Βόλος, ο κόσμος όλος

Στην Ελευθερία, την αδερφή μου.

Αναρωτιέται κανείς γιατί, ενώ ήταν παιδί και η γειτονιά του αντιπροσώπευε τον κόσμο ολόκληρο, να φαντάζεται πως θα τον γνωρίσει αυτόν πολύ καλύτερα αν η γειτονιά των παιδικών του χρόνων θα καταχωριστεί τελικά μέσα του ως μια ανάμνηση, έστω πολύτιμη και συγκινημένη. Αν ό,τι ζούσε, αντί να θέλει να παραταθεί επ’ άπειρον, θα αποκτούσε αξία, μόνο αν χρησίμευε ως αφετηρία και εφαλτήριο για την εκτόξευσή του μέσα στον άγνωστο κόσμο που όσο πιο μακρινός τόσο πιο συναρπαστικός θα αποκαλυπτόταν. Αχ, Γιώργο Σαραντάρη, σε τι θα σε ζημίωνε αν στον στίχο σου «κατάγομαι από τα παιδικά μου χρόνια / όπως από μια χώρα» πρόσθετες και τη λέξη «γειτονιά» ώστε να μην έχει μείνει μόνη της η Κική Δημουλά που σαφέστατα κάτι τέτοιο εννοεί όταν γράφει πως «νοικιάσαμε τον κόσμο για να κάνουμε τον γύρο της βάρκας». Μήπως όμως θα έπαυε να ισχύει κάτι ανάλογο, αν μπορούσε να προβιώσει, κατά κάποιο τρόπο, κανείς το γεγονός πως μεγαλώνοντας θα επέστρεφε στη γειτονιά των παιδικών του χρόνων σαν να ήταν αυτή ο κόσμος ολόκληρος και για όλη τη μεταγενέστερη ζωή του; Με τον επικείμενο θάνατο να κάνει, όσο «κόσμο» και αν έχει γνωρίσει κανείς, τον κόσμο της γειτονιάς των παιδικών του χρόνων σαν να είναι ο μοναδικός που έχει υπάρξει. Σε βαθμό μάλιστα που αναρωτιέσαι μήπως συνιστά ένα είδος τιμωρίας η αγωνία να γνωρίσεις πράγματα πέρα από τα όρια της γειτονιάς σου, ενώ για τις αποκαλύψεις που σου επιφυλάσσονταν όταν ζούσες ακόμη μέσα στα όριά της δεν χρειαζόταν να καταβάλεις κανένα τίμημα.

