToo, ως υπολογισμός της ενδημικής σεξουαλικής κακοποίησης στον πολιτισμό, μπορεί να εντοπιστεί με ένα κλικ του ποντικιού. Στις 5 Οκτωβρίου 2017 οι «New York Times» δημοσίευσαν μια έρευνα για τον παραγωγό ταινιών Χάρβεϊ Γουάινστιν, με ιστορικό δεκαετιών συστηματικής κακοποίησης, προκαλώντας μια έκρηξη κατηγοριών εντός και εκτός Διαδικτύου. Στην πραγματικότητα, βέβαια, η φράση #MeToo είχε επινοηθεί πάνω από μια δεκαετία νωρίτερα από την ακτιβίστρια Ταράνα Μπουρκ ως ένας τρόπος για τις μαύρες γυναίκες να μοιραστούν τις ιστορίες τους για τη σεξουαλική βία που έχουν υποστεί.

Αυτή η πρώτη στιγμή, πάντως, όπου δημοσιογράφοι και συντάκτες μπροστά σε μια οθόνη υπολογιστή με τον κέρσορα να παραμένει στην επιλογή «δημοσίευση» είναι η αφηγηματική κορύφωση του «She Said», μιας νέας κινηματογραφικής μεταφοράς του βιβλίου των ρεπόρτερ Τζόντι Κάντορ και Μέγκαν Τούχεϊ για την έρευνα σχετικά με τον Γουάινστιν (θα προβάλλεται από την ερχόμενη Πέμπτη στην Ελλάδα με τον τίτλο «Κάποια μίλησε»). Πέντε χρόνια μετά την έναρξη του κινήματος, το «She Said» είναι η πιο χαρακτηριστική από τις λεγόμενες «ταινίες #MeToo» – ταινίες που απεικονίζουν αποκαλύψεις σεξουαλικής κακοποίησης, επεξεργάζονται την αναταραχή ισχυρών δραστών, αντιμετωπίζουν τις συνέπειες ή οραματίζονται μια πορεία προς τα εμπρός, όπως αναφέρει ο «Γκάρντιαν». Η ταινία, σε σκηνοθεσία της Μαρίας Σρέιντερ του «Unorthodox», είναι κυριολεκτικά η ιστορία πίσω από την ιστορία που ξεκίνησε τα πάντα, η χολιγουντιανή εκδοχή της αποστολής να αποκαλύψει αυτό που ήταν ένα κοινό μυστικό στο Χόλιγουντ για χρόνια.

Η Κέιτ Μπλάνσετ

Αλλά είναι ένα από τα πολλά φέτος φιλμ που επηρεάστηκαν σαφώς από το κίνημα. Το εγκεφαλικό, προκλητικό «Tar» του Τον Φιλντ με πρωταγωνίστρια την Κέιτ Μπλάνσετ ως μια ανατριχιαστικά φανταχτερή μαέστρο αναιρεί την πρωταγωνίστρια που εθελοτυφλεί, αποκαλύπτοντας δημόσια τις ακατάλληλες σχέσεις της με γυναίκες προστατευόμενες. Το «Women Talking», η μεταφορά της σκηνοθέτιδας Σάρα Πόλι του μυθιστορήματος του 2018 της Μίριαμ Τόους, ενσωματώνεται στη συνέχεια. Μετά από μια σειρά άγριων επιθέσεων από άνδρες οπλισμένους με την κτηνοτροφική εκδοχή του Rohypnol, γυναίκες που εκπροσωπούν τρεις εξέχουσες οικογένειες σε μια νησιωτική κοινότητα Μενονιτών στη Βολιβία συγκεντρώνονται σε έναν αχυρώνα για να συζητήσουν τις επιλογές τους: να μην κάνουν τίποτα, να αντεπιτεθούν ή να φύγουν. (Η ταινία και το μυθιστόρημα βασίζονται σε ένα πραγματικό κύμα βιασμών από τουλάχιστον οκτώ άνδρες, τουλάχιστον 150 γυναικών και κοριτσιών, από το 2005 έως το 2009.)

Συνολικά και οι τρεις ταινίες σηματοδοτούν μια σεζόν-ορόσημο για το #MeToo – ως επέτειος, ως προβληματισμός με μικρή αλλά ακόμα αξιοσημείωτη κριτική απόσταση και ως αναπαραστάσεις για το εύρος των κινηματογραφικών απαντήσεων στο κίνημα. Αξίζει να σημειωθεί ότι και οι τρεις βασίζονται σε υποδείξεις, οπτικές ενδείξεις, διάλογο και υποθέτουν εξοικείωση με την κάλυψη των μέσων ενημέρωσης για να μεταδώσουν τις λεπτομέρειες του τραύματος. (Αυτή είναι ίσως μια απάντηση στις βάναυσες απεικονίσεις βίας που έγιναν στην τηλεόραση τη δεκαετία του 2010, με πιο αμφιλεγόμενη αυτήν στο «Game of Thrones» όπου την πέμπτη σεζόν η Σάνσα Σταρκ βιάζεται από τον Ράμσι Μπόλτον, που χρησιμοποιήθηκε για να σοκάρει και να παρακινήσει να μαρτυρήσει ο Θίον Γκρέιτζοϊ, μια σκηνή που ήταν η χειρότερη της σειράς.)

Η σεξουαλική επίθεση και στις τρεις ταινίες είναι αρνητικός χώρος. Κάθε μία αναπτύσσει αποτελεσματικά, όπως υποστηρίζει η Ντάνα Στίβενς του «Slate», το δικό της πορτρέτο του τραύματος και της συνενοχής. Για παράδειγμα, στο «Women Talking» αντί των απεικονίσεων των επιθέσεων βλέπουμε το επόμενο πρωί μώλωπες, αίμα, σύγχυση, κραυγές και ένα σύντομο πλάνο ενός άνδρα που τρέχει μακριά, τους δράστες της. Στο «She Said» είναι τα εγκλήματα και η πτωτική παρουσία του Γουάινστιν. Στο  «Tar» είναι η οπτική γωνία του θύματος, ενός πρώην μαθητή τον οποίο βλέπουμε μόνο στο πινέλο της προσοχής της Λίντια.