«Γιατί γράφει ένας ηθοποιός;»

Αναρωτιέται κανείς πόσες άραγε δραματικές σχολές, ακόμη και αν δεν τα χρησιμοποιούν ως «διδακτέα ύλη», είναι επανδρωμένες με βιβλία που τα έχουν γράψει ηθοποιοί και σκηνοθέτες και συγκροτούν στο σύνολό τους μιαν ακένωτη πηγή πληροφοριών, κρίσεων, εμπειριών και περιστατικών. Οπως μάλιστα έχουν αξιοποιηθεί χάρη στο μοναδικό μέσο γνήσιας και αυθεντικής μετάδοσης που είναι το βιβλίο. Είτε πρόκειται για δοκίμια, για κριτικές και σημειώματα, για ημερολόγια και απομνημονεύματα, για παραδόσεις μαθημάτων όπως στο μεταξύ τις επεξεργάστηκαν οι ίδιοι οι ηθοποιοί και οι σκηνοθέτες που τις πραγματοποίησαν ώστε ο προφορικός λόγος να ενταχθεί στους κανόνες του αντίστοιχου γραπτού. Μιλάμε για έναν θησαυρό χωρίς να μνημονεύουμε τα ποιήματα ή τα πεζογραφήματα που έχουν γράψει καλλιτέχνες του θεάτρου (για παράδειγμα «Η κερένια κούκλα» του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου ή στα πρόσφατα χρόνια η τριλογία «Της επανάστασης, της μοναξιάς και της λαγνείας» του Γιώργου Μιχαηλίδη). Ενα αφιέρωμα με το αρκούντως ερεθιστικό ερώτημα «Γιατί γράφει ένας ηθοποιός;», και μάλιστα σε ηθοποιούς τριών διαφορετικών γενεών, θα μας παρέπεμπε (ανεξάρτητα αν πρόκειται για ηθοποιούς ή σκηνοθέτες καθώς όλοι τους θα μπορούσαν να διεκδικήσουν τον πολύ πιο καίριο χαρακτηρισμό του «θεατρανθρώπου») σε βιβλία και σε δημιουργούς όπως ο Φώτος Πολίτης, ο Τάκης Μουζενίδης, ο Μήτσος Λυγίζος, ο Μήτσος Μυράτ, ο Αλέξης Μινωτής, ο Γιώργος Γληνός, ο Γιώργος Σεβαστίκογλου, ο Μίμης Φωτόπουλος, ο Αλέξης Σολομός, ο Δημήτρης Μυράτ, ο Κάρολος Κουν, η Ασπασία Παπαθανασίου, ο Βασίλης Κανάκης, η Αννα Συνοδινού, ο Μηνάς Χρηστίδης και στα νεότερα χρόνια ο Σπύρος Ευαγγελάτος, ο Δημήτρης Ποταμίτης, ο Σταμάτης Φασουλής, ο Βασίλης Παπαβασιλείου. Αν και ο κατάλογος είναι πολύ μακρύς, είμαστε βέβαιοι πως δεν τον έχουμε εξαντλήσει (εδώ όμως είναι ο παντογνώστης Κώστας Γεωργουσόπουλος ώστε να συμπληρώσει τα κενά σε ονόματα που μας έχουν διαφύγει και μάλιστα από μνήμης, όπως άλλωστε συμβαίνει με όλα τα περιστατικά και τα διαδραματισθέντα στη σκηνή και στα παρασκήνια των θεάτρων που καταχωρίζει στα πολύτιμα αποταμιευτικά του κείμενα).

Θανάσης Παπαγεωργίου

«Για να γίνει ορατό το αόρατο»

