Κεντρικοί τραπεζίτες και αντιμετώπιση της κρίσης

Οι στρατηγοί συχνά επικρίνονται για τον τελευταίο πόλεμο. Τι γίνεται με τους κεντρικούς τραπεζίτες που φαίνονται ανίκανοι να κατανοήσουν τα μαθήματα της τελευταίας έκτακτης ανάγκης, ή ακόμη και να προβλέψουν την επόμενη; Κάνοντας τις κεντρικές τράπεζες υπεύθυνες για την αντιμετώπιση της τρέχουσας κρίσης, οι κυβερνήσεις κινδυνεύουν με παγκόσμια ύφεση που επισπεύδεται από υπερβολικές αυξήσεις επιτοκίων.

Αυτή ήταν η προειδοποίηση από τη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD) αυτόν τον μήνα. Οι κεντρικές τράπεζες δεν μπορούν να μειώσουν τον πληθωρισμό με κοινωνικά αποδεκτό κόστος. Η αύξηση των επιτοκίων καθώς τελειώνει η στήριξη της πανδημίας θα πλήξει τα εισοδήματα. Το αποτέλεσμα θα μοιάζει με τη «θεραπεία σοκ» που επιβλήθηκε στους ψηφοφόρους από τις πολιτικές λιτότητας μετά την οικονομική κρίση του 2008. Η διαφορά μεταξύ τότε και τώρα είναι ότι τώρα χρησιμοποιείται η νομισματική σύσφιγξη από τις κεντρικές τράπεζες, αντί για την περικοπή των κρατικών δαπανών.

Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ είναι ο κύριος ένοχος. Εκεί που οδηγεί, ακολουθούν και άλλοι – με αποτέλεσμα ο καθένας να συμπιέζει τη δική του οικονομία ταυτόχρονα. Το αποτέλεσμα, προειδοποιεί η UNCTAD, θα μπορούσε να οδηγήσει σε εξαφάνιση 17 τρισεκατομμυρίων δολαρίων από το παγκόσμιο ΑΕΠ. Η στάση της Fed έχει ήδη προκαλέσει την αποδυνάμωση των νομισμάτων περίπου 90 αναπτυσσόμενων χωρών έναντι του δολαρίου φέτος, καθιστώντας πιο δύσκολο για αυτές να αγοράσουν αγαθά σε τιμές δολαρίων ή να αποπληρώσουν χρέος σε δολάρια.

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία προκάλεσε ένα κύμα σοκ στις αγορές. Ωστόσο, οι αυξανόμενες τιμές δεν προήλθαν από τις κρατικές δαπάνες ή την πίεση στους μισθούς. Ο πληθωρισμός ενισχύθηκε από τις εταιρείες που είναι σε θέση να αυξήσουν τα κέρδη. Οι εταιρείες έχουν υπερβολική επιρροή στις παγκόσμιες υποθέσεις. Ο μισός πληθωρισμός στις ΗΠΑ οφείλεται σε υψηλότερα περιθώρια κέρδους – σε σύγκριση με το 10% που ήταν ιστορικά. Στον τομέα των τροφίμων, μόλις τέσσερις εταιρείες αντιπροσωπεύουν τουλάχιστον το 70% του παγκόσμιου εμπορίου σιτηρών, με κίνητρο να συγκρατούν τα αποθέματα μέχρι να κορυφωθούν οι τιμές. Επτά στους 10 αγοραστές συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης σιταριού είναι πλέον κερδοσκόποι. Το 2018 αντιπροσώπευαν μόλις το 23% των αγοραστών.

Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα πρέπει να ανασυνταχθούν για να εξυπηρετήσουν μια ευρύτερη δημόσια αποστολή. H ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών από οποιουσδήποτε κοινωνικούς στόχους δεν είναι βιώσιμη. Η κρίση του Covid αποκάλυψε ότι ο συμβιβασμός όπου οι κυβερνήσεις πρέπει να επιλέξουν μεταξύ υψηλών ελλειμματικών δαπανών ή χαμηλών επιτοκίων υπάρχει μόνο εάν το θέλουν οι κεντρικές τράπεζες. Ο επικεφαλής της Τράπεζας της Αγγλίας Αντριου Μπέιλι έχει εκθέσει την τράπεζα σε σχεδόν κωμικές ανατροπές από φόβο μήπως θεωρηθεί υποχείρια των πολιτικών. Η στρατηγική του κινδυνεύει να βυθίσει περισσότερους ανθρώπους στη φτώχεια. Η νομισματική πολιτική δεν είναι απολιτική, αλλά είναι αντιδημοκρατική. Αυτό πρέπει να αλλάξει.