Ακριβές στα δάνεια, φθηνές στις καταθέσεις

Αυξήσεις στα επιτόκια των καταθέσεων της τάξεως του 0,20%-40% το επόμενο διάστημα, πρόσθετη επιβάρυνση στο κόστος των στεγαστικών δανείων κατά περίπου 25% μέχρι να ολοκληρωθεί η άνοδος των επιτοκίων από την ΕΚΤ (προς τα τέλη του 2023) και μεγαλύτερη επιβάρυνση στα καταναλωτικά δάνεια αναμένονται στην εγχώρια τραπεζική αγορά.

Για τους κινδύνους από την αύξηση του κόστους δανεισμού προειδοποιεί και η Τράπεζα της Ελλάδος: «Η περαιτέρω ομαλοποίηση της νομισματικής πολιτικής του Ευρωσυστήματος το προσεχές διάστημα αναμένεται να ασκήσει σταδιακά μεγαλύτερη επίδραση στο κόστος εξυπηρέτησης των δανείων προς τα νοικοκυριά, τα οποία σε σημαντικό ποσοστό έχουν κυμαινόμενο επιτόκιο».

Σύμφωνα με τραπεζικά στελέχη, οι αποταμιευτές δεν θα δουν σημαντικές αλλαγές στις αποδόσεις των καταθετικών τους προϊόντων σύντομα, ενώ, αντιθέτως, οι δανειολήπτες πρόκειται να πληρώσουν ακριβότερα την παροχή της χρηματοδότησης. Βασική αιτία των χαμηλών επιτοκίων στις καταθέσεις είναι η υψηλή ρευστότητα, η οποία προέρχεται κυρίως από τις αποταμιεύσεις και από τα μέτρα στήριξης της ΕΚΤ. Συνολικά, υπολογίζεται ότι η υπερβάλλουσα ρευστότητα σήμερα ανέρχεται σε 200 δισ. ευρώ. Από αυτά, τα 100 δισ. προέρχονται από τις σχεδόν διπλάσιες καταθέσεις από τα δάνεια και άλλα 50 δισ. ευρώ από τα μέτρα στήριξης, δηλαδή με δάνεια της ΕΚΤ προς τις τράπεζες με αρνητικά επιτόκια (οι τράπεζες πληρώνονται επειδή δανείστηκαν, μέσω των TLTRO). Ετσι, δεν αναζητούν ρευστότητα από την αγορά, όπου έχει αυξηθεί το κόστος χρήματος για να χρηματοδοτήσουν τα δάνειά τους προς το παρόν.

Από την άλλη, ασκούνται πιέσεις προς τις τράπεζες να περιορίσουν την ψαλίδα επιτοκίων (μεταξύ καταθέσεων και χορηγήσεων), καθώς αυτή κυμαίνεται σε διπλάσια επίπεδα από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Στην Ελλάδα, η διαφορά αυτή κινείται κοντά στο 4,5%, όταν στην υπόλοιπη ΕΕ είναι γύρω στο 2%. Μάλιστα, η ψαλίδα αυτή άνοιξε περισσότερο με την άνοδο των επιτοκίων από την ΕΚΤ που ξεκίνησε τον Ιούλιο. Αυτό συνέβη διότι οι ελληνικές τράπεζες αύξησαν αρκετά λιγότερο τα επιτόκια καταθέσεων από ό,τι τα επιτόκια των δανείων.

Η ψαλίδα επιτοκίων, πέραν από δείκτης κερδοφορίας (επιτοκιακό περιθώριο), αποτελεί ένδειξη «ακρίβειας» για τη χρηματοδότηση, σε σχέση με τις αποδόσεις που προσφέρονται για την προσέλκυση ρευστότητας από καταθέσεις.

Από τη σύγκριση των επιτοκίων καταθέσεων και δανείων μεταξύ Ελλάδας και Ευρωπαϊκής Ενωσης προκύπτει ότι οι ελληνικές τράπεζες είναι φθηνές στις καταθέσεις και ακριβές στα δάνεια. Η διαπίστωση αυτή είναι πιο εμφανής στη σύγκριση επιτοκίων καταθέσεων προθεσμίας και επιτοκίων στα στεγαστικά δάνεια.

Καταθέσεις

Η σύγκριση με τα επιτόκια προθεσμιακών καταθέσεων γίνεται διότι, σε αντίθεση με τους τρεχούμενους και τους όψεως λογαριασμούς, η ύπαρξη υψηλότερων επιτοκίων δείχνει ότι υπάρχουν εναλλακτικές για αποταμίευση.

Το μεγάλο χάσμα της Ελλάδας με την Ευρώπη εντοπίζεται στο ύψος των επιτοκίων, κυρίως στις προθεσμιακές καταθέσεις. Για παράδειγμα, η μέση προθεσμιακή κατάθεση μέχρι 1 έτος στην ΕΕ δίνει επιτόκιο 0,56%, εκείνη μέχρι 2 έτη επιτόκιο 1,09% και άνω των 2 ετών επιτόκιο 1,29%. Στην Ελλάδα, το επιτόκιο στις προθεσμιακές καταθέσεις μέχρι ενός έτους φτάνει το 0,14% και άνω του 1 έτους στο 0,29%. Κι αυτό, όταν σύμφωνα με την ΕΚΤ, η προθεσμιακή κατάθεση μέχρι 1 έτος στην Ολλανδία φτάνει το 1,84%, στην Ιταλία 1,16%, στη Φινλανδία 1,20% και στη Γαλλία το 1,12%. Οι προθεσμιακές καταθέσεις στην ΕΕ άνω του έτους προσφέρουν ακόμα υψηλότερες αποδόσεις.

