Κυκλικό παραληλλόγραμμο

Το μεγάλο, ξύλινο, οικογενειακό τραπέζι με τις 24 καρέκλες είναι τοποθετημένο πάνω στη σκηνή. Οι διαστάσεις του καλύπτουν σχεδόν όλη την επιφάνειά της, επιτρέποντας ωστόσο στους ηθοποιούς να κινούνται γύρω από αυτό. Ολη η ιστορία και η εξέλιξή της, όλες οι καταστάσεις που βιώνουν τα πρόσωπα του έργου διαδραματίζονται γύρω, πάνω και κάτω από αυτό το εντυπωσιακό σκηνικό στοιχείο, που πολύ σύντομα γίνεται ένα με το ίδιο το έργο. Αυτός είναι ο «Θείος Βάνιας – Σκηνές από τη ζωή στην ύπαιθρο σε τέσσερις πράξεις», του Αντον Τσέχοφ (1860-1904), στη σκηνοθεσία του Δημήτρη Καραντζά.

Το έργο πρωτοπαρουσιάστηκε το 1899, σε σκηνοθεσία του Στανισλάφσκι στο Θέατρο Τέχνης της Μόσχας (έπαιζαν ο σκηνοθέτης, η γυναίκα του Λιλίνα και η Ολγα Κνίπερ, σύζυγος του Τσέχοφ). Είχε προηγηθεί, το 1896, ο «Γλάρος», χωρίς επιτυχία. Την τετράδα των κορυφαίων έργων συμπληρώνουν οι «Τρεις αδελφές» και ο «Βυσσινόκηπος». Στα θεατρικά του συγκαταλέγονται ακόμα τα «Πλατόνοφ» (1881) και «Ιβάνοφ» (1887), μια σειρά από εξαιρετικά μονόπρακτα, ενώ να θυμίσω ότι ο Τσέχοφ ξεκίνησε τη συγγραφική του πορεία με διηγήματα και νουβέλες που παραμένουν σημείο αναφοράς. Ο ίδιος σπούδασε και εργάστηκε ως γιατρός.

Οπως συμβαίνει με τα άλλα έργα του Τσέχοφ, έτσι και στον «Θείο Βάνια» ο συγγραφέας φωτίζει μέσα από τα μικρά ζητήματα της καθημερινότητας τα μεγάλα θέματα της ζωής και της ύπαρξης. Ο Ιβάν -θείος Βάνιας ζει με την ανιψιά του τη Σόνια στο οικογενειακό τους κτήμα, το οποίο και διαχειρίζεται, στέλνοντας όλα τα έσοδα στον πατέρα της. Η Σόνια διατηρεί έναν ανεκπλήρωτο έρωτα για τον γιατρό της περιοχής. Οταν ο πατέρας της και η δεύτερη γυναίκα του θα επισκεφθούν το κτήμα, ο καθένας τους θα αποκαλύψει το πραγματικό του πρόσωπο και οι συνέπειες θα είναι οδυνηρές. Η απογοήτευση και η ματαίωση θα πάρουν τη θέση των ελπίδων και των ψευδαισθήσεων, αφήνοντας στις ψυχές των ηρώων ένα κενό που τίποτα δεν θα μπορέσει να γεμίσει. Κι όπως ξέρει καλά να το κάνει ο Τσέχοφ, όλο αυτό αποδίδεται τόσο απλά και βαθιά, παίζοντας, άλλοτε με γέλιο και άλλοτε με κλάμα, ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο.

Η παράσταση

Ο σκηνοθέτης, πάνω στη στέρεη μετάφραση της Χρύσας Προκοπάκη, έστησε τον δικό του «Θείο Βάνια», επικεντρώνοντας το ενδιαφέρον του σε αυτό το τραπέζι: Τόπος συνάντησης – τρώνε, πίνουν τσάι, διαφωνούν, ερωτεύονται – και τρόπος έκφρασης του κενού και των αδυναμιών τους – μάταια προσπαθούν να τα καλύψουν με το φαγητό, αυτό το παραλληλόγραμμο σκηνικό στοιχείο λειτουργεί κυκλικά, δίνοντας τον τόνο και τον ρυθμό στην πλήξη και στο αφόρητο της ζωής. Ο Καραντζάς, στην πάντα δύσκολη αναμέτρηση με τον Τσέχοφ, κατάφερε να δημιουργήσει ένα σύμπαν, με ζώντα πρόσωπα, που πάλλονται μέσα τους και ασφυκτιούν. Και ευτυχώς δεν επέτρεψε στη «βουλιμική» τάση των ηρώων του, που ο ίδιος επέλεξε, να καλύψει την ουσία του έργου.

