Διαχρονική σάτιρα

Γραμμένη πριν από 26 χρόνια, η κωμωδία των Μιχάλη Ρέππα και Θανάση Παπαθανασίου «Μπαμπάδες με ρούμι» επέστρεψε, για πρώτη φορά από τότε, στη σκηνή, στο θέατρο Αλίκη. Με το σκεπτικό ότι «δεν υπάρχει ελληνικό θέατρο χωρίς ελληνικό έργο» ο Σταμάτης Φασουλής είχε ζητήσει τότε από το συγγραφικό δίδυμο να γράψει το πρώτο του θεατρικό – είχαν ήδη στο ενεργητικό τους δύο τηλεοπικές επιτυχίες. Η παράσταση, σε σκηνοθεσία Φασουλή με τον ίδιο επικεφαλής του θιάσου που αποτελούσαν η Χρύσα Ρώπα, η Μαρία Καβογιάννη, η Κατιάνα Μπαλανίκα, η Ελένη Γερασιμίδου και ο Απόστολος Γκλέτσος, αποτέλεσε την αφετηρία για την αναγέννηση της ελληνικής κωμωδίας.

Στους «Μπαμπάδες με ρούμι», έξι νεοέλληνες  – για την ακρίβεια, πέντε και μία μετανάστρια – φέρνουν στη σκηνή αναγνωρίσιμα στην υπερβολή τους πρόσωπα, ιδωμένα μέσα από τον μεγεθυντικό φακό της σάτιρας.

Γύρω από τον πατέρα που πεθαίνει και τον οποίο το κοινό δεν βλέπει ποτέ βρίσκονται η οικιακή βοηθός-νοσοκόμα που τον φροντίζει και τελικά την παντρεύεται, οι δύο γιοι του με τις γυναίκες τους που τρέχουν κοντά του «για να τον προλάβουν ζωντανό» και μια γειτόνισσα, με τη χαρακτηριστική παρεμβατικότητα που χαρακτηρίζει το είδος. Γύρω από τον ετοιμοθάνατο και τελικά πεθαμένο πατέρα η «αγία» οικογένεια ξεχνά κάθε όσιο και ιερό και επιδίδεται σε έναν πόλεμο προς κάθε κατεύθυνση με μοναδικό κίνητρο και στόχο το χρήμα. Ενα Τζόκερ που κέρδισε ο νεκρός και που κατά λάθος θάφτηκε μαζί του έρχεται να προστεθεί στην ιστορία, για να αποκαλύψει την απληστία, τη μικρότητα και, φυσικά, τον ρατσισμό των ηρώων.

Με τη σάτιρα για όπλο, το έργο συνδυάζει το αστείο με τη σκληρότητα, αναδεικνύει διαχρονικούς χαρακτήρες και θέματα ενώ διακωμωδεί συστηματικά την αθάνατη ελληνική κοινωνία. Η ευκολία με την οποία οι ήρωες αποφασίζουν να φτιάξουν και να σερβίρουν «μπαμπάδες με ρούμι» και δηλητήριο δεν μπορεί παρά να σοκάρει – είτε τότε που γράφτηκε είτε τώρα που ανεβαίνει και πάλι το έργο. Και το γεγονός ότι όλο αυτό γεννά το γέλιο έρχεται να υπογραμμίσει μια διόλου αισιόδοξη πραγματικότητα.

Η παράσταση
Λειτουργικό και ευφάνταστο το σκηνικό του Μανώλη Παντελιδάκη – το καθιστικό σπιτιού αλλά και το νεκροταφείο φιλοξενεί τις κωμικοτραγικές εξελίξεις: Η Βίκυ Σταυροπούλου και ο Χρήστος Χατζηπαναγιώτης μεταφέρουν στη σκηνή την αμεσότητα της σχέσης τους και κυρίως την κωμική τους υπόσταση, αφήνοντας να διαφανεί όμως και η σκοτεινή πλευρά της σάτιρας. Ο Κώστας Κόκλας και η Μαρία Λεκάκη αποτελούν το δεύτερο ζευγάρι, με εκείνον να παραμένει ο μόνος αθώος της οικογένειας και εκείνη να συμμετέχει ενεργά στο έγκλημα. Η Τζόις Ευείδη είναι η βουλγάρα νοσοκόμα που ισορροπεί ανάμεσα στον ρόλο θύτη και θύματος. Τέλος, η Σοφία Βογιατζάκη είναι η χαριτωμένη και επικίνδυνη γειτόνισσα, που όλα τα βλέπει και για όλα έχει κάτι να πει.