Δάνεια

Στα δάνεια, η σύγκριση εστιάζεται στα στεγαστικά με κυμαινόμενο επιτόκιο, διότι είναι ενδεικτικά του περιθωρίου που εφαρμόζουν οι τράπεζες πλέον του κόστους χρήματος στη διατραπεζική (euribor). Οι ελληνικές τράπεζες φαίνεται ότι δεν έχουν περάσει όλες τις αυξήσεις του euribor και των επιτοκίων της ΕΚΤ στα τελικά επιτόκια των δανείων. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη συγκράτηση των επιτοκίων καταθέσεων και στη μείωση του περιθωρίου στα δάνεια, προκειμένου να διατηρήσουν τα κόστος εξυπηρέτησης χαμηλότερο για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Στόχος, ο περιορισμός της πιθανότητας αύξησης κόκκινων δανείων και έλλειψης χρηματοδότησης στην αγορά ακινήτων, την κατανάλωση και στις επενδύσεις, ακόμα και στη ρευστότητα των επιχειρήσεων (κεφάλαια κίνησης λόγω ακρίβειας πρώτων υλών κ.ά.).

Η χώρα μας έχει ένα από τα ακριβότερα επιτόκια, καθώς είναι χαμηλότερο μόνο από τη Λιθουανία και τη Λετονία, ενώ στα ακριβότερα είναι η Εσθονία και η Γερμανία, με επιτόκιο στεγαστικών δανείων στο 3,2% και 3,01% αντίστοιχα. Στην Ελλάδα το μέσο επιτόκιο των στεγαστικών δανείων διαμορφώθηκε τον Σεπτέμβριο στο 3,5% έναντι 3,14% τον Αύγουστο και 3,01% τον Ιούλιο του 2022.

Βάσει των στοιχείων, παρατηρούνται μεν χαμηλότερα επιτόκια στις καταθέσεις, όπως στην Κύπρο (προθεσμιακή στο 0,11% και 0,14% στην Ελλάδα), όμως το κυμαινόμενο στο στεγαστικό δάνειο της Κύπρου είναι στο 3,06% και όχι στο 3,50%, όπως είναι στην Ελλάδα. Μάλιστα, της Κύπρου είναι από τα υψηλότερα επιτόκια στη στεγαστική πίστη, καθώς ο μέσος όρος στην ΕΕ κινείται κοντά στο 2,2%. Στη Γαλλία, το κυμαινόμενο επιτόκιο του στεγαστικού δανείου είναι στο 1,63% και της προθεσμιακής στο 1,12%.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της τραπεζικής αγοράς, το επιτόκιο των επιχειρηματικών δανείων δεν αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά, τουλάχιστον έως τις πρώτους μήνες του 2023. Το μέσο επιτόκιο των επιχειρηματικών δανείων με διάρκεια άνω των 5 ετών αυξήθηκε κατά 0,22 ποσοστιαίες μονάδες στο 3,37%. Το αντίστοιχο επιτόκιο των επαγγελματικών δανείων αυξήθηκε κατά 33 μονάδες βάσης και διαμορφώθηκε στο 4,72%. Το μέσο επιτόκιο των επιχειρηματικών δανείων χωρίς καθορισμένη αυξήθηκε κατά 45 μονάδες βάσης στο 4,37%. Το αντίστοιχο επιτόκιο των επαγγελματικών δανείων αυξήθηκε κατά 15 μονάδες βάσης και διαμορφώθηκε στο 6,62%.

Σημειώνεται ότι το Euribor τριμήνου από τον Ιούλιο έχει αυξηθεί κατά περίπου 1,70 ποσοστιαίες μονάδες και της ΕΚΤ κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες.

Οι τράπεζες στοχεύουν στη διατήρηση μιας απόστασης γύρω στις 2-2,5 ποσοστιαίες μονάδες μεταξύ των στεγαστικών δανείων με σταθερό επιτόκιο και κυμαινόμενο. Για παράδειγμα, βάσει των σημερινών τάσεων, αν τα επιτόκια στα δάνεια σταθερού επιτοκίου στα μέσα του 2023 φτάσουν στο επίπεδο του 6%-7%, τα αντίστοιχα κυμαινόμενα θα βρίσκονται στην περιοχή του 4%-4,5%.

Αντίστοιχες κινήσεις συγκράτησης του κόστους χρηματοδότησης γίνονται στα επιχειρηματικά δάνεια, κυρίως στα μεγάλα, λόγω της υψηλής ζήτησης για αναχρηματοδοτήσεις, κεφάλαια κίνησης και επενδύσεις (δρομολογημένα επιχειρηματικά ντιλ, Ταμείο Ανάκαμψης κ.ά.).