Θα μπορέσει ο Λούλα {LF}να κυβερνήσει;

Οι οπαδοί του Κόμματος των Εργαζομένων συγκεντρώθηκαν το βράδυ της Κυριακής στο κέντρο του Σάο Πάολο, λίγο πολύ όπως και πριν από 20 χρόνια, όταν ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα κέρδισε για πρώτη φορά την προεδρία της Βραζιλίας. Αυτή η νίκη – που ακολούθησε τρεις ανεπιτυχείς προσπάθειες – ήταν γλυκιά. Αυτή η νίκη – η τρίτη του Λούλα – είναι ίσως ακόμη πιο ευχάριστη, επειδή ο πρώην συνδικαλιστής ηγέτης επέστρεψε από τη φυλακή, αψήφησε τους πολιτικούς του εχθρούς και καταδίκασε σε ήττα τη νέμεσή του, τον Ζαΐρ Μπολσονάρο. Στην ατμόσφαιρα υπάρχει και ένα  στοιχείο ανακούφισης επειδή, προς το παρόν τουλάχιστον, οι σκοτεινές απειλές του εν ενεργεία δεξιού λαϊκιστή προέδρου να ανατρέψει το αποτέλεσμα δεν έχουν υλοποιηθεί.

Αλλά η χώρα της οποίας θα ηγηθεί ο Λούλα ντα Σίλβα θα είναι πολύ διαφορετική από εκείνη της οποίας ανέλαβε τα ηνία το 2003. Οι εκλογές της Κυριακής δείχνουν πόσο διχασμένη είναι πλέον η Βραζιλία. Τον τελευταίο ενάμιση χρόνο, οι δημοσκοπήσεις υποτιμούσαν σταθερά την υποστήριξη που απολαμβάνει ο Μπολσονάρο, γεγονός που υποδηλώνει ότι πολλοί συντηρητικοί είτε αρνούνται να συμμετάσχουν σε δημοσκοπήσεις είτε ντρέπονται για τις πεποιθήσεις τους. Πριν από τον πρώτο γύρο, οι δημοσκοπήσεις έδειχναν ότι ο Μπολσονάρο δεν θα κέρδιζε πάνω από το 37% των ψήφων: κέρδισε το 43%. Πριν απ’ την ψηφοφορία της Κυριακής οι περισσότερες δημοσκοπήσεις προέβλεπαν ότι ο Λούλα θα κέρδιζε με διαφορά μεταξύ τεσσάρων και έξι ποσοστιαίων μονάδων, αλλά στην πραγματική ψηφοφορία ο Μπολσονάρο μείωσε τη διαφορά σε 1,8 μονάδες.

Επιπλέον, ο απερχόμενος πρόεδρος κέρδισε σε 14 από τις 27 πολιτείες της Βραζιλίας, κυριαρχώντας σε μια εδαφική έκταση που εκτείνεται από τις ακτές του Ατλαντικού έως τις εκτάσεις σαβάνας στα κεντροδυτικά. Στις πλουσιότερες και πιο ανεπτυγμένες πολιτείες, ο Μπολσονάρο κέρδισε με εντυπωσιακές πλειοψηφίες. Ο Λούλα απέσπασε μια νίκη στην κρίσιμη πολιτεία Μίνας Ζεράις, αλλά οφείλει την εθνική του επιτυχία στον θρίαμβο που πέτυχε στις 10 σχετικά φτωχές βορειοανατολικές πολιτείες. Οι δημοσκοπήσεις έδειξαν ότι όσοι ζούσαν με εισόδημα κάτω από 400 δολάρια τον μήνα ήταν πιο πιθανό να ψηφίσουν τον Λούλα. Οι Ευαγγελικοί Χριστιανοί – οι οποίοι αποτελούν πια  το 1/3 του πληθυσμού και ο αριθμός τους διπλασιάστηκε τα τελευταία 20 χρόνια – τείνουν να στηρίζουν Μπολσονάρο.