«Εδιζησάμην εμεωυτόν» είπε ο Ηράκλειτος και «γνώθι σαυτόν» διάβαζε κανείς μπαίνοντας στον ναό του Απόλλωνα στους Δελφούς. Γνώρισε τον εαυτό σου, θέλω να μάθω την αλήθεια για τον εαυτό μου. Μια διαρκής αγωνία του ανθρώπου σε όλη τη διάρκεια της ζωής του και μια ασταμάτητη ανάγκη αναζήτησης. Ενα βάσανο που γίνεται εφιαλτικό στον καλλιτέχνη, στην ατελείωτη πορεία του προς την αναζήτηση της ανύπαρκτης τελειότητας! Αυτή τη μάταιη, αλλά τόσο ευγενή προσπάθειά του. Και ταυτόχρονα η άλλη του ανάγκη, να επικοινωνήσει με κάποιον άλλον κάθε του καινούργια ανακάλυψη ανεβαίνοντας αυτόν τον Γολγοθά. Την κάνει πίνακα, θεατρική παράσταση, μουσικό κομμάτι, ποίημα, τραγούδι, ταινία, μυθιστόρημα, το σκαλίζει στον βράχο, στην άμμο, το φωνάζει στον ύπνο του, αλλά κυρίως θέλει να το πει κάπου, να το συζητήσει με κάποιον ακόμη, εκτός από τον εμεωυτόν, προσπαθώντας «να κάνει ορατό το αόρατο», όπως είπε ο Αρθουρ Μίλερ. Είναι φυσικό να μην του φτάνει ένα μονοπάτι, είναι φυσικό να χρησιμοποιεί κάθε μέσον για να το κοινωνήσει και στους άλλους. Δεν φτάνει η σύνθεση στο πιάνο, ούτε το στήσιμο μιας παράστασης, ούτε η συγγραφή ενός βιβλίου. Ο Λόρκα και ο Στρίντμπεργκ ζωγράφιζαν, ο Αϊνστάιν έπαιζε βιολί, ο Νίτσε συνέθετε μελωδίες, ο Τσέχοφ ήταν γιατρός, αρχιτέκτονες γίνονται σκηνογράφοι, μουσικοί συνθέτουν κείμενα για τη σκλαβιά και τη φτώχεια και ναυτικοί γράφουν ποιήματα. Οποιοσδήποτε τρόπος, αφού είμαι αναγκασμένος – ας κάνω κι αλλιώς – να ψάχνω και να ψάχνομαι…

Ναι, λοιπόν, για να περιοριστούμε στα καθ’ ημάς. Δεν σου φτάνει ό,τι ειπώθηκε στο στήσιμο μιας παράστασης. Δεν σου αρκεί ο προφορικός λόγος, όσο κι αν λένε ότι διευκολύνει καλύτερα την επικοινωνία. Θα σου ξεφύγουν πράγματα σημαντικά, κάποιος θα σε διακόψει και θα χάσεις τον ειρμό, θα παρασυρθείς σε άλλα, ο ίδιος σου ο εαυτός θα σε οδηγήσει με τον αυθορμητισμό του στην παράλειψη, θα γίνουν χάσματα, τελικά δεν νιώθεις ικανοποιημένος και μια περίεργη γεύση ανολοκλήρωτου θα σε κάνει να αισθανθείς την ανάγκη της συνέχειας. Ετσι θα αναζητήσεις τον γραπτό λόγο. Οχι για να συνεχίσεις αυτό που έλεγες, ούτε για να εξηγήσεις τον πίνακά σου ή τη μελωδία σου. Ψάχνεις να βρεις άλλες μορφές έκφρασης που βοηθούν να γίνει ορατό το αόρατο… Ποιος ξέρει ποια σχέση του με τον Πυθαγόρα προσπαθούσε να καταλάβει ο Αϊνστάιν πιάνοντας το βιολί του; Ποιος ξέρει γιατί δεν ικανοποιήθηκε από μια θεατρική σύγκρουση σε μια ιλιγγιώδη σκηνή ο Στρίντμπεργκ και αποφάσισε να ζωγραφίσει την «Κωμόπολη» μ’ αυτόν τον εφιαλτικό ουρανό; Ποια αδυναμία της ιατρικής συμπλήρωνε ο Τσέχοφ αναλύοντας την ανθρώπινη ψυχή με ένα θεατρικό έργο; Ποιος μπορεί να μπει μέσα στον ψυχισμό του καλλιτέχνη όταν προσπαθεί να δραπετεύσει από το μυαλό του;

