Αδιέξοδα, «εθνική αναζωογόνηση» και η παγίδα του Θουκυδίδη

Ο κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ ετοιμάζεται να ανανεώσει τη θητεία του στην ηγεσία του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας στο 20ο Συνέδριο του ΚΚΚ που πραγματοποιείται αυτές τις μέρες στη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού στην πλατεία Τιενανμέν στο Πεκίνο. Οι 2.300 σύνεδροι  θα δώσουν μια νέα τρίτη πενταετή θητεία στον ισχυρό άντρα της Κίνας.

Η ανανέωση της θητείας του συνοδεύεται από ένα αφήγημα που εμφανίζει τη συγκεντρωτική και αυταρχική πολιτική του ως μέρος των προαιώνιων κινεζικών αξιών, όπου οι Κινέζοι συνδέονται άρρηκτα μεταξύ τους με κοινούς πολιτιστικούς δεσμούς, ανεξάρτητα από την εθνότητά τους. Η όποια αμφισβήτηση των προτεραιοτήτων του Σι προδίδει τις ιερές αξίες της Κίνας.

Το αφήγημα του Σι Τζινπίνγκ στηρίζεται στην εκστρατεία εδραίωσης πεποίθησης για τη μοναδικότητα του κινεζικού πολιτισμού. Ουσιαστικά πρόκειται για μια εθνικιστική εκστρατεία που επιδιώκει τη συσπείρωση του εθνικού φρονήματος μεταξύ της εθνότητας των Χαν, της πολυπληθέστερης της Κίνας, με ποσοστό πάνω από 90% του πληθυσμού. Συσπείρωση του εθνικού φρονήματος που θα λειτουργεί ως βαλβίδα «εκτόνωσης» κάθε μορφής λαϊκής δυσαρέσκειας. Αυτό θα είναι το μοντέλο «διακυβέρνησης» της τρίτης θητείας του Σι Τζινπίνγκ. Ομως το μοντέλο αυτό διατρέχει έναν σοβαρό κίνδυνο, να οδηγήσει σε απώλεια του ελέγχου του εθνικιστικού κινήματος το οποίο η ομάδα του Σι Τζινπίνγκ έχει προωθήσει, υπογράμμιζε ο Κρις Μπάκλεϊ στους «New York Times».

Σε διεθνές επίπεδο παρόλο που η επερχόμενη διαδικασία αποπαγκοσμιοποίησης θα αφήσει όλους σε χειρότερη θέση, η Κίνα πρόκειται να χάσει τα περισσότερα. Πολύ πριν από τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία, η Κίνα είχε αρχίσει να κατευθύνεται προς μια τουλάχιστον μερική αποσύνδεση από τις ΗΠΑ και επιδίωκε να διασφαλίσει ότι αυτή η διαδικασία θα συνέβαινε με τους όρους της, μειώνοντας την εξάρτησή της από τις αγορές και την τεχνολογία των ΗΠΑ. Εάν ο ισχυρός ηγέτης του Πεκίνου επιτρέψει στη Ρωσία, τον στρατηγικό εταίρο της Κίνας, να διχάσει τον κόσμο με τον πόλεμο στην Ουκρανία, θα είναι η Κίνα που θα πληρώσει το βαρύτερο τίμημα.

H Κίνα ηγείται ήδη ενός αντιδυτικού πόλου όπως φάνηκε και στην πρόσφατη ετήσια σύνοδο του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (ΟΣΣ) στη Σαμαρκάνδη, στην παλιά εμπορική διαδρομή του «δρόμου του μεταξιού», όπου η βρετανική και η ρωσική αυτοκρατορία του 19ου αιώνα ανταγωνίζονταν για την κυριαρχία στο Αφγανιστάν και σε άλλα εδάφη της κεντρικής Ασίας.

Με όχημα τον ΟΣΣ, η Κίνα εκμεταλλευόμενη τον ρωσικό αναθεωρητισμό επιχειρεί να ηγηθεί μιας αναδυόμενης αντιδυτικής παγκόσμιας τάξης. Οσο για τη Ρωσία, το γεωπολιτικό της φλερτ με την Κίνα θα έχει προοπτική μόνο αν κερδίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία. Σε αντίθετη περίπτωση, θα είναι απολύτως εξαρτημένη από την Κίνα και εργαλείο για το αντιδυτικό μέτωπο που προωθεί το Πεκίνο.

Στο ακανθώδες θέμα της Ταϊβάν που το Συνέδριο του ΚΚΚ θα το δει και αυτό στο πλαίσιο της «εθνικής αναζωογόνησης», η κινεζική ηγεσία δείχνει μια «προθυμία» για κλιμάκωση της έντασης σε αυτή την περιοχή. Τα πρωτοφανούς έντασης στρατιωτικά γυμνάσια το περασμένο καλοκαίρι μετά την επίσκεψη της προέδρου της αμερικανικής Βουλής των Αντιπροσώπων Νάνσι Πελόζι στην Ταϊβάν τον Αύγουστο, έδειξαν ότι η Κίνα θα σκληρύνει τη στάση της κι αυτό θα το επιβεβαιώσει και το Συνέδριο του ΚΚΚ.

O αμερικανός καθηγητής Γκράχαμ Αλισον, στο βιβλίο του «Σε τροχιά πολέμου: Μπορούν ΗΠΑ και Κίνα να αποφύγουν την παγίδα του Θουκυδίδη» (εκδ. Πεδίο 2020, μτφ Λουκρητία Μακροπούλου), αναγνώριζε μια σημαντική πρόκληση για την παγκόσμια τάξη: την επίδραση μιας ανερχόμενης δύναμης σε μια κυρίαρχη.

Πράγματι και σήμερα με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία να έχει αλλάξει πολλά από τα παγκόσμια δεδομένα, η διαχείριση της κρίσιμης σχέσης ΗΠΑ και Κίνας παραμένει η πιο καθοριστική πρόκληση της εποχής μας.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης. Είναι πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου.