Πού οφείλονται {LF}οι διαφορές επιτοκίων μεταξύ Ελλάδας και Ε.Ε.

Πρόσφατα δημοσιεύθηκαν τα στοιχεία του Σεπτεμβρίου για το ύψος των επιτοκίων των νέων δανείων σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά (μέσο σταθμισμένο επιτόκιο 4,60%) καθώς και για το ύψος των επιτοκίων καταθέσεων (0,04%). Η διαφορά τους μας δίνει το περιθώριο επιτοκίου (αυξήθηκε στις 4,56 εκατοστιαίες μονάδες), που προσδιορίζει μεγάλο μέρος της κερδοφορίας των τραπεζών, η οποία όσον αφορά τις ελληνικές τράπεζες είναι μάλλον μέτρια.

Αν συγκριθούν με τα μέσα επιτόκια της ζώνης του ευρώ τα ελληνικά επιτόκια όπως και το περιθώριο επιτοκίου είναι πολύ υψηλά. Σε μερικές περιπτώσεις διπλάσια. Το υψηλό κόστος κεφαλαίου επηρεάζει αρνητικά την οικονομία και φρενάρει την ανάπτυξη. Γιατί γίνεται αυτό; Πού οφείλεται;

Καταρχάς οι τράπεζες, έχοντας αυξήσει υπέρμετρα τη συγκέντρωσή τους (95% της αγοράς ελέγχεται από τις 4 συστημικές τράπεζες) έχουν τη μονοπωλιακή δυνατότητα να χρεώνουν ακριβά και να απομυζούν όλο το πλεόνασμα του καταναλωτή/πελάτη τους. Η οικονομική θεωρία είναι σαφής ως προς αυτό. Η συγκέντρωση της αγοράς σε λίγες επιχειρήσεις τους δίνει τη δυνατότητα να αυξάνουν τις τιμές τους και τα κέρδη τους. Στην Ελλάδα στη διάρκεια της μεγάλης κρίσης αποδεχθήκαμε την αύξηση της τραπεζικής συγκέντρωσης με αντάλλαγμα τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Φταίει όμως μόνο η συγκέντρωση;

Ενας άλλος, σημαντικότερος ίσως, παράγοντας είναι το κόστος χρηματοδότησης των τραπεζών από τις αγορές. Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων που επηρεάζουν τις αποδόσεις και των εταιρικών ομολόγων της κάθε χώρας καθορίζουν το κόστος δανεισμού των τραπεζών από τις αγορές. Στην Ελλάδα οι αποδόσεις του 10ετούς κρατικού ομολόγου (4,81% σήμερα) έχουν αυξηθεί κατά σχεδόν 1,5% το τελευταίο εξάμηνο λόγω της περιοριστικής νομισματικής πολιτικής που άρχισε να εφαρμόζει η ΕΚΤ για να αντιμετωπίσει τον βασικό της στόχο (τον πληθωρισμό) αλλά και της κρίσης αβεβαιότητας που ακολούθησε τον πόλεμο της Ουκρανίας και την έκρηξη των τιμών ενέργειας. Η διαφορά τους από το αντίστοιχο γερμανικό ομόλογο είναι 2,45 εκατοστιαίες μονάδες.

Τέλος, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, με την αρνητική επίδραση που ασκούν στην τραπεζική κερδοφορία, είναι άλλος ένας παράγων που παίζει ρόλο στη διαμόρφωση των διαφορών επιτοκίου. Στην Ελλάδα τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια έχουν περιοριστεί με μεγάλη προσπάθεια στο  10% (Ιούνιος 2022) όταν ο μέσος όρος της Ευρώπης είναι 1,9%. Δηλαδή, είναι 5πλάσια. Αυτό κάνει πολύ επιφυλακτικές τις τράπεζες όσον αφορά τον πιστωτικό κίνδυνο και τις ωθεί να δίνουν λιγότερα και ακριβότερα δάνεια.

Εν κατακλείδι, τα υψηλά επιτόκια και οι μεγάλες διαφορές επιτοκίου στην Ελλάδα σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη οφείλονται στις ιδιαίτερες συνθήκες του κλάδου (μονοπωλιακή δύναμη και υψηλά μη εξυπηρετούμενα δάνεια) αλλά και της οικονομίας μας (ακριβή χρηματοδότηση). Επομένως, η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, που αποτελεί επίμονο στόχο της κυβέρνησης, αναμένεται να έχει πολλαπλές θετικές επιρροές.

Η Ελένη Λουρή είναι ομότιμη καθηγήτρια Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην υποδιοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος