Το πρόσωπο του κτήνους

Η θλιβερή ιστορία με το κοριτσάκι που εκδιδόταν κατ’ εξακολούθηση και με τον συνωστισμό δεκάδων υποψηφίων που θεωρούσαν ότι μπορούσαν χωρίς συνέπειες να απολαύσουν μια (πληρωμένη, ποιος όμως τα υπολογίζει τα λεφτά;) σεξουαλική εμπειρία, αλλά και η υποκριτική αγανάκτηση γύρω από αυτή τη θλιβερή ιστορία και η προσπάθεια από υπόγειους και ακατονόμαστους κύκλους να συκοφαντήσουν πολιτικούς χώρους για το περιστατικό, και πολλές ακόμα πτυχές της υπόθεσης, δείχνει κάτι πολύ απαισιόδοξο για την κοινωνία που ζούμε: σε πολύ μεγάλο βαθμό απουσιάζει το όριο των πράξεων που από ένα σημείο και μετά δεν μπορεί να γίνονται αποδεκτές.

Ενα τέτοιο πλαίσιο κανόνων, κοινών για όλους, που δεν προσδιορίζεται αποκλειστικά και μόνο από τους νόμους αλλά, ευρύτερα, λειτουργεί ως ηθικό έρμα στην ευρύτερη κοινωνία, έχει χαθεί. Η βιασύνη με την οποία η ελληνική κοινωνία μπήκε στην εμπροσθοφυλακή του μεταμοντέρνου κόσμου της παγκοσμιοποίησης, αφαίρεσε πολλά στοιχεία της επαρχιώτικης αισχύνης που συλλογικά νιώθαμε μερικές δεκαετίες πριν, αλλά παράλληλα αφαίρεσε και ορισμένες αρχές πέρα από τις οποίες δεν τολμούσαμε να πάμε.

Με αυτά, δεν ισχυρίζομαι ότι τα παλιά χρόνια η ζωή στην Ελλάδα ήταν ειδυλλιακή. Κάθε άλλο. Επειδή, ιδίως, η σεξουαλικότητα ήταν ταμπού, τέτοια ζητήματα τα έκρυβε καλά και η οικογένεια και η κοινωνία – ή, ακόμα και αν μαθαίνονταν, προστάτευε τους παραβάτες μια δυσκίνητη κοινωνική ιεραρχία, που δεν επέτρεπε στις φήμες να γίνουν ειδήσεις και να φτάσουν στα δικαστήρια.

Αλλά οι κοινωνικές αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών, που συνοδεύτηκαν από μια στάση απέναντι στα πράγματα η οποία χαιρετίζεται ως προοδευτική (είναι πολύ μεγάλα πλέον τα ποσοστά των κοινωνικών ομάδων που έχουν αγωνιστεί «για έναν δικαιότερο κόσμο» και «να μην υπάρχει εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο»), σε μεγάλο βαθμό συνοδεύουν και κυνισμό και υποκρισία και, κυρίως, μια πεποίθηση ότι μπορείς να παραβιάζεις κανόνες, αρκεί να μη σε πιάνουν. Είναι μια στάση που νιώθεται – όχι μόνο στον χώρο των λούμπεν, για τον οποίο θα έλεγε κανείς ότι είναι ο χώρος που δεν πήρε τα εφόδια για να ενταχθεί στον κανόνα όσων τηρούν το κοινωνικό συμβόλαιο, αλλά και στη μεσαία τάξη και στις ανώτερες κοινωνικές τάξεις.

Πίσω από αυτή την πραγματικότητα, που δεν παράγει μόνο πολύκροτα συμβάντα του αστυνομικού δελτίου, αλλά εύκολα εντοπίζεται διά γυμνού οφθαλμού στον ανταγωνιστικό και συγκρουσιακό χώρο των κοινωνικών δικτύων στον ψηφιακό κόσμο του Ιντερνετ, υπάρχει μια χρεοκοπία. Που είναι χρεοκοπία των βασικών διαπλαστικών δομών της κοινωνίας. Χρεοκοπία της οικογένειας. Και χρεοκοπία του σχολείου.

