Για τον ιστορικό Γ. Β. Δερτιλή{CR}

Ισως το μυστικό της παραγωγικότητας του Γιώργου Δερτιλή, του διαπρεπούς ιστορικού που εξελέγη τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών στην έδρα της Νεοελληνικής Ιστορίας, να ήταν το γεγονός ότι ξεκίνησε αργά. Το εξηγεί ο ίδιος (στο αυτοβιογραφικό βιβλίο του «Συνειρμοί, μαρτυρίες, μυθιστορίες») πως υποχρεώθηκε να καθυστερήσει τις σπουδές του, ασχολούμενος με τη σωτηρία της οικογενειακής εμπορικής επιχείρησης (είχαν την αντιπροσωπεία των «Parker»). Μπορεί, λοιπόν, να ήταν ο χαμένος χρόνος εκείνο που τον κέντριζε να μένει αφοσιωμένος στην έρευνα και να προχωρεί, χωρίς χασομέρια για δημόσιες σχέσεις και πανεπιστημιακή πολιτική. Για τον ίδιο λόγο, πιστεύω, παραιτήθηκε από τη θέση του στο ΕΚΠΑ, περί το 2000, όταν πια η επέλαση των βαρβάρων είχε εγκαταστήσει το δικό της καθεστώς στα ελληνικά πανεπιστήμια, και έφυγε για να συνεχίσει την καριέρα του στο εξωτερικό.

Για το έργο του Γ. Β. Δερτιλή, αυτό που μπορώ να πω με τη μόνη ιδιότητα που διεκδικώ στη ζωή μου, αυτή του σχολαστικού αναγνώστη, είναι ότι το πρώτο σημαντικό βιβλίο του, «Το ζήτημα των τραπεζών», είναι απολύτως απαραίτητο για οποιονδήποτε ενδιαφέρεται να καταλάβει τον ελληνικό 19ο αιώνα. Πολύτιμη, επίσης, συνεισφορά του στη Νεοελληνική Ιστορία είναι το βιβλίο του «Η Ιστορία του Ελληνικού Κράτους, 1830-1920» (2004), που εκτός από τις αλλεπάλληλες επανεκδόσεις που είχε, κυκλοφόρησε αναθεωρημένο και διευρυμένο το 2018 από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, με τον τίτλο «Ιστορία της νεότερης και σύγχρονης Ελλάδας, 1750-2015». Είναι γύρω στις 900 σελίδες και κάτι, αλλά, πιστέψτε με, διαβάζεται σαν να είναι μόνο 650! (Αυτό ήταν αστείο. Δυστυχώς, κάποιες φορές πρέπει να το εξηγείς…) Ιδιαιτέρως αγαπώ και το αυτοβιογραφικό του βιβλίο, που προανέφερα, το οποίο είναι ουσιαστικά ένα μάθημα μεθοδολογίας της ιστορικής σκέψης, μέσω της επεξεργασίας των προσωπικών αναμνήσεών του.

Χάρηκα πολύ για την εκλογή του, να το πω καθαρά, διότι τον άνθρωπο τον θαυμάζω από μακριά για το έργο του και τον εκτιμώ βαθύτατα για τον τρόπο που διάλεξε να ζήσει τη ζωή του. Γι’ αυτό και δεν κρύβομαι. Επειδή είναι σπάνιο σε αυτή τη ζωή να έρχεται, επιτέλους, η φορά που δικαιώνεται εκείνος που το αξίζει! Εντούτοις, η δικαίωση του άξιου στην προκειμένη περίπτωση νομίζω ότι εξηγείται μέσα στο πλαίσιο της διαλεκτικής σχέσης του καλού με το κακό. Θέλω να πω ότι η πρόσφατη εκλογή στην Ακαδημία του τέως Προέδρου Προκοπίου Παυλοπούλου – και μάλιστα άνευ ετέρου υποψηφίου – προκάλεσε ένα κύμα αρνητικής δημοσιότητας για την Ακαδημία. Υποθέτω, λοιπόν, ότι ένας κύκλος σοβαρών ακαδημαϊκών (διότι υπάρχουν και αυτοί) θα ζήτησε επιμόνως από τον Γ. Β. Δερτιλή να θέσει υποψηφιότητα, προκειμένου να αντισταθμιστούν οι αρνητικές εντυπώσεις από την εκλογή τους τέως Προέδρου. Ειδάλλως, δυσκολεύομαι να φαντασθώ έναν άνθρωπο, ο οποίος σε όλη του τη ζωή αναζητούσε μανιωδώς την ουσία, να ενδιαφέρεται ξαφνικά για τις τιμές και τις δάφνες.

Βέβαια, από την άλλη πλευρά, το δυσάρεστο της εκλογής του Γ. Β. Δερτιλή (διότι ουδέν κακόν αμιγές καλού, αλλά ισχύει και αντιστρόφως) ήταν ότι ο έτερος υποψήφιος ήταν ένας επίσης αξιώτατος ιστορικός, με σημαντικό έργο, ο καθηγητής Ευάνθης Χατζηβασιλείου. Εχασε την εκλογή, αλλά δεν πειράζει. Είναι μόλις 55 ετών.

ΕΤΣΙ ΕΞΗΓΕΙΤΑΙ

Η απορία, που ανέπτυξα διεξοδικά στη χθεσινή στήλη, είχε τελικά μια απλή απάντηση: και ο Ευγένιος Βούλγαρης και ο Νικηφόρος Θεοτόκης, που τον διαδέχθηκε στην Αρχιεπισκοπή της Χερσώνας κατά τον 18ο αιώνα, ήσαν αμφότεροι Κερκυραίοι. Δεδομένου δε ότι Κερκυραίος είναι και ο υπουργός Εξωτερικών, Νίκος Δένδιας, συνάγεται γιατί ήταν απαραίτητη η μνεία των δύο ιερωμένων του 18ου αιώνα στη σύντομη ανακοίνωση του υπουργείου για την απελευθέρωση της Χερσώνας.

Κατόπιν τούτου, αδημονώ – και το εννοώ – για την ανακοίνωση που θα κάνει το υπουργείο Εξωτερικών την ημέρα των γενεθλίων του Νίκου Δένδια. Δεν περιμένω κατεβατό – δεν είμαι υπερβολικός. Προσδοκώ όμως να είναι κάτι εξαιρετικό, παρότι σύντομο. Ας πούμε, 16 γραμμές, αλλά στη μορφή του σονέτου που εισήγαγε ο Πετράρχης (που μπορεί και αυτός να ήταν Κερκυραίος…), δηλαδή ένα οκτέτο, ακολουθούμενο από ένα σεξτέτο. Για την ομοιοκαταληξία, δεν θα τσακωθούμε. Ειδικά για την περίσταση μάλιστα, θα συμβούλευα τον εκπρόσωπο Τύπου του υπουργείου να επιδιώξει τη συνεργασία του Ζήση Τζηκαλάγια…