Σελιδοδείκτης

Ουρς Βίντμερ

Ο εραστής της μητέρας μου

Μετάφραση Αλεξάνδρα Παύλου, Λέμβος 2022

Στην αυτοβιογραφική νουβέλα του γερμανόφωνου ελβετού συγγραφέα Ουρς Βίντμερ (1938-2014), που κυκλοφόρησε πρόσφατα για πρώτη φορά στα ελληνικά, η ιστορία ξεκινάει από τη στιγμή που γίνεται γνωστός ο θάνατος του εραστή της μητέρας του αφηγητή.

Με αναδρομές στο παρελθόν, αλλά και με υποδόριο χιούμορ, η αφήγηση επικεντρώνεται πότε στο παρόν πότε στο παρελθόν, με αναγωγές σε κομβικά γεγονότα που αφορούν στο οικογενειακό περιβάλλον άλλοτε του εραστή της μητέρας, άλλοτε της ίδιας, αφού πρωταγωνιστικό ρόλο περισσότερο παίζουν η προσωπικότητά της αλλά και η εποχή της, δηλαδή τα χρόνια του Μεσοπολέμου. Σε μια πόλη της Ελβετίας, που δεν κατονομάζεται – υποθέτουμε όμως ότι είναι η Ζυρίχη -, ο Ερβιν, που αγαπάει τη μουσική αν και δεν έχει τα μέσα να σπουδάσει, συγκροτεί ορχήστρα με μουσικούς οι οποίοι προβάλλουν το έργο του Μπέλα Μπάρτοκ, του Κόνραντ Μπεκ, του Ερνστ Κρένεκ και του Σεργκέι Προκόφιεφ μεταξύ άλλων. Ιδιαίτερες αναφορές γίνονται στο ζεύγος Μπάρτοκ και στην ταπεινότητα του σπουδαίου ούγγρου συνθέτη. Η μητέρα του αφηγητή υποστηρίζει το εγχείρημα, ενώ ο μονόπλευρος έρωτάς της προς τον διευθυντή της ορχήστρας μετατρέπεται σταδιακά σε εμμονή, σε φαντασίωση, σε έναν αδιέξοδο έρωτα, που πιθανόν να μην είναι τίποτε άλλο παρά η εκδήλωση της ψυχικής αστάθειας, η οποία την οδηγεί εν τέλει σε ψυχιατρική κλινική.

Ωστόσο, το ενδιαφέρον έγκειται στη σύνδεση του μικρόκοσμου δύο οικογενειών μιας χώρας της Κεντρικής Ευρώπης, κατά τη διάρκεια τόσο ταραγμένων όσο και άκρως δημιουργικών ετών, με το μεγάλο μέρος των πολιτών να υποφέρει από τις συνέπειες του οικονομικού κραχ.

Ενα διαμαντάκι, δείγμα της ελβετικής λογοτεχνικής παράδοσης που τόσο λίγο γνωρίζουμε.

Γιον Φόσε

Το άλλο όνομα

Επταλογία Ι-ΙΙ, μετάφραση Σωτήρης Σουλιώτης, Gutenberg 2022

Ενας από τους σημαντικότερους σύγχρονους νορβηγούς συγγραφείς, ο Γιον Φόσε (1959), έγραψε την Επταλογία του, με Το άλλο όνομα να αποτελεί το πρώτο και δεύτερο μέρος της. Ο ηλικιωμένος ζωγράφος Ασλε, χήρος, που μένει μόνος σε χωριό κοντά στο Μπέργκεν, κάνει παρέα με τον γείτονά του Οσλαϊκ, ψαρά και αγρότη. Ωστόσο, γίνονται αναφορές και σε ένα ακόμα πρόσωπο που έχει το ίδιο όνομα με τον αφηγητή και είναι κι αυτός ζωγράφος, με τους δύο να έχουν πολλά άλλα κοινά χαρακτηριστικά, αλλά και διαφορές.

