Σουηδική διπλωματία

Δεν δηλώνω κριτικός λογοτεχνίας ούτε διεκδικώ κάποιον σχετικό τίτλο. Απαραίτητη ίσως διευκρίνιση σε μια εποχή και σε μια χώρα όπου όλοι και όλες ανακατεύονται με όλα, όλοι και όλες έχουν άποψη για τα πάντα και μερικά ακόμα. Τούτου λεχθέντος, ή μάλλον τούτου διευκρινισθέντος (έχει μια χάρη, μια τσαχπινιά, αυτή η άτιμη η γενική απόλυτος!), δεν μπορώ να αποφύγω τον πειρασμό να σχολιάσω την πρόσφατη απονομή του Νομπέλ Λογοτεχνίας στη Γαλλίδα Ανί Ερνό.

Εχω διαβάσει δύο από τα βιβλία της Ερνό που κυκλοφορούν στα ελληνικά, τα Χρόνια και τον Τόπο, και τα δύο σε μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη, πολύπειρης και πάντα εύστοχης στις μεταφραστικές της επιλογές. Οταν έχει αναμετρηθεί επιτυχώς με το Ανάστροφα του Υσμάνς, το πιο δυσμετάφραστο ίσως κείμενο της γαλλικής γλώσσας, γιατί να δυσκολευτεί η Κολαΐτη με την Ανί Ερνό;

Γυρίζοντας τώρα στη βράβευση, αν πω ότι εξεπλάγην, θα πω ψέματα. Είχα διαβάσει ότι, εκτός από της Ερνό, «έπαιζαν» επίσης τα ονόματα του Σαλμάν Ρουσντί, σχετικά πρόσφατα μαχαιρωμένου στο όνομα του Αλλάχ, και του Μισέλ Ουελμπέκ. Σε φιλικές συζητήσεις πριν από την απόφαση της Σουηδικής Ακαδημίας ήμουν κατηγορηματικός ότι ούτε ο Ρουσντί ούτε ο Ουελμπέκ επρόκειτο «να το πάρει». Για έναν πολύ απλό λόγο: εδώ και αρκετά χρόνια πρώτιστο μέλημα των Σουηδών είναι να φυλαχτούν από τυχόν κακοτοπιές. Είναι τώρα να μπλέκεις με τους τζιχαντιστές; Οπότε, ούτε συζήτηση για τον Ρουσντί. Αλλά και τον Ουελμπέκ μάλλον δεν τον βλέπω να βραβεύεται ποτέ με Νομπέλ. Είναι πολύ τζόρας, πολύ δυσκοίλιος, πολύ κέρατο για τα γούστα της Σουηδικής Ακαδημίας. Υπάρχει κίνδυνος να πει κάποια χοντράδα κατά την τελετή της βράβευσης, ακόμα και να αρνηθεί το βραβείο. Ασε καλύτερα. Ας έχουμε το κεφάλι μας ήσυχο. Κατά τα άλλα βέβαια, ο Ουελμπέκ είναι ο μόνος γάλλος συγγραφέας που επιμένει να ταράζει τα νερά τα τελευταία χρόνια, αντί να γράφει για τους γονείς του, το χωριό του ή τα νιάτα του.

Αλλά και κάτι ακόμα δείχνει να καθορίζει τις επιλογές των μελών της σχετικής επιτροπής: να μην κατηγορηθούν ότι δεν είναι correct. Αυτός είναι και ο λόγος που τα τελευταία χρόνια το βραβείο πηγαίνει τόσο συχνά είτε σε γυναίκες είτε σε συγγραφείς από την Αφρική, την Καραϊβική, κ.λπ. Στόχος: να σβηστεί η «ιμπεριαλιστική» και «αποικιοκρατική» ρετσινιά, να ξορκιστούν οι ενοχές που (με αρκετή δόση μαζοχισμού κατά τη γνώμη μου) στοιχειώνουν τον Δυτικό κόσμο, και φυσικά τους Σουηδούς ως αναπόσπαστο μέρος του. Θα μας πνίξει αυτή η κορεκτίλα, αν συνεχίσουμε στην ίδια ρότα.

Επιδόρπιο

Η πιο απροσδόκητη ως προς την προφορά της ευρωπαϊκή γλώσσα είναι ίσως τα πολωνικά. Η σωστή προφορά ονομάτων και τοπωνυμίων δεν σταματά να με εκπλήσσει. Ενδεικτικά και μόνο, το Lodz των Αγγλοσαξόνων δεν είναι Λοτζ, όπως θα μπορούσε να υποθέσει κάποιος, αλλά κάτι σαν Ούουτς. Ασε εκείνο το Przemysl, γνωστό και ως θέατρο σφοδρών μαχών μεταξύ Αυστριακών και Ρώσων κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, που προφέρεται Σάμισα!