Οι αφιονισμένοι {LF}των κοινωνικών δικτύων

Ολα ξεκίνησαν από ένα εφηβικό ψέμα. Το ψέμα μιας 13χρονης, μαθήτριας της Β΄ Γυμνασίου, που δεν ήθελε να ανακαλύψει ο πατέρας της ότι είχε πάρει διήμερη αποβολή επειδή έκανε επανειλημμένα κοπάνες. Η «Ζ» είπε στον πατέρα της πως ο καθηγητής Ιστορίας της είχε διατάξει τους μουσουλμάνους μαθητές να βγουν από την αίθουσα ώστε να δείξει στους υπόλοιπους «μία φωτογραφία του προφήτη γυμνού». Και πως η ίδια πήρε αποβολή επειδή αντέδρασε.

Η αλήθεια ήταν φυσικά διαφορετική. Στην πραγματικότητα, ο καθηγητής είχε αφιερώσει μία ώρα μαθήματος στην ελευθερία της έκφρασης, και ειδικότερα στο θέμα των «διλημμάτων». Και είχε θέσει το εξής ερώτημα: «Να είναι ή να μην είναι κανείς Charlie;». Αναφερόταν στο γνωστό σύνθημα «Je suis Charlie», με το οποίο τόσοι και τόσοι άνθρωποι είχαν εκφράσει τη στήριξή τους στο σατιρικό περιοδικό «Charlie Hebdo» μετά την τζιχαντιστική επίθεση με τους 12 νεκρούς στα γραφεία του, τον Ιανουάριο του 2015. Ο καθηγητής έδειξε για μερικά δευτερόλεπτα στους μαθητές του μία γελοιογραφία του Μωάμεθ, από εκείνες που είχε δημοσιεύσει το «Charlie». Προηγουμένως, είχε προτείνει σε όσους δεν ήθελαν ενδεχομένως να τη δουν να αποστρέψουν το βλέμμα, ή να βγουν για λίγο στον διάδρομο.

Η «Ζ» δεν ήταν καν εκεί. Αλλά ο πατέρας της, ο 48χρονος Μπραΐμ Σνινά, άλλη ιστορία άκουσε και εξοργισμένος ανέβασε στα σόσιαλ μίντια δύο βίντεο όπου κατηγορούσε τον καθηγητή για ισλαμοφοβία και προκατάληψη και «διασπορά πορνογραφικής εικόνας», ζητώντας την απόλυσή του από το γυμνάσιο του Κονφλάν-Σεντ-Ονορίν. Τις καταγγελίες και τον θυμό του τις μετέφερε και στο σχολείο και στην αστυνομία. Αλλά εκ του αποτελέσματος, οι αρχές δεν τους έδωσαν την πρέπουσα σημασία. Η χιονοστιβάδα που πυροδοτήθηκε στα σόσιαλ μίντια έφτασε σύντομα στον 18χρονο Αμπντουλάχ Ανζόροφ, έναν ριζοσπαστικοποιημένο τσετσένο μετανάστη που ζούσε στη Νορμανδία και έψαχνε το Ιντερνετ για νόημα στη ζωή του. Ακριβώς δέκα ημέρες μετά το επίμαχο μάθημα στην τάξη της «Ζ», ο Ανζόροφ ταξίδεψε στο Κονφλάν-Σεντ-Ονορίν και πλήρωσε δύο εφήβους από το σχολείο ώστε να του υποδείξουν τον καθηγητή την ώρα που αναχωρούσε για το σπίτι του.

Δύο χρόνια συμπληρώθηκαν την Κυριακή από την ημέρα που αποκεφαλίστηκε λίγο έξω από το Παρίσι ο 47χρονος καθηγητής Ιστορίας και Γεωγραφίας Σαμουέλ Πατί. Συνέβησαν τόσα άσχημα στο διάστημα αυτό, από την πανδημία της COVID-19 μέχρι τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία, που το σοκ εκείνης της δολοφονίας φαντάζει πια πολύ μακρινό, αμβλύνθηκε και από τον χρόνο, όπως όλα, αλλά περισσότερο από το αναπάντεχο βάρος της ειδησεογραφίας.