Μου αρέσει να γράφω. Συμπληρώνω κενά που δεν μπόρεσα να γεμίσω μιλώντας ή – το κυριότερο – παίζοντας πάνω στη σκηνή. Συνεχίζω μια συζήτηση ανολοκλήρωτη γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι ούτε τώρα θα ολοκληρωθεί, αλλά τουλάχιστον γίνεται μια προσπάθεια να σταλεί το μήνυμα σε κάποιον που θέλω να πλησιάσω. Σε κάποιον που θέλω να μ’ ακούσει και να τον ακούσω. Μπορεί αυτό να είναι ένα θεατρικό έργο, μια μπροσούρα ή ένα διήγημα. Ο,τι και να ‘ναι, είμαι εγώ που εδιζησάμην εμεωυτόν προσπαθώντας να δρασκελίσω το κατώφλι του ναού του Απόλλωνα στους Δελφούς. Εκεί όπου δεν περνάνε τα μισόλογα και οι υπεκφυγές.

g

Λυδία Κονιόρδου

«Για πολλά που χάνονται»

Πάντα θαύμαζα όσους έχουν το χάρισμα του γραπτού λόγου. Ποιητές και συγγραφείς που αναδεικνύουν την πολυσήμαντη δύναμη των λέξεων αλλά και το διαχρονικό τους άρωμα. Προσωπικά είχα πάντα μεγαλύτερη κλίση στον προφορικό λόγο κι αυτό παραμένει. Ως παιδί της χούντας είχα νιώσει την έλλειψη ελευθερίας, κυρίως στην έκφραση. Τα λόγια μας έπρεπε να τα μετράμε. Βόδι βαρύ πατούσε τη γλώσσα μας. Κάποιος μπορεί να παρακολουθεί. Αργησα ν’ απελευθερωθώ και να εκφράζομαι χωρίς να φοβάμαι. Σιγά σιγά δυνάμωσε η αυτοπεποίθηση σε ό,τι πιστεύω, ο φόβος νικήθηκε, η γλώσσα μου λύθηκε.

Το γράψιμο ως τρόπος έκφρασης ήταν και παραμένει μια ιδιαίτερη πρόκληση για μένα. Από τις εκθέσεις στο σχολείο ως τώρα, όταν πρέπει να γράψω κάτι και όχι να μιλήσω δημόσια από καρδιάς, είναι σαν να φεύγουν κάποια χρόνια απ’ τη ζωή μου. Παρόλο που έλεγαν ότι γράφω καλές εκθέσεις, ο πανικός μπροστά στη διαδικασία μού κόστιζε ανέκαθεν πολύ.

Και σήμερα για να γράψω κάτι πρέπει να στριμωχτώ πολύ, να το έχω υποσχεθεί, όπως τώρα, στον αγαπητό φίλο Θανάση Νιάρχο, να πλησιάζει το τέλος χρόνου, να νιώθω ότι είμαι στο χείλος του γκρεμού και δεν το γλιτώνω το πικρό ποτήρι.

Τότε μπαίνω σε μια διαδικασία που την αποκαλώ «το τούνελ» και σταματάω όταν βλέπω φως και «ολοκληρώνω» ό,τι έχω να πω. Οι διορθώσεις, ελάχιστες. Ας το πάρει το ποτάμι.

Φαντάζομαι ότι δεν είμαι η μοναδική που μου συμβαίνει κάτι τέτοιο. Θυμάμαι, τηρουμένων εννοείται των αναλογιών, όταν έπαιζα τον «Ουρανό κατακόκκινο» της Λούλας Αναγνωστάκη. Μου είχε εκμυστηρευτεί πως έγραψε αυτό το μοναδικό διαμάντι απνευστί στο νοσοκομείο, στην αίθουσα αναμονής, όταν νοσηλευόταν ο Γιώργος Χειμωνάς.

Παρ’ όλα αυτά, θέλω να γράφω. Νομίζω ότι έχω αρκετά να πω και να μοιραστώ με όσους ενδιαφέρονται, όταν έρθει η ώρα, όταν «μεγαλώσω», που έλεγε ένας φίλος. Αν και πρέπει να βιαστώ, πριν τα ξεχάσω, γιατί όλα τρέχουν. Δυστυχώς δεν κρατάω σημειώσεις, πώς να καταγράψεις τη στιγμή που δεν θα ξανάρθει πια; Ολα είναι στο μυαλό μου. Είχα κάνει και διάφορες αποτυχημένες απόπειρες να κρατήσω ημερολόγιο. Τι φρίκη! Οταν τα ξαναδιάβαζα την επομένη, μου φαίνονταν τόσο ξένα ως προς το πραγματικό βίωμα. Επιπλέον, πάντα με τρόμαζε αυτή η ακινητοποίηση της σκέψης που χαρακτηρίζει τον γραπτό λόγο τη στιγμή που καταγράφεται. Ορθώνεται μπροστά μου σαν απειλή το scripta manent.

