ΣΕΛΙΔΟΔΕΙΚΤΗΣ

Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ

«Mary»

Μτφ. Γιώργος-Ικαρος Μπαμπασάκης, Μεταίχμιο 2021

Αν και είναι το πρώτο μυθιστόρημα του εξόριστου στο Βερολίνο Ναμπόκοφ – κυκλοφόρησε στα ρωσικά το 1926, με ψευδώνυμο -, διαθέτει, ωστόσο σε μικρογραφία, τις αρετές των επόμενων έργων του· την ένταση και την ακρίβεια στις περιγραφές, την ψυχολογική εμβάθυνση, τη νοσταλγία για τα περασμένα, το παιχνίδι μεταξύ παρόντος και παρελθόντος. Μια ελεγεία για ό,τι έχει περάσει ανεπιστρεπτί, για τα άγουρα χρόνια στη Ρωσία, τη νοσταλγία για τόπους και πρόσωπα ενός εμιγκρέ μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση. Σε μια πανσιόν, οι ένοικοι της οποίας μπορούν να ιδωθούν ως μικρόκοσμος της ρωσικής παροικίας στην πόλη, ζει ένας πρώην αξιωματικός του Λευκού Στρατού. Για να καταπολεμήσει την πλήξη του αλλά ίσως και τις φοβίες στο καινούργιο περιβάλλον, αναπολεί τα πρώτα ερωτικά του σκιρτήματα, τη γυναίκα που ερωτεύτηκε, τη Μαίρη. Μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας, ο ήρωας συγχέει τα πρόσωπα, ενώ οι βεβαιότητές του κλονίζονται και η αμφιβολία δημιουργεί οπτασίες που ανατρέπουν την απεχθή καθημερινότητα εντός της οποίας ζει ο «ξένος». Και τότε το «άλλο», το παρελθόν, η πατρίδα και η νιότη εξιδανικεύονται γιατί έχουν χαθεί οριστικά. Οι ρεαλιστικές και ποιητικές περιγραφές δημιουργούν ένα ατμοσφαιρικό αφήγημα στο οποίο προβάλλονται οι διαθέσεις του ήρωα, όπως και το αίσθημα του ανικανοποίητου, που δεν του επιτρέπει να δημιουργήσει σταθερές σχέσεις. Ολα είναι ρευστά, άνθρωποι και πράγματα, όπως ρευστός είναι και ο χρόνος, αλλά και οι ιδέες ή οι προσωπικές επιλογές που διαρκώς μεταβάλλονται.

Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ

«Γέλιο στο σκοτάδι»

Μτφ. – επίμετρο Ανδρέας Αποστολίδης,
εκδ. Αγρα 2021

Ηδη ο τίτλος προδιαθέτει τον αναγνώστη και τον προετοιμάζει για ό,τι θα ακολουθήσει. Θέματα του συγγραφέα, που σε άλλα έργα επανέρχονται σε πιο απαιτητική μορφή, είναι το φευγαλέο και το εφήμερο, ο χρόνος δυνάστης, η υποκρισία και η αδυναμία να δημιουργηθούν υγιείς σχέσεις, η ταπείνωση του ατόμου που καταβάλλεται από τα πάθη του.

Η ιστορία είναι απλή, σχεδόν καθημερινή. Ενας αστός ζει ήσυχα με τα μέλη της οικογένειάς του, στο Βερολίνο, όταν όλα μεταβάλλονται από τη στιγμή που ο έρωτάς του για μια νεαρή ταξιθέτρια θα του γίνει εμμονή. Με λεπτομερή καταγραφή των σημαντικών γεγονότων, με τρόπο ευθύβολο, αλλά και ειρωνικό, ο συγγραφέας αποδίδει τις διαθέσεις των προσώπων, τις επιλογές και τις στάσεις τους, τις συναισθηματικές διακυμάνσεις τους, τη νοσηρή ατμόσφαιρα που διαμορφώνεται, την απάτη και την προδοσία. Οι εικόνες, που περιγράφονται, αποδίδουν την ατμόσφαιρα του Μεσοπολέμου στην Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη, τις κοινωνικές τάξεις και το αστικό περιβάλλον όπως αλλάζουν.

