Σκληρό πινγκ-πονγκ

Υπάρχει κάτι άμεσο, επιθετικό και γρήγορο σε έναν αγώνα πινγκ-πονγκ, κάτι που φέρνει τους παίκτες-αντιπάλους κοντά, πολύ κοντά. Ενα μικρό μπαλάκι, που κάνει πολλαπλάσιο θόρυβο από το μέγεθός του, δίνει τον τόνο: μια παρτίδα πινγκ-πονγκ ή καλύτερα ένας αγώνας μέχρι τελικής πτώσεως είναι και η «Μοναξιά της Δύσης» («The Lonesome West», 1997).

Το θεατρικό έργο του Μάρτιν ΜακΝτόνα (Martin Faranan McDonagh, 1970), που επέλεξε για την πρώτη του σκηνοθεσία ο Νίκος Κουρής, στο Θέατρο Αθηνών, διαθέτει όλα εκείνα τα στοιχεία για μια κατά μέτωπο σκηνική αναμέτρηση. Είναι το τελευταίο της «Τριλογίας του Λίνεϊν» («Η βασίλισσα της ομορφιάς», «Ενα ιρλανδέζικο κρανίο») και πραγματεύεται με τρόπο υπόγειο και άγριο τις οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις σε μια απομονωμένη περιοχή της Ιρλανδίας.

Γεννημένος στο Λονδίνο από ιρλανδούς γονείς, ο πολυβραβευμένος συγγραφέας και σεναριογράφος ανήκει στα «κακά παιδιά» της σύγχρονης λογοτεχνίας, με τα έργα του να γνωρίζουν παγκόσμια επιτυχία στη σκηνή – «Ο Πουπουλένιος», «Η βασίλισσα της ομορφιάς», «Ο υπολοχαγός του Ινισμόρ» – και στον κινηματογράφο. Τα θέματά του φέρνουν στην επιφάνεια με τρόπο άμεσο και ωμό τη μοναξιά και την απελπισία του ανθρώπου, τις δύσκολες οικογενειακές σχέσεις. Με σασπένς και κυρίως με ένα ιδιότυπο μαύρο χιούμορ, που ξύνει από μέσα τα πράγματα, ο ΜακΝτόνα γοητεύεται από τις ρωγμές και οδηγεί τους ήρωές του στα άκρα.

Ο Κόλμαν και ο Βαλίν, τα δύο αδέλφια στη «Μοναξιά της Δύσης», μοιράζονται το πατρικό τους, σε μια μικρή πόλη της Κονεμάρα, στην κομητεία του Γκόλγουεϊ της Ιρλανδίας. Κοινή τους επιδίωξη είναι να πληγώνουν ο ένας τον άλλον, στοχεύοντας στην εξόντωσή του. Ο ιερέας Γουέλς και η νεαρή Γκερλίν στοχεύουν, εις μάτην, σε μια συμφιλίωσή τους.

Λίγα αλλά χαρακτηριστικά σκηνικά αντικείμενα – κυνηγετική καραμπίνα, σόμπα, φωτογραφία σκύλου (του), Εσταυρωμένος, τραπέζι πάνω σε ρόδες, μικρά πλαστικά ομοιώματα Παναγίας, αλκοόλ, πολύ αλκοόλ – καθορίζουν το πλαίσιο της παράστασης που έστησε ο Νίκος Κουρής, στην πρώτη του σκηνοθετική απόπειρα. Και μοιάζει να τη μελέτησε καλά, αφήνοντας τον χρόνο και τη θεατρική εμπειρία που έχει ο ίδιος αποκτήσει να λειτουργήσουν υπέρ αυτής της πρώτης φοράς.

Προσωπική σφραγίδα

Η ματιά του σκηνοθέτη φέρνει στη σκηνή αυτά τα δύο αδέλφια, κάπου ανάμεσα σε κακομαθημένα παιδιά και χαμένα κορμιά, χωρίς άλλη πυξίδα από το άρρωστο παιχνίδι μεταξύ τους. Με τη μουσική και τους ήχους να εντάσσονται στην παράσταση και να παρεμβαίνουν καθοριστικά στις κρίσιμες στιγμές, ο Κουρής έχτισε ένα σύμπαν με προσωπική σφραγίδα και μπόλικη ευαισθησία. Με το χιούμορ να υποσκάπτει διαρκώς τις καταστάσεις και μια υπόκωφη απειλή να κυκλοφορεί ανάμεσά τους, η ιστορία του ΜακΝτόνα βρίσκει στη σκηνή του Αθηνών χώρο για να αναπνεύσει.