Κι αν εγώ αλλάξω; Ή αν αλλάξει ο καιρός; Ετσι κι αλλιώς ξέρουμε από τον Ηράκλειτο κι εντεύθεν ότι όλα αλλάζουν, το μόνο σταθερό είναι η ροή. Συνηθισμένη, εξασκημένη μάλλον απ’ τη θεατρική λειτουργία όπου είναι μονόδρομος ο συντονισμός με το εδώ και τώρα, ώστε εξ ορισμού να ξεκινάς από το μηδέν, εμπιστεύεσαι τη ροή και τη διαρκή ανταλλαγή ανάμεσα στον ηθοποιό και στο τυχαίο κοινό της βραδιάς. Ο κανόνας: τίποτα δεν είναι ίδιο.

Ειδικά σήμερα που ζούμε τεράστιες παγκόσμιες αλλαγές, συντελούμενες με πρωτόγνωρη ταχύτητα. Ο,τι ισχύει σήμερα, αύριο μπορεί να μην έχει νόημα. Ισως γι’ αυτό στο θέατρο δεν γράφονται πια έργα αντίστοιχα με τα έργα των μεγάλων κλασικών. Τα πιο σημαντικά και αυθεντικά είναι όσα αποτυπώνουν το φευγαλέο, το αποσπασματικό, το εύθραυστο, το παράλογο. Κυρίως όσα διαπραγματεύονται μορφές και θέματα που απειλούνται με εξαφάνιση από τον οδοστρωτήρα ενός πολιτισμού που τείνει στην ομογενοποίηση και πνίγει τις ξεχωριστές φωνές.

Ναι, θα ήθελα να γράψω για πολλά που χάνονται. Οσα έμαθα από τους παππούδες μου και τους γονείς μου, από τους δασκάλους μου, από τους απλούς ανθρώπους που παρατηρούσα στον δρόμο. Να γράψω για όσα έζησα και κατάλαβα ως πολίτης και καλλιτέχνης αυτού του ευλογημένου τόπου και αυτής της ηπείρου. Φαντάζομαι ότι για να γίνει αυτό χρειάζεται σιωπή και απόσταση από την «πολλή συνάφεια του κόσμου». Αν τα φέρει η ζωή στον δρόμο μου, ας γίνει. Αλλιώς, ας τα πουν άλλοι αντί για μένα. Μπορεί να είναι και καλύτερα.

g

Σοφία Φιλιππίδου

«Ζωγραφίζω την παλάμη μου σε σπηλιές»

Ολα νομίζω γίνονται από ανάγκη για επικοινωνία και αλήθεια, δηλαδή για το ανέφικτο. Ως ηθοποιός προσπαθώ να «μιλήσω» για μένα, μέσα από μένα, με τα λόγια και τα έργα των συγγραφέων. Ως συγγραφέας κειμένων, νιώθω την υποχρέωση να μιλήσω για μένα, με δικά μου λόγια. Κάποια ομοιότητα υπάρχει στη σύνθεση.

Στο θέατρο φτιάχνω ένα χειροποίητο «πάτσγουορκ» στον χωροχρόνο. Χορογραφώ την παράσταση και τον ρόλο μου όταν παίζω, ενώνοντας εικόνες (με ραφές που δεν φαίνονται), ψάχνω και βρίσκω τον ρυθμό, τα αισθήματα, τις συγκινήσεις. Δημιουργώ αλλού κενά μνήμης με παύσεις… παίζω με τα γέλια και τα δάκρυα (ό,τι προκύπτει από την καταβύθιση στο έργο), αφήνομαι στο τυχαίο… μέχρι όλα να γίνουν ένα – κάτι που εξελίσσεται και γίνεται διαρκώς κάτι άλλο.