Ο Χρήστος Λούλης, ο οποίος βρίσκεται σε μια δυνατή στιγμή της πορείας του, ανέβασε στη σκηνή την απόγνωση του Βάνια, με τις αποχρώσεις της ψυχικής του κατάστασης, με τρόπο καθηλωτικό. Η παρουσία της Ξένιας Καλογεροπούλου, στον ρόλο της Μαρίας Βασίλιεβνα, μπόλιασε την παράσταση με αυτό το (υπόγειο) κωμικό τσεχοφικό στοιχείο. Ο Μανώλης Μαυροματάκης, εξαιρετικός κυνικός Σερεμπριακόφ, η Ηρώ Μπέζου, αισθαντική Σόνια. Μαζί τους ο Φιντέλ Ταλαμπούκας σε μια ενδιαφέρουσα εκδοχή του Αστροφ και η Θεοδώρα Τζήμου στον ρόλο της γοητευτικής και επικίνδυνης Ελενα Αντρέεβνα.

Ο ταλαντούχος κύριος Αλευράς

Τον Μάρτιο του ’20, αμέσως μετά την τελευταία, προ COVID, απονομή των Θεατρικών Βραβείων Χορν και λίγες μόλις ημέρες πριν από το πρώτο καθολικό lockdown, ο Θανάσης Αλευράς (βραβείο Χορν 2008) είχε μοιραστεί την ιδέα ενός one-man show. Η σκέψη είχε έρθει ως αποτέλεσμα μιας προσωπικής ανάγκης έκφρασης, μιας διάθεσης να αναμετρηθεί με αυτό ακριβώς που αγαπάει να κάνει. Οχι ότι δεν είχε τις αμφιβολίες και τους φόβους του, κι ας βρισκόταν ένα βήμα προτού πραγματοποιήσει το σχέδιο που ονειρευόταν: ως γνήσιος καλλιτέχνης που είναι μοιραζόταν τις ανησυχίες και τα ερωτήματά του. Ηταν όμως σαφές ότι η αυτή η ανάγκη ήταν ισχυρότερη, γιατί πολύ απλά ήταν βαθιά και ειλικρινής.

Γι’ αυτό και τώρα που ανακοίνωσε το «40+ βγαίνω», αυτή την πρώτη του προσωπική μουσικοθεατρική παράσταση (από 28 Νοεμβρίου στο Vox της Ιεράς οδού, για 10 βραδιές), όλα μοιάζει να μπαίνουν στη θέση τους. Κι ας έγινε από 40, 43 χρόνων…

Ηθοποιός με πολλαπλές ιδιότητες και ικανότητες, που ξεπερνούν την υποκριτική και αγγίζουν την καθολική προσωπικότητα ενός αρτίστα, ο Αλευράς ανεβαίνει μεν στη σκηνή, αλλά αυτή φορά η σκηνή έχει άλλες απαιτήσεις και, κυρίως, ζητά μια άλλου είδους έκθεση: γιατί τώρα δεν καλείται ο καλλιτέχνης να «ντυθεί» και να εκφραστεί μέσα από έναν ρόλο, αλλά να γίνει ο ίδιος ο ρόλος. Και όσα θα λέει κάθε βράδυ στο Vox -σε κείμενα των Ελένης Γκασούκα, Φοίβου Δεληβοριά, Γιώργου Παυριανού και δικά του – θα τον αφορούν. Η σκηνοθεσία είναι του Φωκά Ευαγγελινού και η μουσική επιμέλεια του Αντώνη Σκόκου.

Ο Θανάσης Αλευράς ανήκει στο είδος του αρτίστα που εμπεριέχει το γέλιο και το κλάμα του παλιάτσου, τον ενθουσιασμό και την απογοήτευση του θεατρίνου, την πίκρα και την ελπίδα του ηθοποιού στα μπουλούκια, όλων εκείνων που ζητούσαν όλα ή τίποτα…

Γι’ αυτό και η περίπτωση του ταλαντούχου κυρίου Αλευρά είναι ιδιαίτερη – σαν να παίρνει τη σκυτάλη από τον πρωτοπόρο έλληνα showman Γιώργο Μαρίνο και όσους μεσολάβησαν έκτοτε: παίζει, σχολιάζει, σατιρίζει, συνομιλεί με το κοινό, κλαίει, γελάει, χορεύει, τραγουδά, μεταμορφώνεται αλλά, πάνω απ’ όλα, αποκαλύπτεται.