Ο Νίκος Κουρής και ο Χρήστος Μαλάκης μοιράζονται τους ρόλους των δύο αδελφών, του Βαλίν και του Κόλμαν Κόνορ. Ο Κουρής απελευθερώνει μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πτυχή του υποκριτικού του ταλέντου, όπου το χιούμορ συνομιλεί με την έσω πλευρά του ήρωά του. Αξιος συνομιλητής του ο Μαλάκης – στον ρόλο του θρασύδειλου αδελφού. Ο Γιώργος Ηλιόπουλος (πατήρ Γουέλς) και η Δανάη Μιχαλάκη (Γκερλίν Κέλεχερ) ολοκληρώνουν τη διανομή, συμμετέχοντας με δημιουργικό τρόπο σε αυτόν τον αγώνα σκληρού πινγκ-πονγκ.

Μετάφραση: Λένια Ζαφειροπούλου
Σκηνοθεσία: Νίκος Κουρής
Σκηνογραφία: Ολγα Μπρούμα
Κοστούμια: Ματίνα Μέγκλα
Μουσική: Θοδωρής Ρέγκλης
Φωτισμοί: Αλέκος Γιάνναρος
Παίζουν: Νίκος Κουρής, Χρήστος Μαλάκης, Γιώργος Ηλιόπουλος, Δανάη Μιχαλάκη
Παραστάσεις: Θέατρο Αθηνών, Τετάρτη-Πέμπτη-Παρασκευή (21.00), Σάββατο (18.00 & 21.00), Κυριακή (18.00)

Τι είναι το Θέατρο Τέχνης σήμερα;

Ογδόντα χρόνια κλείνουν φέτος από το 1942 που ο Κάρολος Κουν ίδρυσε το Θέατρο Τέχνης και τη Δραματική Σχολή του. Παράλληλα έκλεισαν τριάντα πέντε από τον θάνατο του σκηνοθέτη και δασκάλου, του ανθρώπου που συνέβαλε όσο λίγοι στην εξέλιξη του θεάτρου στη χώρα μας. Κι ίσως αυτές οι δύο ημερομηνίες είναι που έχουν παίξει καθοριστικό ρόλο για τον τρόπο που βλέπουμε σήμερα την ιστορική αυτή σκηνή.

Αλήθεια τι είναι σήμερα το Θέατρο Τέχνης; Και γιατί διαρκώς αναζητούμε τη σύνδεση της παρούσας κατάστασης με το παρελθόν της; Γιατί ψάχνουμε να ενώσουμε τους κρίκους με τον Κουν; Θέατρα όπως αυτό είναι απολύτως συνδεδεμένα με το πρόσωπο και το όραμά του, με τον τρόπο δουλειάς του, με τους κανόνες που λειτούργησε. Κι αυτά δεν επαναλαμβάνονται. Οπως και ο Κουν. Από τότε έχουν έρθει άλλοι καλλιτέχνες, άλλοι σκηνοθέτες και θεατράνθρωποι που έβαλαν και συνεχίζουν να βάζουν το δικό τους λιθαράκι. Με μια σημαντική διαφορά: Αυτό το λιθαράκι μπαίνει στην κάθε εποχή. Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε το γεγονός ότι κανείς δεν πρέπει να κρίνεται με τους όρους μιας περασμένης εποχής. Γιατί σίγουρα δεν θα αποδώσει – και ευτυχώς.

Συχνά λέμε ότι το Θέατρο Τέχνης δεν είναι αυτό που ήταν. Φυσικά και δεν είναι. Αλήθεια, τι είναι ίδιο με τις δεκαετίες του ’40, του ’60, του ’80 ακόμα και του 2000;

Το θέμα είναι τι έχει να προτείνει σήμερα, με ποιους συγγραφείς, με ποια έργα και με ποιους συνεργάτες. Με τη Μαριάννα Κάλμπαρη (φωτογραφία), γέννημα-θρέμμα του Τέχνης, το φετινό πρόγραμμα μοιάζει να έχει γερές βάσεις. Οι ενδιαφέρουσες συνεργασίες με σκηνοθέτες όπως ο Γιάννης Χουβαρδάς, ο Νίκος Μαστοράκης, ο Τάκης Τζαμαργιάς, ο Ακύλλας Καραζήσης, η Μαρία Πρωτόπαππα – μεταξύ πολλών ακόμα, με έργα του παγκόσμιου κλασικού αλλά και του σύγχρονου, ελληνικού και ξένου ρεπερτορίου, είναι μια καλή αρχή.

Το ελληνικό θέατρο δεν πάσχει από το παρελθόν του, πάσχει, ενίοτε, από την πεποίθηση ότι αυτό το  παρελθόν πρέπει να καθορίζει το παρόν του. Ισως ο μόνος τρόπος για να ξεφύγουμε από τέτοιες αγκιστρώσεις είναι να δούμε τι κάνουμε σήμερα – χωρίς φυσικά να αγνοούμε το χθες. Ακόμα κι μας αποκαρδιώνουν κάποιες προσπάθειες, το αισιόδοξο είναι ότι η σκυτάλη δεν έχει χαθεί…