Οταν γράφω νιώθω σχεδόν την υποχρέωση να μιλήσω για την πραγματικότητα, όπως εγώ την αντιλαμβάνομαι, για τον εαυτό μου και τον κόσμο γύρω μου, και γιατί θέλω να επικοινωνήσω τη δική μου αλήθεια και για να μην αφήσω να με ερμηνεύουν οι άλλοι όπως αυτοί θέλουν και εννοούν.

Ετσι αρχίζω να συνθέτω το τραγούδι που θέλω να πω (την ερμηνεία της πραγματικότητας) που είναι πάλι ένα συγγραφικό πάτσγουορκ με κομματάκια (όχι απαραίτητα τετράγωνα). Και καθώς γράφω, συνδέω με ραφές που δεν φαίνονται, αποσπάσματα ονείρων μου (είναι μέρος των υλικών μου) που επεξεργάζομαι (δεν αντιγράφω τα όνειρά μου) υποσυνείδητες και συνειρμικές σκέψεις… μνήμες, παρατηρήσεις από την καθημερινότητά μου, τύπου ημερολογίου, αλλά όχι ακριβώς (πολλές φορές ένα κείμενο μου μπορεί να είναι η παρατήρηση ενός τριαντάφυλλου που μαράθηκε, ας πούμε, ή η συνομιλία μου με ένα κοτσύφι…). Ετσι και καθώς προχωράω με το εργόχειρο του μυαλού μου (εδώ κι εκεί χρησιμοποιώ ονόματα και επίθετα που χρειάζομαι για να ενώσω κάποια λοξά κομμάτια) ελεύθερα «πετάγομαι» στην ποίηση απ’ όπου κλέβω αποσπάσματα για το κείμενό μου, που είναι πάντα ατελές σαν κι εμένα.

Δεν μπορώ πάντα να γράφω, δεν είμαι επαγγελματίας, αλλά έρχονται στιγμές, κάτω από πίεση, που νιώθω την υποχρέωση. Κάποιες φορές θαυμαστά φαινόμενα με ελκύουν να τα παρατηρήσω και να τα καταγράψω, άλλοτε έρχονται όνειρα σαν αγγελιοφόροι τραγωδιών που σέρνουν πτώματα… άλλα λένε, άλλα υπαινίσσονται. Αυτά και πολλά άλλα: σχέσεις, παρανοήσεις, παρεξηγήσεις, άνθρωποι πλανημένοι, λόγια ανείπωτα και άλλα λογοκριμένα ζητούν να γίνουν χρησμοί.

Ενα μικρό σύμπαν, η καθημερινότητά μας: ο ουρανός, η φύση, ο χρόνος, η ζωή, η δημιουργία, ο έρωτας, ο θάνατος… ο μικρός κόσμος στο μπαλκόνι μου… όλα με προκαλούν και με καλούν. Οι γάτες μου, οι φιλόσοφοι και οι ποιητές, οι λογοτέχνες, η συντεχνία μου με τον ναρκισσισμό της, ιστορίες από την επικαιρότητα που με ταράζουν. Τα βάσανα. Η παιδική μου ηλικία, η αθωότητα, η χαρά, ο χαμένος παράδεισος… η μάνα μου… η οικογένεια, οι συμβάσεις. Η απουσία μιας ιδεολογίας… το ποτάμι που τρέχει…

Γράφω πηγαίνοντας προς ένα φως που μπαίνει από μια χαραμάδα μακριά, στην άκρη του προσωπικού μου λαβυρίνθου. Γράφω σαν να αφήνω σημάδια στον δρόμο για την «έξοδο». Εδώ βάζω πέτρες, αλλού ξύλα, εκεί κορδέλες και καρφιά, αλλού σκιάχτρα… Ζωγραφίζω την παλάμη μου σε σκοτεινές σπηλιές… ελάφια, γάτες και βουβάλια… Να ο δικός μου μίτος!

g

Κώστας Γάκης

«Γράφει το θέατρο που καίει τον εαυτό του»

