Ακίνητη έκρηξη

Οταν μειώνονταν τα ατομικά εισοδήματα κατά την πρώτη, σκληρή περίοδο της χρεοκοπίας, ξεσηκώθηκε όλος ο λαός. Ηταν ανυπόφορη η οικονομική πτώση, ήταν τρομακτική η ασυμμετρία εισοδημάτων και ανελαστικών αναγκών, ιδίως των δανειακών υποχρεώσεων. Οσες σοφιστείες ή επιχειρήματα και αν επιστράτευαν οι οικονομολόγοι (και οι λίγοι πολιτικοί που έβγαιναν τότε στον αέρα) δεν έπειθαν κανένα. Δεν ήταν ανεκτό το φαλιμέντο, γιατί ήταν επώδυνο και ανεξήγητο. Σήμερα δεν μειώνονται αριθμητικά τα εισοδήματα, αλλά τα κατατρώνε ο πληθωρισμός και η ακρίβεια. Οχι μόνο τα εισοδήματα, αλλά και τις αποταμιεύσεις. Εν τούτοις υπάρχει μια πολύ μεγαλύτερη κοινωνική υπομονή. Εχει προπονηθεί ο λαός στην αφαίμαξη; Διαβρώνεται το εισόδημα στα ράφια του σουπερμάρκετ και στα βενζινάδικα, αλλά δεν υπάρχει μια διαταγή που να το προκαλεί. Δεν βγαίνει ο τάδε υπουργός να πει «τέρμα το δώρο των Χριστουγέννων», «κάτω οι μισθοί τόσο». Δεν υπάρχει ένας εικονογραφημένος πολιτικός που να το νομοθετήσει. Η οργή έτσι δεν έχει αποδεκτή, δεν διεγείρεται από ένα πρόσωπο. Το ράφι μόνο του στοιχειώνει, η αντλία κατάμονη πετάει τα νούμερα στον αέρα κάθε μέρα. Η πολιτική, επιτέλους, κρύφτηκε πίσω από την αγορά. Η τέλεια ρεβάνς.

Οσο η οικονομία μετατρέπεται στο «τρεις το λάδι, τρεις το ξίδι…», οριοθετείται δηλαδή σε μια συντριπτική κυριολεξία, τόσο οι συμβολισμοί αποκτούν πολύ μεγάλη σημασία, μεγαλύτερη από την ίδια τη φτώχεια. Μια διάθεση μαζικής φυγής: «Φέρτε να πιούμε» λοιπόν, κατά τον λυρισμό των Διάφανων Κρίνων και του Καρθαίου ή «πυρετός το Σαββατόβραδο» για πιο mainstream.

Απάθεια λοιπόν, συνήθεια, εξοικείωση με το κακό;

Η ισχνότητά του κινηματισμού και η δυσκολία να διοργανωθεί και να βρει πολιτικά ποιοτικές διόδους δύσκολα εξηγείται. Συνήθως υιοθετείται ένα εξωτερικό κριτήριο, για να διαγνωσθεί. Ενα παράδειγμα από το διεθνές υπερπέραν.

Είναι νομίζω, ριψοκίνδυνη η προσπάθεια να δει κανείς την εκλογή του Λούλα ως το φαινόμενο που θα προσημάνει τη μεγάλη διεθνή στροφή προς την Αριστερά ή να διαβάσει τη Μελόνι ή τους σουηδούς συντηρητικούς ως τα ασφαλή πρόδρομα φαινόμενα μιας αναπότρεπτης ακροδεξιάς στροφής. Οχι γιατί δεν υπάρχουν αναλογίες, ιδεολογικές γειτνιάσεις, ώσεις κ.λπ. που δημιουργούν ιστούς, ιδεολογικά ή συμπεριφορικά ρυάκια. Υπάρχουν. Δεν είναι σίγουρο ότι θα έχουν ασφαλή, γραμμικό και ιδεολογικά συνεκτικό χαρακτήρα στην εκδίπλωσή τους. Δεν είναι σίγουρη η διέγερση ενός πολιτικού ρήγματος, δεν είναι σίγουρος ο κοινωνικός συνειρμός, που πολλοί ελπίζουν ότι θα φέρει ο Λούλα ή φοβούνται ότι θα φέρει η Μελόνι. Οχι μόνο γιατί υπάρχουν χαώδεις διαφορές μεταξύ των χωρών, ώστε να είναι εξαιρετικά δύσκολες οι αναγωγές. Η σουηδική περίπτωση μιας πληθυσμιακά μικρής, αναπτυγμένης τεχνολογικά, καπιταλιστικής χώρας, που διατηρεί τη μοναρχία (!), με πολλούς άτυπους μηχανισμούς εξουσίας (ΜΚΟ , αυτοδιαχειριστικές δομές, άκαμπτη πολιτική ορθότητα, αυστηρό «προτεσταντικό» δίκαιο και συγχρόνως ιδιότυπο έγκλημα ) δεν είναι συγκρίσιμη με την περίπτωση της Βραζιλίας, μιας τεράστιας, αχαρτογράφητης χώρας 220 εκατομμυρίων κατοίκων, μιας χώρας με πολλές «χώρες» στο εσωτερικό της, με τεράστιες διαφοροποιήσεις και ανισότητες, κατοίκηση, κοινωνική ένταξη, αστικές – υπεραστικές διαφορές, κοινότητες ετεροτήτων, σκληρότατες ομάδες συμφερόντων, με γεωλογικά, πολιτιστικά, φυσικά άβατα (Αμαζονία) κ.λπ. Θέλω να πω ότι δεν συστήνουν τα διεθνή φαινόμενα παραδείγματα, μέσα από τα οποία οι έννοιες «Αριστερά» ή «Δεξιά» συγκροτούν κυρίαρχα, εύληπτα και πειθαρχημένα πρωτόκολλα, με βάση τα οποία μπορεί κανείς να θεμελιώσει τις πολιτικές ερμηνείες και τις προβλέψεις του. Δεν είναι η έλλειψη ιδεολογικής κατασκευής ή αναφορών το πρόβλημα, αλλά ότι η παρατήρηση, η ερμηνεία δεν βιδώνονται στην πολιτιστική πραγματικότητα. Δεν υπάρχει συμπαγές υποκείμενο. Π.χ. διαλύονται οι εργασιακές σχέσεις και η αλληλεγγύη από την κοινωνική εχθροπάθεια και τον ανταγωνισμό, αλλά κυρίως από την αίσθηση εργασιακής παροδικότητας. «Τώρα προσωρινά δουλεύω εδώ». Υπάρχει λοιπόν μια εξαιρετική (και σχεδιασμένη) πολιτική και συνειδησιακή απροσδιοριστία, που ανακατευθύνει, ξεχειλώνει, αναστρέφει τα πολιτικά ρεύματα. Αυτό εξηγεί την ισχνότητα;

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, ΕΜΠ