Είναι η δύναμη αυτού του συντηρητικού μπλοκ που συμβάλλει στην εξήγηση του γιατί η Δεξιά είχε τόσο καλές επιδόσεις στον πρώτο γύρο. Πίσω στο 2018, η Δεξιά σημείωσε κέρδη εις βάρος των κεντρώων σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο έχουν διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην κυβέρνηση από το τέλος της στρατιωτικής διακυβέρνησης το 1985. Ο ανασχηματισμός ισοδυναμούσε με κάτι σαν πολιτικό σεισμό. Το αξιοσημείωτο στις φετινές εκλογές είναι ότι η Δεξιά βελτίωσε αυτή την επίδοση.

Συνολικά, τα δεξιά κόμματα αύξησαν την εκπροσώπησή τους στην κάτω Βουλή από 240 σε 249 βουλευτές, λίγο λιγότερο από το ήμισυ του συνόλου των 513 βουλευτών. Το κόμμα των Εργατών του Λούλα και οι σύμμαχοί του έχουν μόνο 141 έδρες, οπότε ο εκλεγμένος πρόεδρος θα πρέπει να προσεγγίσει το Κέντρο αν θέλει να κυβερνήσει αποτελεσματικά.

Αυτό σημαίνει ότι πιθανότατα θα χρειαστεί να συνάψει συμφωνίες με τους ίδιους ακριβώς πολιτικούς ηγέτες – τους διαβόητους ιδιοτελείς συντηρητικούς πολιτικούς του Centrão («μεγάλο Κέντρο») – που είχαν συμμαχήσει με  τον Μπολσονάρο τα τελευταία δυόμισι χρόνια. Αυτό θα περιπλέξει σε τεράστιο βαθμό το έργο της διαχείρισης της οικονομίας και του διογκούμενου δημοσιονομικού ελλείμματος. Τους τελευταίους μήνες ο Μπολσονάρο μοίρασε χρήματα στους ψηφοφόρους, με επιδοτήσεις και κοινωνικές παροχές. Οι φιλοκυβερνητικοί ηγέτες του Κογκρέσου διοχέτευσαν τεράστια ποσά για τα αγαπημένα σχέδια των πιστών νομοθετών.

Η ισορροπία στο Κογκρέσο θα μπορούσε ακόμη και να εμποδίσει την πρόοδο σε τομείς όπως το περιβάλλον, όπου ο Λούλα θα μπορούσε να επιτύχει κέρδη απλά με την αναζωογόνηση κρατικών οργανισμών που έχουν παραμεληθεί από τον Μπολσονάρο. Μεταξύ 2004 και 2012, οι κυβερνήσεις υπό την ηγεσία του Κόμματος των Εργατών κέρδισαν διεθνή έπαινο για την επιτυχία τους στη μείωση της αποψίλωσης των δασών στο τροπικό δάσος του Αμαζονίου. Οργανισμοί όπως το Βραζιλιάνικο Ινστιτούτο Περιβάλλοντος και Ανανεώσιμων Φυσικών Πόρων έπαιξαν μεγάλο ρόλο σε αυτό. Αλλά ο νεοεκλεγείς πρόεδρος θα πρέπει να εξασφαλίσει τη συμφωνία του Κογκρέσου, αν πρόκειται να επαναφέρει τα προγράμματά του. Οι ηγέτες της Centrão θα είναι βέβαιο ότι θα απαιτήσουν υψηλό τίμημα για την υποστήριξή τους. Ο Λούλα θα αναλάβει μια βαθιά διχασμένη και προβληματική χώρα. Για να πετύχει θα χρειαστεί όλες τις φημισμένες ικανότητές του ως διαπραγματευτή.

Ο Ρίτσαρντ Λάπερ είναι δημοσιογράφος, συγγραφέας του βιβλίου «Beef, Bible and Bullets» για τη Βραζιλία στην εποχή του Μπολσονάρο (εκδ. Manchester University Press)