Ενας ηθοποιός γράφει γιατί θέλει να αποκτήσει πρόσβαση στη μυστηριακή κι ανεξερεύνητη χώρα των προγόνων. Ενας ηθοποιός γράφει για να βουτήξει στο σύνολο της ανθρώπινης εκδοχής, σε πολλαπλούς ανθρώπινους τύπους, άλλους σπαρταριστά σύγχρονους, κι άλλους σπαρακτικά παντοτινούς. Ενας ηθοποιός γράφει γιατί γεμίζει, πληρώνεται και εκπληρώνεται καθώς γράφοντας συνδέεται όλο και πιο βαθιά με την κοινότητα που τον περιβάλλει. Ενας ηθοποιός γράφει για να νιώσει ένα με το ήσυχο και παμπάλαιο δέντρο του αγώνα, για να γίνει ένα με την απλότητα και την ταπεινότητα των ανθρώπων που εμπεριέχεται στην τάση τους να φτάσουν σε μία κάποια όχθη τρυφερότητας, σε ένα κάποιο ξέφωτο αυτοπραγμάτωσης. Ενας ηθοποιός γράφει για να ενωθούν τα δάκρυά του με τους δύο μεγάλους ποταμούς δακρύων αυτού του κόσμου, τον ποταμό της οδύνης και τον άλλο, τον ποταμό της απολύτρωσης. Ενας ηθοποιός γράφει γιατί ξέρει πως στην ησυχία της νύχτας, μετά τον βόμβο της μέρας, όταν λίγες λέξεις του γρατζουνίσουν το αμείλικτο μέταλλο του χαρτιού, η ζωή θα χαμογελάσει, οι ατελείς του ήρωες θα βρουν μια ευκαιρία για ενσάρκωση και αν είναι εκείνος τυχερός και εκείνοι ακόμα πιο τυχεροί, θα βρουν δρόμο τα πλάσματα αυτά τα ισχνά, τα καμωμένα από πένα – θα βρουν δρόμο προς τη σκηνή. Ενας ηθοποιός γράφει γιατί η λαλιά του είναι η ελληνική, μια μήτρα απίστευτης ευαισθησίας, ακρίβειας, εκλέπτυνσης. Ενας ηθοποιός γράφει γιατί η ελληνική γλώσσα είναι μια μοναδική μηχανή παραγωγής ιδεών, ένα σπάνιο, πύρινο χωνευτήρι ανθρωπιάς και φωτός. Ενας ηθοποιός γράφει γιατί τα ναυάγια στο Αιγαίο και τα ξεφουσκωμένα σωσίβια στα βράχια των νησιών δεν τον αφήνουν να κοιμηθεί και θέλει να τα φέρει στη σκηνή. Ενας ηθοποιός γράφει πολύ συχνά για να αντέξει την πίκρα του τόπου, του τρόπου και του καιρού. Ενας ηθοποιός γράφει γιατί οι ρυτίδες της γιαγιάς στο πάρκο και το χαμόγελο του βρέφους στην αγκαλιά του μετανάστη συναντιούνται και παράγουν μέλι γλυκό και θεραπευτικό απέναντι στη σύγχρονη βαρβαρότητα. Ενας ηθοποιός γράφει για να χάρει έναν πολύ προσωπικό λόγο και τόνο στη σκηνή και το να βρίσκει τη χαρά του και την ψυχική του ευρυχωρία και λίγο παράδεισο πάνω στη σκηνή ίσως βοηθήσει κι άλλους που ήρθαν με κάποια σεβαστική περιέργεια να παραστούν στη νέα θεατρική του τρέλα. Ενας ηθοποιός, αυτός εδώ ο ηθοποιός γράφει – γράφει έτσι κι αλλιώς κι αλλιώτικα: γράφει αποφθέγματα παλεύοντας να καταλήξει σε πυκνά ρινίσματα πότε στοχασμού και πότε και αίσθησης, γράφει στίχους για τα τραγούδια που σκαρώνει στα περιθώρια της πρόβας ή της ζωής, γράφει σε τακτοποιημένα τετράδια μια μέθοδο υποκριτικής που μιλάει για το θέατρο του αρχέγονου, του αναπάντεχου κι ωστόσο εφικτού, το θέατρο της φλύαρης, παφλάζουσας ανθρωπιάς που σαν ξαφνική ανεμόεσσα φυλλωσιά κατακλύζει δώματα, υπόγες, σάλες και σκηνές, το θέατρο των χυμών και των φυλών του κόσμου, το θέατρο όχι των «ψαγμένων» αλλά των ψαχτικών και ψυχωμένων, το θέατρο που καίει τον εαυτό του σαν λάμπα αναποδογυρισμένη στη βροχή.