Η ομορφιά του στιγμιαίου, που γοητεύει και παρασύρει, μεταμορφώνεται σε σταδιακή κάθοδο στο άγνωστο, τη φθορά και την απώλεια της αξιοπρέπειας. Η φυγή από το οργανωμένο, σταθερό, αν και βαρετό περιβάλλον, μολονότι υπόσχεται πολλά, στο τέλος δημιουργεί υπονομευτικές και απρόβλεπτα ολέθριες καταστάσεις. Και σ’ αυτό το έργο αποδεικνύεται πόσο δίκιο είχε ο Ναμπόκοφ όταν έγραφε ότι ο συγγραφέας έχει κάτι από τον δάσκαλο, από τον εφευρέτη και τον μάγο του τσίρκου.

Γιόζεφ Ροτ

«Ο θρίαμβος της ομορφιάς» και

«Η προτομή του αυτοκράτορα»

Δύο διηγήματα

Μτφ. Μαρία Αγγελίδου και
Αγγελος Αγγελίδης, Αγρα 2022

Η αναγνώριση του έργου του εβραϊκής καταγωγής συγγραφέα που γεννήθηκε στην Ανατολική Γαλικία, περιοχή της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας, καθυστέρησε να έρθει, μολονότι ο ίδιος παρέδωσε εξαιρετικά δείγματα γραφής, όπως, μεταξύ άλλων, «Το Εμβατήριο Ραντέτσκυ», η ελεγεία στην παρακμή της μοναρχίας, αλλά και «Το Κάλπικο ζύγι», ο «Ιώβ», η «Κρύπτη των Καπουτσίνων». Και στα δύο διηγήματα του προσφάτως εκδοθέντος βιβλίου, οι περιγραφές των χαρακτήρων είναι μακροσκελείς, χωρίς όμως αυτές να γίνονται βαρετές, καθώς περιορίζονται στο να αναδεικνύονται τα ουσιώδη στοιχεία τους, στην ελάχιστη δράση που διαθέτουν.

Στον «Θρίαμβο της ομορφιάς», ή, καλύτερα, στον θρίαμβο των αδυναμιών του ατόμου, η μία αφήγηση εντάσσεται εντός της άλλης, με τους δύο αφηγητές να επιχειρούν να κατανοήσουν δύσκολες οικογενειακές περιπτώσεις, να διαλευκάνουν εκδηλώσεις της συμπεριφοράς της κάθε προσωπικότητας συνδέοντάς την με τη συναισθηματική συγκρότησή της.

Στην πρώτη περίπτωση, στην οικογενειακή ιστορία, έρχονται για άλλη μία φορά στο προσκήνιο η αντιπαλότητα μεταξύ του άντρα και της γυναίκας, αλλά και τα θέματα της εμπιστοσύνης, του έρωτα και της απιστίας. Ο άντρας της ιστορίας είναι ευγενής, αριστοκρατικής καταγωγής, διαθέτει αρχές και αξίες, η γυναίκα, αντιθέτως, είναι επιπόλαιη, ζει χωρίς κανόνες καθώς κυνηγάει το εφήμερο και την προσωπική ικανοποίηση αδιαφορώντας για τα συναισθήματα του συντρόφου.

Στο δεύτερο διήγημα, που αποτελεί ελεγεία στην πτώση της μοναρχίας, τη διάλυση της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας, προβάλλεται η νοσταλγία για ό,τι έχει χαθεί. Ο ξεπεσμένος κόμης δεν μπορεί να προσαρμοστεί στα καινούργια δεδομένα, νοσταλγεί το παρελθόν, κάθε τι παλιό και ξεπερασμένο, καθώς και τις αρχές και το τελετουργικό της μοναρχίας.

Ειρωνικός, ακόμα και καυστικός ο αφηγητής, πάντα όμως με συμπάθεια, περιγράφει το αναπάντεχο τέλος στη ζωή μιας καρικατούρας του Μεσοπολέμου, που αδυνατεί να αποδεχτεί τις πρόσφατες αλλαγές, το διαφορετικό.