Μήνυμα σε Πούτιν, Λουκασένκο

Η ανακοίνωση για το φετινό Νομπέλ Ειρήνης θα γινόταν έτσι κι αλλιώς στο φόντο του πολέμου στην Ουκρανία, ο οποίος μαίνεται μετά τη ρωσική εισβολή, δηλαδή εδώ και 7,5 μήνες και έχει φέρει τα πάνω-κάτω στην Ευρώπη. Η Νορβηγική Επιτροπή αποφάσισε, όμως, να το συνδέσει και άμεσα με τον πόλεμο, τιμώντας έναν άνθρωπο και δύο οργανώσεις που προέρχονται από τις τρεις χώρες οι οποίες εμπλέκονται άμεσα σε αυτόν και, σύμφωνα με το σκεπτικό της, με τη δράση τους συμβάλλουν αποφασιστικά στην προάσπιση των αξιών οι οποίες αποτελούν και το βασικό κριτήριο για την απονομή του συγκεκριμένου βραβείου: Τον Αλες Μπιαλιάτσκι, τη ρωσική οργάνωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα Memorial (Μνήμη) και την αντίστοιχη ουκρανική οργάνωση Κέντρο για τις Πολιτικές Ελευθερίες.

«Η Νορβηγική Επιτροπή του Νομπέλ επιθυμεί να τιμήσει τρεις εξέχοντες πρωτεργάτες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της δημοκρατίας και της ειρηνικής συνύπαρξης στις γειτονικές χώρες Λευκορωσία, Ρωσία και Ουκρανία», δήλωσε χαρακτηριστικά η πρόεδρος της Επιτροπής, Μπέριτ Ράις-Αντερσεν. Αναγνωρίζοντας δε τους κινδύνους που μπορεί να αντιμετωπίσουν οι βραβευθέντες, τόνισε πως με τη στάση τους «έχουν επιλέξει να αποδεχτούν αυτούς τους κινδύνους και να αποδείξουν ότι έχουν το κουράγιο να αγωνιστούν για όσα πιστεύουν».

Πρόσθεσε, επίσης, ότι «αντιπροσωπεύουν την κοινωνία των πολιτών στις πατρίδες τους. Επί χρόνια έχουν προάγει το δικαίωμα στην άσκηση κριτικής απέναντι στην εξουσία και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των πολιτών. Εχουν καταβάλει εξαιρετικές προσπάθειες για να στοιχειοθετήσουν τα εγκλήματα πολέμου, τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την κατάχρηση εξουσίας. Μαζί αντιπροσωπεύουν τη σημασία της κοινωνίας των πολιτών για την ειρήνη και τη δημοκρατία».

Ειδικά ο Μπιαλιάτσκι είναι ένας από τους πιο γνωστούς ακτιβιστές της Λευκορωσίας, ο οποίος βρίσκεται στις φυλακές του καθεστώτος Λουκασένκο από το καλοκαίρι του 2021, όταν και συνελήφθη για φορολογική απάτη. Είναι δε ο τέταρτος που λαμβάνει το συγκεκριμένο βραβείο ενόσω βρίσκεται στη φυλακή, μετά τον Γερμανό Καρλ φον Οσιέτσκι το 1935, την Αούνγκ Σαν Σούου Κι της Μιανμάρ το 1991 και τον Κινέζο Λιου Σιαομπό το 2010. Μάλιστα, η Επιτροπή του Νομπέλ ζήτησε από της αρχές του Μινσκ την άμεση απελευθέρωσή του, ενώ οι συνήγοροι και οι υπερασπιστές του επιμένουν ότι είναι ένας πολιτικός κρατούμενος, ο οποίος διώκεται για τις ιδέες και τη δράση του και παραμένει στη φυλακή για λόγους συνείδησης, αντιμετωπίζοντας ποινή από 7-12 έτη (η δίκη του δεν έχει διεξαχθεί ακόμη).