Πριν από λίγες μέρες, συζητούσαμε για έναν μαθητή που χτύπησε έναν δάσκαλο. Ενα ανάλογο επεισόδιο έγινε πριν από μερικές ημέρες στο Αγρίνιο, όταν μετά τις εκλογές για την ανάδειξη 15μελούς, μαθητές αντιδίκησαν έντονα και, στο τέλος, έδειραν τους καθηγητές που μπήκαν στη μέση να τους χωρίσουν. Δεν υπήρχε περίπτωση, πριν από σαράντα χρόνια, σε τέτοια περιστατικά να μην αναζητούνταν πειθαρχικές ή και ποινικές επιπτώσεις. Σήμερα, τα σχολεία είτε δεν θέλουν είτε δεν μπορούν. Αλλωστε, σε πολλές περιπτώσεις, όταν πλήττονται τα παιδιά τους, έρχονται απειλητικοί προς το σχολείο οι γονείς.

Οταν τα παιδιά δεν διδάσκονται τα όρια και τις συνέπειες της παράβασής τους (αλλά διδάσκονται κάτι εκτός από τύπους, διδάσκονται κάποια νοήματα τα παιδιά;), κι όταν συνεχώς όλοι μαθαίνουν ότι δεν υπάρχουν όρια και μπορεί κανείς να κάνει τα πάντα χωρίς συνέπειες, φτάνουμε σε ακραίες συμπεριφορές που μας σοκάρουν. Κοιτάζουμε τότε εκστατικοί το πρόσωπο του κτήνους, ενώ στην ουσία κοιτάζουμε τον καθρέφτη μας.

Η δουλειά ως τιμωρία

Σαν κεραυνός διαβάζω ότι έγινε δεκτή στις οδούς Κορνάρου και Ξενοφώντος, όπου στεγάζονται τα συνδικάτα δασκάλων και καθηγητών, η απόφαση της υπουργού Παιδείας Νίκης Κεραμέως να «κόψει» τις άδειες των συνδικαλιστών της ΟΛΜΕ και της ΔΟΕ εφαρμόζοντας την  ελάχιστη  πρόβλεψη του νόμου 1264/82. Και γιατί έπεσε σαν κεραυνός; Επειδή, λέει, εδώ και σαράντα χρόνια, δηλαδή από το 1982 και την Αλλαγή, όλα τα συνδικαλιστικά στελέχη των εκπαιδευτικών σωματείων απαλλάσσονταν πλήρως από την υποχρέωση να μπαίνουν στις τάξεις – φυσικά, χωρίς να στερούνται τις αποδοχές τους.

Πλέον, πλήρη απαλλαγή από διδακτικά καθήκοντα έχουν μόνο ο πρόεδρος και ο γενικός γραμματέας. Οι υπόλοιποι έχουν από 8 έως 15 μέρες άδεια. Προφανώς, μάλλον δύσκολα θα μπουν στην τάξη πρόσωπα που έχουν πάρει διαζύγιο με την εκπαιδευτική διαδικασία – πιθανόν να πιάνουν μια θέση σε κάποια γραφεία. Αλλά ακόμα κι έτσι, είναι μια δικαιοσύνη.

Είναι δίκαιο οι εκπρόσωποι των δασκάλων και των καθηγητών να έρχονται σε επαφή και με τους μαθητές, όχι μόνο μεταξύ τους και με τα κομματικά στελέχη. Αφενός για να μην ξεχνάνε τι δουλειά κάνουν. Αφετέρου, επειδή είναι αδιανόητο εκπαιδευτικοί να απεμπολούν τη βασική δουλειά τους για να μεταφέρουν άτσαλα, συνήθως με προβληματικά ελληνικά, τις κομματικές γραμμές στην εκπαίδευση. Αλλά υπάρχει ελπίδα σε κύκλους που αντιλαμβάνονται τη δουλειά ως τιμωρία;