Η πρωτοπρόσωπη ασθματική αφήγηση ενώνει τόπους, χρονικά σημεία και πρόσωπα, και διαθέτει ρυθμό. Μέσω όμως των επαναλήψεων, λέξεων και φράσεων δημιουργείται επιβράδυνση σ’ αυτήν, καθώς παρατίθενται αναλυτικές λεπτομέρειες γεγονότων αλλά και σκέψεων ή σχολίων του αφηγητή. Η απουσία της τελείας αφήνει ανοιχτό το θέμα της συνέχειας της ιστορίας, με τη συχνή χρήση του ερωτηματικού να καταργεί τις βεβαιότητες και τις απόλυτες αλήθειες. Ακόμα και ο καθολικισμός τον οποίο ασπάζεται ο Ασλε, όπως τον ασπάστηκε άλλωστε και ο ίδιος ο συγγραφέας, δεν δίνει τις απαντήσεις στα μεγάλα αλλά και μικρά ερωτήματα που σχετίζονται με την ίδια τη ζωή και τα μυστήριά της.

Το μυθιστόρημα, κοντά στο έργο του Σάμιουελ Μπέκετ, συνδυάζει τη μοντέρνα μορφή με τα ρεαλιστικά στοιχεία, ενώ οι εικόνες και τα γεγονότα, οι αναδρομές στο παρελθόν, η προβολή της μιας προσωπικότητας στην άλλη γίνονται οι αφορμές για να σχολιαστεί με απλά υλικά η ανθρώπινη κατάσταση, όπως είναι η σχέση του ατόμου με τη θρησκεία, η προσπάθεια να κατανοηθεί «αυτό που είμαστε και το γιατί είμαστε αυτό που είμαστε». Οι αντιθέσεις φωτός και σκότους, φιλίας και προδοσίας, έρωτα και απιστίας, ζωής και θανάτου, σύνθεσης και αποσύνθεσης, αλλά και τα θέματα του αλκοολισμού, της δύναμης της τέχνης και της σχέσης της με την καθημερινότητα δίνουν το στίγμα αυτού του χειμαρρώδους και άκρως ενδιαφέροντος μυθιστορήματος.

Τιτίκα Δημητρούλια

Ο ποιητής Κώστας
Γ. Παπαγεωργίου

Γκοβόστης, 2021

Η Τιτίκα Δημητρούλια με ευαισθησία αλλά και μεθοδικότητα αποκαλύπτει την ποιητική ηθική στο έργο του Κώστα Παπαγεωργίου (1945-2021) προβάλλοντας συγχρόνως και πτυχές της προσωπικότητάς του. Σε πολλά ποιήματα, όπως σ’ αυτά των συλλογών «Κάτω στον ύπνο» (1986) και «Ραμμένο στόμα» (1990) παρατηρείται η χρήση διαφόρων μορφών της αφήγησης, πρακτική η οποία επανέρχεται στην «Κλεμμένη ιστορία» (2000), αλλά και σε επόμενες συλλογές. Σ’ αυτήν την περίπτωση καταργείται η συνοχή και η συνάφεια των ιστοριών, καθώς πρόκειται για μιαν «κλεμμένη ιστορία» που αφορά τους άλλους πρώτα και έπειτα το «ποιητικό εγώ», το οποίο «μελετά» την αρχή, τη μέση και το τέλος όλων των πραγμάτων, τα προδιαγεγραμμένα στάδια, εφόσον ακόμα και αυτό αντιμετωπίζει τη «μνήμη» ως «λίμνη παγωμένη», ενώ το μέλλον γίνεται «λησμονημένο παρελθόν». Εικόνες αντεστραμμένες, παράδοξα πλεγμένες ιστορίες, η μία μέσα στην άλλη, αναιρούν ενίοτε τη συνήθη πραγματικότητα και συνιστούν έναν διαφορετικό κόσμο χωρίς κανόνες και όρια. Και γι’ αυτό γοητευτικό. Αφαιρετική με έντονες παραστάσεις η ποίηση του Παπαγεωργίου, παραπέμπει στο «αλλού» και στο «άλλο», και αναζητεί τις ρίζες του ατόμου, αλλά και το νόημά του. Και τότε η μνήμη αναδιπλώνεται, όπως και το όνειρο που δημιουργεί έναν καινούργιο κόσμο, το ίδιο εύθραυστο, το ίδιο μυστηριακό με τον γνωστό και τον καθημερινό.