Ανθρωπος στη θάλασσα

^«Το φώναζε η θάλασσα ότι είχαν χυθεί άνθρωποι μέσα της. Τι να κάναμε; Να καθόμαστε να την ακούμε;». Θυμάμαι τα λόγια του ψαρά στην Πάρο αν και έχουν περάσει κάμποσα χρόνια. Περίπου είκοσι. Πρέπει να ήταν το πρώτο ή το δεύτερο καλοκαίρι μετά το ναυάγιο του «Εξπρές Σάμινα», στις 26 Σεπτεμβρίου του 2000, λίγο έξω από το λιμάνι του νησιού. Και δεν ήταν μόνο η ποιητικότητα της αναφοράς στη «φωνή» της θάλασσας και στο πώς «χύθηκαν» οι άνθρωποι που με είχε εντυπωσιάσει. Ο τρόπος που εκείνος ο απλοϊκός άνθρωπος με το περιορισμένο λεξιλόγιο μου διηγούταν πώς πετάχτηκε μέσα στη νύχτα, πώς συνεννοήθηκε, χωρίς πολλά λόγια, με τους άλλους νησιώτες που έσπευσαν να βοηθήσουν, πώς αψήφησαν τις δύσκολες καιρικές συνθήκες, πώς έριξαν άρον άρον τις βάρκες τους στη θάλασσα, με έκανε να καταλάβω ότι ένα «τσακ!» είναι, ένα δευτερόλεπτο, μια λεπτή κλωστή που, όταν την υπερβείς, γίνεσαι ήρωας. Ούτε η σκέψη μετράει, εκείνες τις στιγμές ούτε το «ζύγισμα» των πράξεων, ούτε το ιδεολογικό τους περιτύλιγμα ούτε το τι πρόκειται να σου αποφέρουν. Ενα «τσακ!».

Οι ιστορίες των κατοίκων των νησιών μας έχουν πολλά τέτοια «τσακ!». Τα ναυάγια αλλά και η διάσωση των ναυαγών είναι κομμάτι της συλλογικής τους μνήμης. Το «άνθρωπος στη θάλασσα» είναι ένα αλάρμ, ένα mayday, καταγεγραμμένο (ας το πούμε κι έτσι) στα γονίδιά τους. Η ανάδειξη του ενστίκτου της επιβίωσης ως ανταπόδοση ζωής. Στις οικογενειακές ιστορίες των περισσότερων υπάρχει τουλάχιστον ένας συγγενής ή φίλος που επιβίωσε από κάποιο ναυάγιο. Και που κι αυτόν κάποιος τον βοήθησε, κάποιος τον «μάζεψε» ή τον περίθαλψε όταν τον ξέβρασε η θάλασσα. Ε, τι θα κάνουν όταν η θάλασσα τούς φωνάζει πως έχουν χυθεί άνθρωποι μέσα της; Θα κάθονται να την ακούνε;

«Εμεις απλοί άνθρωποι είμαστε. Ακούσαμε για ένα ναυάγιο και τρέξαμε να βοηθήσουμε. Οπως έχουμε κάνει και πολλές άλλες φορές. Μπροστά σε τέτοιες τραγωδίες δεν υπάρχουν φυλές, διακρίσεις, χρώματα. Τέτοιες στιγμές είμαστε όλοι άνθρωποι και εμείς ποτέ δεν διώξαμε κανέναν από το νησί μας». Τα λόγια του Τσιριγώτη, Μιχάλη Πρωτοψάλτη, ιδιοκτήτη γερανού, που πριν από μερικά βράδια, μαζί με πυροσβέστες, τις τοπικές αρχές και άλλους κατοίκους του νησιού, διέσωσε ογδόντα μετανάστες μέσα από τη φουρτουνιασμένη θάλασσα είναι σαν έρχονται να συμπληρώσουν τα λόγια του παριανού ψαρά. Περιγράφουν το ένστικτο του διασώστη που έχουν ιδιαίτερα αναπτυγμένο αυτοί οι άνθρωποι. Και αυτό ακριβώς το ένστικτο είναι που έκανε τον κύριο Μιχάλη και τους υπόλοιπους να επιχειρήσουν και να καταφέρουν το, σχεδόν, ακατόρθωτο. Γιατί το να πετάς, με σκοτάδι, οκτώ μποφόρ και τη θάλασσα γεμάτη «φίδια», σκοινιά και σεντόνια από κάθετους βράχους είκοσι μέτρων για να ανελκύσεις στραπατσαρισμένους ανθρώπους είναι σαν να βάζεις στοίχημα με το ανέφικτο.

Ναι, θεωρώ ότι υπάρχει το ένστικτο του διασώστη που δεν καλουπώνεται σε καμία οργάνωση και δεν μπαίνει κάτω από τίτλους. Καλές οι ομάδες, καλές οι συλλογικότητες αλλά η διάσωση είναι μια προσωπική, μια μοναχική ενέργεια που ενώνει τους ανθρώπους όταν είναι σε εξέλιξη. Οχι εκ των προτέρων, ως αφηρημένη πρόθεση. Και οι άνθρωποι που διασώζουν, δεν μιλούν πολύ. Οπως ο κύριος Μιχάλης. «Εχω εικόνες στο μυαλό μου που δεν μπορούν να γίνουν λέξεις» λέει.

Οταν ο Φλέμινγκ διέσωσε τον Τσόρτσιλ

Πρόκειται, βεβαίως, περί αστικού μύθου. Που, αν και έχει διαψευσθεί πανηγυρικά, διακινείται ακόμη διότι αναδεικνύει το μεγαλείο της διάσωσης. Σύμφωνα με αυτόν λοιπόν, τον 19ο αιώνα, στη Σκωτία, ένας πάμφτωχος αγρότης έσωσε τη ζωή ενός πλουσιόπαιδου που είχε πέσει σε ένα βάλτο. Την επόμενη μέρα ο πλούσιος πατέρας που ήθελε οπωσδήποτε να ανταμείψει τον αγρότη, τού πρότεινε, σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, να χρηματοδοτήσει τις σπουδές του γιου του. Ο γιος του αγρότη ήταν ο Αλεξάντερ Φλέμινγκ που ανακάλυψε την πενικιλίνη. Και ο γιος του πλούσιου, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ που, χάρη στη πενικιλίνη, σώθηκε από πνευμονία.

Είπαμε, δεν ισχύει αλλά ο Φλέμινγκ είχε πει γι’ αυτήν την ιστορία: «Υπέροχο παραμύθι! Μακάρι να ήταν αληθινό».