«Η αυτοκριτική {LF}αποτελεί θεμέλιο λίθο»

Η τελευταία φορά που συγκινήθηκα με μια ολοκληρωμένη αφήγηση ήταν… με το Τάλγκο του Βασίλη Αλεξάκη. Παραθέτω το αγαπημένο μου απόσπασμα: «Μέσα στο πακέτο βρήκα ένα γυάλινο μπουκαλάκι, σαν αυτά του φαρμακείου, μ’ ένα διαφανές υγρό. Επάνω στο μπουκαλάκι είχες γράψει με σινική μελάνι: ΠΑΡΙΣΙΝΗ ΒΡΟΧΗ. Βρήκα κι αυτό το σημείωμα: Τη μάζεψα με μια κατσαρόλα, απ’ το παράθυρο. Το μανίκι μου έγινε μούσκεμα. Γρηγόρης. Κι όταν θα πάψω να είμαι ερωτευμένη μαζί σου, Γρηγόρη, να ξέρεις ότι θα σ’ ευγνωμονώ που μου έκανες αυτό το δώρο. Μ’ ανέβασες στα ίδια μου τα μάτια, μ’ έκανες να αισθάνομαι θεά. Οταν γεράσω και με ρωτούν τι σημαντικό συνέβη στη ζωή μου, αυτό μόνο θα λέω: “Μου έκαναν κάποτε δώρο λίγη βροχή”».

Αν μπορούσα να γράφω μετά μουσικής, θα επέλεγα… Μάνο Χατζιδάκι, είτε το «Χαμόγελο της Τζοκόντας» είτε τη «Λιλιπούπολη», γιατί μου θυμίζει το πατρικό μου και την εποχή της ανεμελιάς. Οταν επιστρέφω εκεί με τη μουσική του Χατζιδάκι, έχω μέσα μου μια γαλήνη, που είναι ευεργετική για το γράψιμο.

Το πιο οδυνηρό στη διαδικασία της συγγραφής… είναι η αδυναμία συγκέντρωσης. Οι φωνές, οι θόρυβοι, τα τηλεφωνήματα. Αλλά και το να έρχεται η πιο ταιριαστή ιδέα για την ιστορία, τη στιγμή που βρίσκεσαι με κόσμο. Με τον έναν τρόπο ή τον άλλο, η συγγραφή απαιτεί αρκετή απομόνωση.

Τρία βιβλία που θα πρότεινα οπωσδήποτε για μια βιβλιοθήκη Λυκείου θα ήταν… το Ελαττωματικό Αγόρι του Sam Albatros, για να ανατραπεί η πεποίθηση όσων παιδιών νομίζουν πως είναι «διαφορετικά» και άρα «προβληματικά», τον Αρχοντα των Μυγών, για να αναρωτηθούν – πριν από την ενηλικίωση – αν τελικά η βία είναι έμφυτη ή επίκτητη στους ανθρώπους, και Το Μάθημα, του Ιονέσκο, για να «ξεσκεπάσουν» τα τρωτά σημεία στη διαδικασία της μάθησης.

Η κριτική που αποδέχομαι αφορά… την τεχνική, τη γλώσσα, το ύφος που μετέρχομαι στη συγγραφή. Η κριτική που είναι γόνιμη, που εντοπίζει αδυναμίες και τις επισημαίνει επειδή θεωρεί πως υπάρχει προοπτική βελτίωσης. Δεν με αφορά η κριτική που θα ήθελε τα βιβλία μου πιο «ανάλαφρα», «ευχάριστα» ή «εύπεπτα».

Η αυτοκριτική ξεκινάει από… εμάς και αποτελεί θεμέλιο λίθο για τη ζωή, πόσω μάλλον για τη λογοτεχνία. Δεν μπορώ να φανταστώ ότι κάποιος γράφει χωρίς να αναγνωρίζει λάθη και αδυναμίες στη δουλειά του. Η αυτοκριτική είναι απαραίτητη για να μην αποκτήσει κανείς αλαζονεία.

Η αρχή ενός κλασικού βιβλίου που ζηλεύω είναι… οι Δύσκολοι Καιροί του Τσαρλς Ντίκενς: «Λοιπόν, την πραγματικότητα μόνο χρειάζομαι. Μονάχα την πραγματικότητα να διδάσκετε στα παιδιά! Τίποτ’ άλλο δεν χρειάζεται στη ζωή. Αυτή μονάχα να καλλιεργείτε κι όλα τ’ άλλα να τα ξεριζώνετε. Μόνο με την πραγματικότητα μπορείτε να διαπλάσετε το μυαλό του λογικού ζώου, όλα τ’ άλλα είναι άχρηστα. Μ’ αυτήν την αρχή ανατρέφω τα δικά μου παιδιά και μ’ αυτήν την αρχή ανατρέφω και τούτα τα παιδιά. Προσκολληθείτε στην πραγματικότητα, κύριε!».

Οταν ακούω για την «κρίση της λογοτεχνίας» ή τη «λογοτεχνία της κρίσης», σκέφτομαι ότι.`.. θα γραφτούν πολύ ωραία και μοναδικά βιβλία μέσα στα επόμενα χρόνια. Επειδή η γενιά μου έχει μεγαλώσει μέσα σε (απανωτές) κρίσεις, έχει φοβηθεί και έχει στερηθεί πολύ, είμαι αισιόδοξη πως θα καταφέρει να βρει διέξοδο στην τέχνη και στη λογοτεχνία. Τίποτε πραγματικά σπουδαίο δεν γεννιέται από την ευκολία και την καλοπέραση.

H νουβέλα της Μαριάνθης Τεντζεράκη «Ο σακάτης» (εκδ. ΑΩ, 2022) είναι εμπνευσμένη από τη Δήμητρα της Λέσβου και διηγείται την ιστορία του Αλκη, που γεννιέται αγόρι, γίνεται άντρας, του αρέσουν οι άντρες και αγωνίζεται να ζήσει ελεύθερος σε έναν κόσμο που τον τιμωρεί γι’ αυτό που είναι.