Ο Μιχάλης Ρέππας και ο Θανάσης Παπαθανασίου έχουν βάλει την υπογραφή τους στη σκηνοθεσία της παράστασης, ακολουθώντας τα χνάρια των κωμωδιογράφων της παλαιότερης γενιάς, την οποία και έχουν ενστερνιστεί. Και είναι λογικό, αφού είναι εκείνοι που ξέρουν καλύτερα το δικό τους δημιούργημα. Ισως όμως αυτό να γέννησε κάποιες σκηνοθετικές αναστολές που στέρησαν από το τελικό αποτέλεσμα τον εκρηκτικό του χαρακτήρα.

«Αίας», η αντι-πρόταση
Ισως η φετινή επιστροφή του «Αίαντα» με τον Μιχάλη Σαράντη, στην παράσταση που σκηνοθετεί ο Γιώργος Νανούρης και «ζωγραφίζει» επί σκηνής ο Απόστολος Χαντζαράς, να έχει μεγαλύτερη σημασία και από τότε που πρωτοανέβηκε, πριν από τρία χρόνια. Γιατί η συζήτηση που άνοιξε το περασμένο καλοκαίρι γύρω από τις παραστάσεις του αρχαίου δράματος και τον τρόπο που οι σκηνοθέτες διαχειρίζονται το υλικό τους έρχεται να «ακυρωθεί»(;) από αυτή την «αντι-πρόταση».
Οσο αντι-ήρωας είναι αυτός ο σοφόκλειος πολεμιστής άλλο τόσο κόντρα στους τυπικούς κανόνες κινείται η δουλειά που προτείνει ο Σαράντης, αυτή τη φορά στο θέατρο Αλκυονίς. Μόνο που την ίδια στιγμή το αποτέλεσμα έρχεται να επιβεβαιώσει την επιλογή και τον τρόπο που αυτή εκφράζεται. Ο ηθοποιός αναλαμβάνοντας όλους τους ρόλους της τραγωδίας συνομιλεί με τον εαυτό του, το κοινό και κυρίως τον ζωγράφο που εμπνέεται κάθε φορά από τη στιγμή και την καταγράφει με τα μολύβια του. Και όλοι μαζί μοιράζονται – μοιραζόμαστε τη σκηνή.
Υπάρχει μια βαθιά ποιητικότητα σε αυτή την παράσταση, μια ευαισθησία, για την οποία συνευθύνεται ο Γιώργος Νανούρης, που ενορχηστρώνει το τελικό αποτέλεσμα, φωτίζοντας τον λόγο και την εικόνα.
Ηθοποιός μιας ελπιδοφόρας και ταλαντούχας γενιάς, ο Μιχάλης Σαράντης διαθέτει μια σειρά από ξεχωριστά χαρακτηριστικά. Πέρα από τις υποκριτικές του αποσκευές, τη σκληρή δουλειά, την πλαστικότητα και τη σωματική του διαθεσιμότητα, εκπέμπει μια ευγένεια και μια ευαισθησία που αναγνωρίζονται σε κάθε δουλειά που αναλαμβάνει ή προτείνει.
Αυτός ο «Αίας», που σαν ιδέα γεννήθηκε ανάμεσα στον ηθοποιό και τον ζωγράφο-φίλο του σχεδόν τυχαία, εμπεριέχει την ουσία της τραγωδίας. Το έργο του Σοφοκλή είναι η παράσταση, ιδωμένο ωστόσο μέσα από τη ματιά της μοναχικής πορείας αυτού του αντι-ήρωα.
Πολύ συχνά, όταν το σχήμα λείπει από το θέαμα, τείνουμε να σκεφτούμε ότι μια παράσταση προδίδει το πρωτότυπο. Κάθε άλλο, επιβεβαιώνει ο «Αίας» που θα ανέβει στο Αλκυονίς (από τις 4 Νοεμβρίου): Κανένα σχήμα δεν είναι ισχυρότερο του αισθήματος, αρκεί το αποτέλεσμα να μην έχει την πρόθεση να καπελώσει το πρωτότυπο αλλά να προτείνει ένα καινούργιο «όλον»…