«Πώς παίζαμε παιδιά στις κρυφές γειτονιές; / Τώρα οι πέτρες θάψανε για πάντα τα βήματά μας / Τώρα πονάμε δίχως την γιαγιά στο πλευρό μας / δίχως εκείνο το μεγάλο βαλσαμωμένο πουλί / Που φύλαγε το νυχτερινό μας όνειρο / Χτες και προχτές κηδέψαμε τους ανθρώπους / Που διώξαμε για πάντα από την καρδιά μας». Πώς έγινε και γράφηκαν οι στίχοι αυτοί όταν η γειτονιά δεν είχε γίνει ακόμα «κρυφή» αφού υπήρχαν πολλοί που τη θυμούνταν ενώ ζούσε ακόμη η γιαγιά και το βαλσαμωμένο πουλί στο τελευταίο ράφι της βιβλιοθήκης με το αινιγματικό βλέμμα συνέχιζε να κατοπτεύει τον χώρο. Τι χρειαζόταν να περιπλανηθείς σε Ευρώπη, Αμερική, Ασία και Αφρική όταν την «περιπλάνησή» σου την εξασφάλιζε, και μάλιστα γενναιόδωρα, η πινακίδα στο μπακάλικο του ημίκωφου, ροδαλού και αγαθού κ. Μακρή που έγραφε: «Το πρώτο φέρνει όρεξη / Το δεύτερο υγεία / Το τρίτο φέρνει τη χαρά / Το τέταρτο την ευθυμία / Το πέμπτο τη συζήτηση / Το έκτο φασαρία / Το έβδομο τη συμπλοκή / Το όγδοο αστυνομία». Και αν ακόμη δεν υπάρχει στα κιτάπια της ιστορίας της πόλης του Βόλου ότι το μπακάλικο του κ. Μακρή τη δεκαετία του πενήντα, στην οδόν Κρίτσκη που μετονομάστηκε τη δεκαετία του εβδομήντα σε οδό Θουκυδίδου, δεν ήταν μόνο μπακάλικο, αλλά και «γιάφκα» κομμουνιστών που κανείς ωστόσο γείτονας – δεξιός εννοείται – δεν θα διανοούνταν να τον καταγγείλει στην Αστυνομία ή να μην αγοράσει από το μαγαζί του τις λαχταριστές παστές σαρδέλες (δεκαετίες αργότερα, διαβάζοντας το ποίημα του Μίμη Σουλιώτη «Σαρδελών ανάβασις», θα αισθανόσουν πως το είχε γράψει για σένα) αισθάνεσαι πως πρόκειται για μια ανάμνηση, που ακόμη και αν δεν θα υπάρχει κανείς για να την ανακαλέσει, ο ίδιος ο κ. Μακρής θα συνεχίσει να ζει. Με το φωτοστέφανο μάλιστα του «καλού και αγαθού» μέσα στις συνειδήσεις των ανθρώπων που όταν θα αναρωτιούνται ή θα προβληματίζονται για την ύπαρξη αγνώστων τους που έχουν προηγηθεί ή υπάρχουν ταυτόχρονα με τους ίδιους θα σχηματίζεται μέσα τους μια εικόνα πολύ πιο ξεκάθαρη, ακόμη και αν θα ήταν να περιγράψουν έναν πολύ γνωστό ή διάσημο, για παράδειγμα τον Μπραντ Πιτ ή τον Ομπάμα.

Τι χρειαζόταν, αλήθεια, να αγωνιάς ένα βράδυ στο αεροδρόμιο της Οδησσού με θύελλα και ένα αεροπλάνο προβληματικό για να ταξιδεύσει ακόμη και με καλοκαιρία, όταν σου είχε εξασφαλιστεί πλουσιοπάροχα η εμπειρία του ταξιδιού με τον θείο Δημητράκη που ελεγκτής στους σιδηροδρόμους, ήταν σαν να σε έπαιρνε κάθε πρωί μαζί του φεύγοντας από τον Βόλο για να πάει στην Καλαμπάκα, κάτι σαν σύνορο του γνωστού μας κόσμου. Και να επιστρέφει μάλιστα αυθημερόν εντυπωσιάζοντάς σε, αν και ήσουν ακόμη παιδί, με το γεγονός πως δεν είχε αισθανθεί ποτέ την ανάγκη, ενώ έφτανε στις υπώρειές τους, να επισκεφτεί τα μυθικά Μετέωρα. Και αν ήταν η περιέργεια να αποκρυπτογραφήσεις ταξιδεύοντας κάτι από τα μυστήρια του κόσμου, η γειτονιά σου κρατούσε, και μάλιστα ανέξοδα, το κλειδί για να το επιχειρήσεις. Ακουγες στο όνομα «Λάκης» και αν και άτομο δακτυλοδειχτούμενο – δούλευε σε οίκο ανοχής – είχε την πιο ευγενική μειλίχια και ανθρώπινη συμπεριφορά σε σχέση τουλάχιστον με γείτονες που σταυροκοπιούνταν στη θέα του αλλά ήταν τόσο άξεστοι, φιλοκατήγοροι και κουτσομπόληδες που σε αντίθεση με τον Λάκη η συντροφιά τους προκαλούσε αφόρητη πλήξη και βαριεστημάρα.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι συγγραφέας