Η Ελλάδα, η Αίγυπτος, η Τουρκία και ο ρόλος του Κατάρ

H υπογραφή του μνημονίου συνεργασίας Ελλάδας – Αιγύπτου στον τομέα της αεροναυτικής και ναυτικής έρευνας και διάσωσης δείχνει την κοινή διάθεση των δύο χωρών να αξιοποιήσουν πρακτικά τον θαλάσσιο χώρο που οριοθετήθηκε με τη συμφωνία του Αυγούστου 2020. Ενώ, όμως, οι ελληνοαιγυπτιακές σχέσεις αναπτύσσονται αρμονικά, οι γενικότερες εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο είναι διαφορετικές συγκριτικά με το πρόσφατο παρελθόν. Η Αίγυπτος και η Τουρκία έχουν πλέον ξεκινήσει μια προσπάθεια επαναπροσέγγισης ύστερα από τη ραγδαία επιδείνωση των σχέσεών τους που ξεκίνησε το 2013.

Η χειραψία του αιγύπτιου προέδρου Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι με τον τούρκο ομόλογο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δείχνει ότι η προσπάθεια αυτή βρίσκεται, πράγματι, σε πλήρη εξέλιξη. Προς την κατεύθυνση αυτή είχαν ήδη προηγηθεί επισκέψεις αιγύπτιων αξιωματούχων στην Αγκυρα και Τούρκων στο Κάιρο. Σε ό,τι αφορά, βέβαια, το θέμα της οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο αυτό καθαυτό, η Αίγυπτος ανέκαθεν λάμβανε υπόψη της τις τουρκικές θέσεις ανεξάρτητα από την κατάσταση των διμερών τουρκοαιγυπτιακών σχέσεων. Γι’ αυτό η ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία του 2020 ήταν τμηματική και όχι συνολική όπως θα επιθυμούσε η ελληνική διπλωματία.

Η συνεχιζόμενη προσπάθεια επαναπροσέγγισης Αιγύπτου – Τουρκίας φαίνεται ότι υποβοηθείται σήμερα και από το Κατάρ. Η προαναφερθείσα χειραψία πραγματοποιήθηκε στην Ντόχα κατά τη διάρκεια της έναρξης του Παγκοσμίου Κυπέλλου Ποδοσφαίρου. Η Αίγυπτος και το Κατάρ έχουν ομαλοποιήσει τις σχέσεις τους εδώ και περίπου δύο χρόνια, ενώ το δεύτερο διατηρεί παραδοσιακά εξαιρετικούς δεσμούς με την Τουρκία. Ακόμα μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι το Κατάρ επιδιώκει τους τελευταίους μήνες να δράσει συμβιβαστικά μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών στην Λιβύη, αν και παλαιότερα στήριζε ενεργά την κυβέρνηση της Τρίπολης. Στο πλαίσιο αυτό, ο πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, Αγκίλα Σάλεχ, επισκέφθηκε πρόσφατα όχι μόνο την Ντόχα αλλά και την Αγκυρα. To Kάιρο, παράλληλα, έχει φιλοξενήσει συναντήσεις του Σάλεχ με εκπροσώπους της κυβέρνησης της Τρίπολης – με τις ευλογίες των Ηνωμένων Πολιτειών.

Oι ζυμώσεις που γίνονται δεν σημαίνουν ότι η Αίγυπτος θα τα βρει άμεσα ή εύκολα με την Τουρκία. Ιδίως στη Λιβύη οι δύο χώρες εξακολουθούν να υποστηρίζουν διαφορετικές πλευρές. Παραμένει, επίσης, αμφίβολο αν η περισσότερο ισορροπημένη πλέον στάση του Κατάρ μπορεί να αποδώσει καρπούς με στόχο την πολιτική σταθεροποίηση εντός Λιβύης. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν ενδείξεις ότι η Αίγυπτος με την Τουρκία μπορούν να βρουν τρόπο συνεργασίας παρά τις διαφορές τους, όπως συμβαίνει με τις τουρκοϊσραηλινές σχέσεις. Xαρακτηριστικό είναι πως η Αίγυπτος εξελίσσεται στον βασικό προμηθευτή υγροποιημένου φυσικού αερίου της Τουρκίας, την ίδια στιγμή που αυξάνουν οι τουρκικές επενδύσεις στην Αίγυπτο.

Για την Ελλάδα η μελέτη των περιφερειακών εξελίξεων είναι απαραίτητη. Η χάραξη πολιτικής με ελπίδα τον αποκλεισμό της Τουρκίας από τις διεργασίες συγκρούεται πλέον με την διαμορφούμενη πραγματικότητα. Χρειάζεται, συνεπώς, στενότερη συνεργασία της Ελλάδας με την Αίγυπτο και το Ισραήλ, όχι με γνώμονα τον εξοστρακισμό της Τουρκίας αλλά την τήρηση των κανόνων, που έχει θέσει η πλειοψηφία των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου, δηλαδή το East Med Gas Forum.

Ο Γιώργος Ν. Τζογόπουλος είναι λέκτορας Διεθνών Σχέσεων στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο της Νίκαιας (CIFE), Senior Fellow στο ΕΛΙΑΜΕΠ και το Κέντρο Στρατηγικών Σπουδών Μπέγκιν-Σαντάτ (Ισραήλ)