H Γαλλία, οι γαλλικές αρχές, οι συνάδελφοι και οι οικείοι του Σαμουέλ Πατί τίμησαν βέβαια την επέτειο. Υπάρχουν πια τουλάχιστον τρεις πλατείες που φέρουν το όνομά του, η μία από αυτές μπροστά στη Σορβόννη. Υπάρχει πια και μία αίθουσα της Σορβόννης με το όνομά του. Και ένα βραβείο απονέμεται κάθε χρόνο κατόπιν μαθητικού διαγωνισμού από τον Σύλλογο Καθηγητών Ιστορίας-Γεωγραφίας, «είμαστε πάντα ελεύθεροι να εκφραζόμαστε;» ήταν το ερώτημα πάνω στο οποίο κλήθηκαν να εργασθούν πέρυσι οι μαθητές, «τα fake news, ποιοι οι κίνδυνοι για τη δημοκρατία;» είναι το ερώτημα πάνω στο οποίο καλούνται να ενσκήψουν φέτος. «Είτε τον γνωρίζαμε προσωπικά είτε όχι, ο Σαμουέλ Πατί μάς λείπει, διότι γνωρίζουμε πώς η ελπίδα και η έγνοια που είχε για τους νέους αποτελούν κομμάτι αυτών των δυνάμεων που κρατούν τη Δημοκρατία όρθια, που την καθιστούν περισσότερο ανεκτική και προετοιμάζουν τους πολίτες του αύριο» διαβεβαίωσε το Σάββατο ο γάλλος υπουργός Παιδείας, Παπ Εντιάιγ, στη διάρκεια μιας εκδήλωσης μνήμης στη Σορβόννη. Οι ισλαμιστές «δεν κατάφεραν και δεν θα καταφέρουν… να ακυρώσουν την ευφυΐα και την ίδια τη δυνατότητα της διδασκαλίας» πρόσθεσε, εμφανώς συγκινημένος.

Εκδηλώσεις μνήμης για τον Σαμουέλ Πατί διοργανώθηκαν τόσο την Παρασκευή όσο και χθες και στα γαλλικά σχολεία, οι αρχές μάλιστα εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για τα «πολύ λίγα επεισόδια» που καταγράφηκαν. Σπάζοντας ωστόσο για πρώτη φορά τη σιωπή της, η αδελφή του δολοφονημένου καθηγητή, η Μικαέλ Πατί, ένιωσε την ανάγκη να υπενθυμίσει πως «Οχι, ο Σαμουέλ δεν ευθύνεται για τον ίδιο του τον θάνατο», πως στη Γαλλία «δεν βάζουμε ένα “ναι αλλά” μετά τη λέξη αποκεφαλισμός, βάζουμε μια τελεία», πως «διδάσκω σημαίνει εξηγώ, και όχι μένω σιωπηλός». Οσο για τους καθηγητές που προσέγγισε η εφημερίδα «Le Monde», θέλοντας να αποτυπώσει τον δικό τους σφυγμό, υπό την κάλυψη της ανωνυμίας πολλοί από αυτούς παραδέχθηκαν ότι από τις 16 Οκτωβρίου του 2020 βρίσκονται σε συνεχή εγρήγορση, πως έχουν πια μόνιμα στο μυαλό τους «μία λυχνία Σαμουέλ Πατί, η οποία ανάβει κάθε φορά που προσεγγίζω ένα ευαίσθητο ζήτημα» με τους μαθητές.

Το ένα πρόβλημα αφορά τη Γαλλία, τους τζιχαντιστές, την κοσμικότητα. Το άλλο, το ευρύτερο, μας αφορά όλους. Γιατί εκείνοι που συμπεριφέρονται στα σόσιαλ μίντια λίγο-πολύ σαν τον αφιονισμένο πατέρα της «Ζ», παρασυρόμενοι από τα πάθη, την άγνοια και την κοντόφθαλμη οπτική τους, μοιάζει να γίνονται όλο και περισσότεροι.