Από τους πυραύλους {LF}της Κούβας στην κρίση {LF}του Πούτιν

Εξήντα χρόνια μετά την Κρίση των Πυραύλων της Κούβας, ο κόσμος βρίσκεται ξανά αντιμέτωπος με το φάσμα μιας πυρηνικής σύγκρουσης. Καθώς μοιάζει να χάνει τον πόλεμό του στην Ουκρανία, ο ρώσος πρόεδρος συνεχίζει να κλιμακώνει τις απειλές, υποστηρίζοντας πως ίσως χρειαστεί να κάνει χρήση πυρηνικών όπλων. Καθώς οδηγεί τον κόσμο στο χείλος, το ερώτημα τώρα είναι κατά πόσο θα κάνει πίσω από αυτό, όπως έκανε ο σοβιετικός ηγέτης, Νικίτα Χρουστσόφ, το 1962.

Εκείνο το καλοκαίρι, αντιδρώντας στην απόφαση των ΗΠΑ να τοποθετήσουν πυρηνικά όπλα σε χώρες του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας, και να τα στρέψουν εναντίον σοβιετικών πόλεων, ο Χρουστσόφ επιχείρησε να διασφαλίσει ίσους όρους ανταγωνισμού διατάσσοντας τη μυστική τοποθέτηση πυρηνικών πυραύλων μεσαίου βεληνεκούς στην Κούβα. Τα όπλα θα προστάτευαν επίσης το κουβανικό καθεστώς από μία αμερικανική εισβολή.

Οταν ο αμερικανός πρόεδρος, Τζον Κένεντι, έμαθε – στις 16 Οκτωβρίου – τι είχε κάνει ο Χρουστσόφ, έγινε έξαλλος. Οχι μόνο είχαν εγκαταστήσει οι Σοβιετικοί πυρηνικά όπλα λίγο έξω από τις αμερικανικές ακτές· τα είχαν κρατήσει εκεί για μήνες εν αγνοία των ΗΠΑ.

Επί δύο εβδομάδες, Κένεντι και Χρουστσόφ αντάλλασσαν επιστολές και δημόσιες δηλώσεις. Από την οπτική του Χρουστσόφ, η απάντηση του Κέννεντι αντανακλούσε την απειρία του, και ο σοβιετικός ηγέτης προσπάθησε να αποφύγει την πρόκληση, κυρίως αποφεύγοντας να επισημάνει τους αμερικανικούς πυραύλους στην Τουρκία. Παρότι αυτό ίσως να εξυπηρετούσε τα συμφέροντά του, εξισώνοντας και τους ηθικούς όρους, θα μπορούσε επίσης να πυροδοτήσει μια αμερικανική επίθεση στην Κούβα. Αντ’ αυτού, ο Χρουστσόφ εξήγησε πως ζητούσε απλώς ισότητα και δεν είχε πρόθεση να αναπτύξει τους πυραύλους.

Αλλά ο Κένεντι δεν υποχωρούσε, οπότε ο Χρουστσόφ, μη θέλοντας να διακινδυνεύσει έναν πυρηνικό πόλεμο, προσάρμοσε τη στρατηγική του. Επιτεύχθηκε συμφωνία: οι Σοβιετικοί θα απέσυραν τα όπλα τους από την Κούβα και οι ΗΠΑ θα απομάκρυναν τους βαλλιστικούς τους πυραύλους Jupiter από την Τουρκία και δεν θα εισέβαλαν στην Κούβα.

Μάλιστα η απόσυρση των αμερικανικών πυραύλων από την Τουρκία δεν έγινε γνωστή παρά χρόνια αργότερα· ο Χρουστσόφ επέτρεψε στον Κένεντι να δηλώσει νικητής. Οπως σημείωσε ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ το 1985, «οι δύο πλευρές και οι ηγέτες τους είχαν αρκετή σοφία και τόλμη ώστε να λάβουν μερικές πολύ σημαντικές αποφάσεις. Η Ιστορία είναι πολύ ενδιαφέρουσα από αυτή την άποψη, όταν προσπαθείς να διδαχθείς από αυτήν».

Δυστυχώς, λίγοι ηγέτες στις ημέρες μας προσπαθούν να διδαχθούν από την ιστορία. Προτιμούν καθώς φαίνεται να περιμένουν να μας τιμωρήσει η Ιστορία για διδάγματα που ξεμάθαμε. Πουθενά δεν είναι αυτό περισσότερο προφανές από ό,τι στο Κρεμλίνο του Πούτιν. Αντί να αναπροσαρμόσει τη στρατηγική του προκειμένου να αποφύγει μια καταστροφή, ο Πούτιν επιμένει στις απειλές του, οι οποίες επισκιάζουν την περιστασιακή διαβεβαίωση του Κρεμλίνου ότι δεν σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα.

Οταν εκδιώχθηκε ο Χρουστσόφ, το 1964, οι συνάδελφοί του στο Πολίτμπιρο τον κατηγόρησαν ότι έκανε τη Σοβιετική Ενωση να φανεί αδύναμη αποσύροντας τους πυραύλους της από την Κούβα. Είχε όμως τη σοφία να μην ξεκινήσει έναν καταστροφικό πόλεμο μόνο για να διατηρήσει το γόητρό του. Καλύτερα να διαπραγματευτεί μια λύση που να εξυπηρετεί τα υποκείμενα συμφέροντα της ΕΣΣΔ, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας ενός συμμάχου, της απομάκρυνσης των αμερικανικών όπλων μαζικής καταστροφής από την Τουρκία και της έναρξης μιας συζήτησης για τον πυρηνικό αφοπλισμό.

Ισως να μην πρέπει να μας εκπλήσσει που το Κρεμλίνο δεν έχει μάθει τίποτα από τα γεγονότα του 1962. Ο Χρουστσόφ ήταν βασικά ένας πολιτικός. Ο Πούτιν ήταν, και θα είναι πάντα, ένας μεσαίου επιπέδου πράκτορας της KGB.

Η Νίνα Χρούστσεβα, δισεγγονή του πρώην ηγέτη της ΕΣΣΔ Νικίτα Χρουστσόφ, είναι καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων στο The New School της Νέας Υόρκης.