Η ανάγκη για μία ολοκληρωμένη στεγαστική πολιτική {CR}

Μπροστά σε έναν χειμώνα που προσιδιάζει σε μαραθώνιο για τα νοικοκυριά εξαιτίας της επελαύνουσας και γενικευμένης ακρίβειας, οι αυξήσεις στα ενοίκια κατέχουν ξεχωριστή θέση.

Η αυξητική τάση στα ενοίκια προϋπήρχε της τρέχουσας συγκυρίας της αυξανόμενης ακρίβειας – αν και σίγουρα τροφοδοτείται πλέον και από αυτή – και ήταν αποτέλεσμα τεκτονικών αναδιατάξεων στην αγορά ακινήτων τα τελευταία χρόνια. Η προέλαση της βραχυχρόνιας μίσθωσης (AirBnB κ.ά.), η καθιέρωση της golden visa, η επενδυτική κερδοσκοπία στα ακίνητα και η βίαιη – και χωρίς σχέδιο – τουριστικοποίηση, καθώς και η διαχρονική απουσία ολοκληρωμένης στεγαστικής πολιτικής στην Ελλάδα, συντελούν σε μία κατάσταση ασφυκτική για πολλά νοικοκυριά. Το χαρακτηριστικό των παραπάνω τάσεων είναι ότι παρουσιάστηκαν ως «μάννα εξ ουρανού» σε μια οικονομία που διψούσε (και διψάει) για επενδύσεις και κεφάλαια, αλλά εν τέλει το κοινωνικό τους αποτύπωμα είναι  πολλαπλά επιζήμιο για όλο και πιο διευρυμένα τμήματα του πληθυσμού. Φυσικά, κάποια άλλα επωφελήθηκαν, και δεν εννοώ μόνο τους επενδυτές, αλλά και τα επαγγέλματα που σχετίζονται με την οικοδομή και τους ιδιοκτήτες που είδαν τις αξίες των ακινήτων τους να ανεβαίνουν. Σε κάθε περίπτωση το σημαντικό είναι ότι σε τέτοιες περιπτώσεις υπάρχουν νικητές και χαμένοι και το ποιοι εν τέλει είναι αυτοί είναι ζήτημα ρύθμισης και δημόσιας πολιτικής.

Πριν από λίγες βδομάδες η κυβέρνηση παρουσίασε το πρόγραμμά της για τη στέγαση και ενώ υπάρχουν κάποια ενδιαφέροντα στοιχεία, και άλλα στα οποία μπορεί να ασκηθεί κριτική, υπάρχουν προφανείς «ελέφαντες στο δωμάτιο» που απουσιάζουν εκκωφαντικά. Πρόκειται για πολιτικές που θα οδηγούσαν σε μια άμεση και απτή μείωση ή έστω σταθεροποίηση των ενοικίων και θα διευκόλυναν τα νοικοκυριά στις δύσκολες σημερινές συνθήκες.

Για παράδειγμα, η επέκταση της βραχυχρόνιας μίσθωσης είναι μία κρίσιμη μεταβλητή στην αύξηση των ενοικίων καθώς μειώνει τα σπίτια που προσφέρονται για ενοίκιο και αλλάζει ριζικά τις τοπικές οικονομίες των γειτονιών, αλλά δεν υπάρχει η παραμικρή αναφορά στα κυβερνητικά μέτρα σχετικά με αυτό το θέμα. Η καθιέρωση γεωγραφικών περιοχών, όπου θα ισχύουν περιορισμοί στη διάθεση ακινήτων για βραχυχρόνια μίσθωση, είτε αναφορικά με τον συνολικό αριθμό των ακινήτων είτε αναφορικά με τις ημερολογιακές ημέρες που θα μπορούν να είναι διαθέσιμα, θα ήταν μία κίνηση στη σωστή κατεύθυνση, με βάση την ευρωπαϊκή εμπειρία.

Αντίστοιχα ο έλεγχος των ενοικίων στις έκτακτες συνθήκες της ακρίβειας θα μπορούσε να έχει ανακουφιστικό χαρακτήρα για χιλιάδες νοικοκυριά. Ο έλεγχος αυτός θα μπορούσε να έχει τη μορφή είτε της επιβολής ανώτατων τιμών στα νέα μισθωτήρια, είτε του ελέγχου της αύξησης των τιμών κατά την ανανέωση συμβολαίων που λήγουν ή στην ετήσια ανατίμηση στα ενεργά μισθωτήρια.

Ακόμα και η εξαγγελία για αύξηση του ορίου επενδύσεων για την απόκτηση golden visa που κατά βάση είναι σωστή χωλαίνει, γιατί δεν εφαρμόζονται γεωγραφικοί περιορισμοί στα μεγάλα αστικά κέντρα όπως έκανε η Πορτογαλία πρόσφατα, που αφαίρεσε τη δυνατότητα απόκτησής της για επενδύσεις σε ακίνητα σε Λισαβόνα και Πόρτο.

Ενα διαρθρωτικό μέτρο που φαντάζει «ξένο» σήμερα στην Ελλάδα αλλά υπάρχει για δεκαετίες στην Ευρώπη είναι η ανάπτυξη ενός στεγαστικού τομέα περιορισμένου κέρδους ή μη-κερδοσκοπικού. Αν στα μέτρα που προτείνει η κυβέρνηση για παραχώρηση ακινήτων για αξιοποίηση, συμπεριελάμβανε κίνητρα για την ανάπτυξη ενός τέτοιου τομέα, κάτι τέτοιο θα είχε πολλαπλασιαστικές συνέπειες για την ανακούφιση των ενοικιαστών.

Τα παραπάνω έχουν αναλυθεί διεξοδικά σε μελέτες του Ινστιτούτου Eteron. Ομως σε κάθε περίπτωση μία ολοκληρωμένη στεγαστική πολιτική απαιτεί ένα κέντρο συντονισμού (μπορεί να είναι ο πρώην ΟΑΕΔ κάτι τέτοιο;), στατιστικά στοιχεία, τεκμηρίωση και ανάλυση των εξελίξεων και αξιολόγηση της πολιτικής, πράγματα ξένα στην άσκηση δημόσιας πολιτικής στην Ελλάδα. Και φυσικά πολιτική καθαρότητα στο ερώτημα «ποιος ωφελείται» και «ποιος χάνει». Ειδάλλως θα πρόκειται για μία τρύπα στο νερό.

Ο Γαβριήλ Σακελλαρίδης είναι διευθυντής του Eteron – Ινστιτούτο για την Ερευνα και την Κοινωνική Αλλαγή