Μπορεί να τερματίσει η διπλωματία τον πόλεμο;

Κάποιοι υποστηρίζουν πως η Κρίση των Πυραύλων του 1962 στην Κούβα κρύβει διδάγματα για όσους προσπαθούν να εμποδίσουν μια κλιμάκωση του πολέμου στην Ουκρανία σε πυρηνική καταστροφή. Καλύτερα διδάγματα, ωστόσο, μπορεί να αντληθούν από ένα άλλο προηγούμενο της πυρηνικής εποχής: τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ, το 1973.

Παρότι οι Ουκρανοί είναι εκείνοι που πολεμούν τους ρώσους εισβολείς, ο Βλαντίμιρ Πούτιν ισχυρίζεται ότι ξεκίνησε τον πόλεμο προκειμένου να αποκαταστήσει μία απαράδεκτη στρατηγική ανισορροπία με το ΝΑΤΟ, αν και πραγματικό του κίνητρο ήταν πιθανότατα η μακροχρόνια πεποίθησή του πως η Ουκρανία δεν είναι ανεξάρτητη χώρα. Αντιστοίχως, ο πόλεμος του Γιομ Κιπούρ ξεκίνησε από μία συμμαχία αραβικών χωρών, υπό την Αίγυπτο και τη Συρία, προκειμένου να αποκατασταθεί μία ανισορροπία δυνάμεων με το Ισραήλ, μία χώρα την οποία επίσης έκριναν παράνομη.

Οπως και ο πόλεμος στην Ουκρανία, ο πόλεμος του Γιομ Κιπούρ πυροδότησε ένα παγκόσμιο πετρελαϊκό σοκ, με τους άραβες πετρελαιοπαραγωγούς να κηρύσσουν ένα εμπάργκο στις εξαγωγές που έκανε τις τιμές να τετραπλασιαστούν. Πυροδότησε επίσης μία εκτίναξη του πληθωρισμού, το οποίο ακολούθησε ένα κύμα αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής. Στο μεταξύ, ΗΠΑ και ΕΣΣΔ προμήθευαν τους αντίστοιχους συμμάχους τους.

To 1973, καθαρή νίκη στο πεδίο των μαχών δεν διαφαινόταν. Αυτό βόλευε τον αμερικανό υπουργό Εξωτερικών, Χένρι Κίσινγκερ, που έτρεμε έναν ολοκληρωτικό ισραηλινό θρίαμβο όσο και μία ισραηλινή ήττα. Για τον Κίσινγκερ, το αδιέξοδο αποτελούσε ευκαιρία για ειρήνη, και έπειτα από μία εβδομάδα μαχών, επιτεύχθηκε μέσω διαπραγματεύσεων εκεχειρία, αποτρέποντας έτσι τον μετασχηματισμό μιας περιφερειακής σύρραξης σε παγκόσμια καταστροφή: κατά τη διάρκεια των μαχών, η ΕΣΣΔ είχε θέσει τις πυραυλικές δυνάμεις και τα στρατηγικά βομβαρδιστικά της σε ύψιστη επιφυλακή, και το Ισραήλ φέρεται ότι είχε εξετάσει το ενδεχόμενο ανάπτυξης πυρηνικών όπλων. Αποτρέποντας μια ξεκάθαρη ισραηλινή νίκη, ο Κίσινγκερ εξουδετέρωσε την απειλή μιας πυρηνικής σύγκρουσης.

Επιπλέον, διαμεσολαβώντας ανάμεσα στο Ισραήλ και δύο αραβικά πελατειακά κράτη της ΕΣΣΔ, ο Κίσινγκερ επιτάχυνε την εξασθένηση της σοβιετικής επιρροής στη Μέση Ανατολή. Ενώ η ΕΣΣΔ μπορούσε να προσφέρει μόνο μάταιο πόλεμο, οι ΗΠΑ παρέδιδαν ειρήνη.

Στην Ουκρανία σήμερα, αναρωτιέται κανείς αν οποιαδήποτε πλευρά σκέπτεται καθόλου κάποιο διπλωματικό φινάλε. Ο Τζο Μπάιντεν, ο οποίος είχε εκφράσει στις αρχές του πολέμου ανησυχία πως ο Πούτιν δεν διέθετε στρατηγική εξόδου, μοιάζει να μην έχει κανένα σχέδιο διαχείρισης οποιουδήποτε σεναρίου δεν συμπεριλαμβάνει τη στρατιωτική ήττα της Ρωσίας.

Μία τέτοια ήττα, ωστόσο, ενδεχομένως να μην είναι εφικτή – ή και ευκταία. Η πυρηνική κλιμάκωση δεν είναι ο μόνος κίνδυνος. Κάποιοι αναλυτές φοβούνται πως μία ρωσική ήττα στην Ουκρανία θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει, ακόμα και να καταστρέψει, ολόκληρη τη Ρωσική Ομοσπονδία. Η Ρωσική Ομοσπονδία περιλαμβάνει σχεδόν 200 εθνοτικές ομάδες, 21 εθνικές δημοκρατίες και αρκετές αυτόνομες περιοχές, που βρίσκονται συχνά σε σύγκρουση μεταξύ τους και με την κεντρική κυβέρνηση. Αν καταρρεύσει η κυβέρνηση της Ρωσίας, αυτή η πολυεθνοτική αυτοκρατορία θα μπορούσε να κατακερματιστεί – και όλος ο ευρασιατικός χώρος να μετατραπεί σε ένα στρατηγικό κενό, με την πεινασμένη για πόρους Κίνα και άλλους να ανταγωνίζονται για έλεγχο και επιρροή.

Καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται, προκαλώντας ανείπωτη δυστυχία, η Δύση πρέπει να ενστερνιστεί τη διπλωματική σοφία που επέτρεψε στον Κίσινγκερ να βοηθήσει στην αποτροπή μιας καταστροφής το 1973. Αν μη τι άλλο, να αρχίσει να εξετάζει τι μοχλοί πίεσης διατίθενται προκειμένου να επέλθει ειρήνη. Για παράδειγμα, η πλέον εύθραυστη οικονομία της Κίνας συνεπάγεται πως οι κινέζοι ηγέτες έχουν συμφέρον να πείσουν τον Πούτιν ότι η «φιλία δίχως όρια» ανάμεσα στις δύο χώρες επιβάλλει να σεβαστεί η Ρωσία κάποιες σκληρές αλήθειες.

Ο Σλόμο Μπεν-Αμι, πρώην υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, είναι αντιπρόεδρος του Διεθνούς Κέντρου του Τολέδο για την Ειρήνη.