Τέλος, γράφει και μουσικές, μουσικές του τιμούν τον παγωμένο χειμώνα στην ψυχή του κάθε ανθρώπου κι άλλες μουσικές που χορεύουν στον ρυθμό της ωραίας άνοιξης καλά κρυμμένης στην ψυχή του κάθε ανθρώπου.

Μάνος Καρατζογιάννης

«Για να βάλει σε τάξη το θυμικό του»

Γιατί γράφει ένας ηθοποιός ή γιατί να μη γράφει; Και τι είναι αυτό που κινεί το χέρι του ή το σταματά; Αισθάνομαι ότι όλη η αγωνία στον ηθοποιό βρίσκεται στο να γεννήσει το αίσθημα και να το μεταδώσει στον θεατή. Είναι άλλωστε κάπως συνυφασμένος με έναν αισθηματικό κόσμο ακόμη και στη συνείδηση του κοινού.

Γι’ αυτό και τον αγαπάμε ή κάποιες φορές μπορεί και να τον «περιορίζουμε» αναφορικά με τις επιλογές που μπορεί να έχει πέρα από το επάγγελμά του. Οπως γίνεται ασυναίσθητα με καθετί που αγαπάμε και νιώθουμε, ότι ως έναν βαθμό δηλαδή μας ανήκει.

Αυτή η αισθηματικής υφής αγωνία είναι που συχνά διακατέχει τον ηθοποιό κι όταν γράφει ή τοποθετείται ακόμη για πολιτικά ή κοινωνικά ζητήματα της τρέχουσας επικαιρότητας.

Γράφω λοιπόν όταν θέλω να βάλω σε τάξη το θυμικό μου. Να ξεκινήσω δηλαδή αντίστροφα, από τον νου κι όχι από το ένστικτο, όπως συμβαίνει στην παράσταση ή στην πρόβα. Κι ενώ παλεύω να σχεδιάσω έναν ρόλο ή μια παράσταση και πέρα από εκεί που με πηγαίνει το αίσθημά μου, όταν γράφω επιδιώκω οι λέξεις, ο ρυθμός τους, η συνοχή τους ή το ανακάτεμά τους να μεταδίδουν κάτι προσωπικό, κάτι που αναπόφευκτα πηγάζει από μια βαθύτερη ανάγκη, άρα πείθει όχι μόνο τους θεούς, αλλά τους αναγνώστες του παρόντος και κυρίως του μέλλοντος. Αλλη μια αγωνία αν σκεφτεί κανείς ότι τα γραπτά, σε αντίθεση με τις παραστάσεις, μένουν.

Είναι γραπτά, εν είδει ημερολογίου, άλλοτε για μένα… Μόνο και μόνο για να βάλω σε μια τάξη όσα γυρίζουν στο κεφάλι μου και στην καρδιά μου. Είναι γραπτά, που κάποιες φορές έχουν γίνει παράσταση ή και ταινία. Αρα έχουν έναν πιο σφαιρικό, συγκεκριμένο και σαφή χαρακτήρα. Κι είναι γραπτά που κάποιος μου τα ζήτησε. «Είναι καλό να γράφεις για κάποιον που σε περιμένει» έλεγε η αγαπημένη μου θεατρική συγγραφέας (η Λούλα Αναγνωστάκη για τον Κάρολο Κουν). Είναι καλό γιατί η επαφή με τη γλώσσα σού θυμίζει την πολιτική σου υπόσταση σε μια εποχή που κάνει ό,τι μπορεί για να το ξεχάσεις.

Πολλές οι αγωνίες για ένα τόσο μικρό κείμενο, κατά το «Πολλοί οι τραγικοί, μία η Επίδαυρος»!

Οπως και να ‘χει, όση ώρα αλιεύω το κίνητρο της γραφής μου, μου έρχεται στα χείλη ή στα πλήκτρα – να που μπερδεύω πάλι τη σκηνή με τη σελίδα – το απόφθεγμα του εθνικού μας ποιητή Διονύσιου Σολωμού, ως αρχή της ποιήσεως με τη στενή αλλά και την ευρεία έννοια της λέξης:

Πρώτα ο νους να συλλάβει με δύναμη

Κι ύστερα

η καρδιά να πραγματώσει ό,τι ο νους συνέλαβε.