Αξίζει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με την ιστοσελίδα της οργάνωσης Viasna, της οποίας είναι πρόεδρος, ο Μπιαλιάτσκι ήταν τρεις φορές στο παρελθόν υποψήφιος για το Νομπέλ Ειρήνης – το 2006, το 2007 και το 2012. Είναι δε κάτοχος του Βραβείου Ζαχάροφ, ενώ του έχουν απονεμηθεί και άλλες τιμητικές διακρίσεις, όπως το Βραβείο του Βάτσλαβ Χάβελ από το Συμβούλιο της Ευρώπης, το 2012 – «έτσι ώστε οι πολίτες της Λευκορωσίας να μπορέσουν κάποια ημέρα να φτάσουν στα ευρωπαϊκά επίπεδα», όπως τόνιζε το σκεπτικό. Και τότε, μάλιστα, βρισκόταν στη φυλακή, με αποτέλεσμα η απονομή να γίνει στη σύζυγό του, ενώ ο ίδιος επισκέφθηκε το Στρασβούργο μετά την απελευθέρωσή του για να εκφράσει τις ευχαριστίες του προς το Συμβούλιο για την υποστήριξη που του πρόσφερε.

«Το βραβείο αποτελεί μια σημαντική αναγνώριση για όλους τους Λευκορώσους που αγωνίζονται για την ελευθερία και τη δημοκρατία», σχολίασε η ηγέτιδα της αντιπολίτευσης, Σβετλάνα Τσιχανούσκαγια, ζητώντας παράλληλα την άμεση και άνευ όρων απελευθέρωση όλων των πολιτικών κρατουμένων από τη χώρα. «Κρατείται σε απάνθρωπες συνθήκες και ελπίζουμε ότι (το βραβείο) θα συμβάλει ώστε να απελευθερωθεί, τόσο αυτός όσο και χιλιάδες ακόμη από τα κελιά του Λουκασένκο και της KGB», είπε άλλος εκπρόσωπος της αντιπολίτευσης, ο Φράνακ Βιαρότσκα.  «Αποτελεί μια μεγάλη τιμή για εμάς και τους εταίρους μας το γεγονός ότι λαμβάνουμε αυτό το βραβείο. Είναι πολύ σημαντικό για την κατοχύρωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την επαναβεβαίωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας», ήταν η δήλωση που έκανε η Ολεκσάντρα Ρομάντσοβα, επικεφαλής του Κέντρου για τις Πολιτικές Ελευθερίες, το οποίο ιδρύθηκε το 2007 και έχει στο ενεργητικό του σημαντική δράση όσον αφορά στην καταγραφή όσων έχουν συμβεί στη διάρκεια του πολέμου στην Ουκρανία.

Οσο για τη Memorial, τη λειτουργία της οποίας έχει απαγορεύσει το Κρεμλίνο, ιδρύθηκε το 1987 στην πρώην ΕΣΣΔ και, σύμφωνα με τους πρωτεργάτες της και τη Νορβηγική Επιτροπή, είχε στόχο να μην ξεχαστούν ποτέ τα θύματα της καταπίεσης εκείνου του καθεστώτος. «Μας δίνει δύναμη στην προσπάθειά μας να στηρίζουμε τους συναδέλφους μας στη Ρωσία που συνεχίζουν τη δουλειά τους από μια νέα τοποθεσία», δήλωσε στο Reuters το μέλος της διοίκησής της, Ανκε Γκίσεν.

«Το δικαίωμα να λέει κανείς την αλήθεια προς την εξουσία είναι θεμελιώδες για τις ελεύθερες και ανοιχτές κοινωνίες», έγραψε από την πλευρά του στο Twitter ο ΓΓ του ΝΑΤΟ, Γενς Στόλτενμπεργκ. Ο δε Κένεθ Ροθ, πρώην επικεφαλής της οργάνωσης Human Rights Watch, αναφέρθηκε ευθέως στο πολιτικό μήνυμα που στέλνει το φετινό βραβείο. «Στα 70α γενέθλια του Πούτιν, το Νομπέλ Ειρήνης απονέμεται σε μια ρωσική οργάνωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα την οποία έχει απαγορεύσει, μια ουκρανική οργάνωση η οποία στοιχειοθετεί τα εγκλήματα πολέμου τα οποία διαπράττει και ένα λευκορώσο αγωνιστή τον οποίο έχει φυλακίσει ο σύμμαχός του Λουκασένκο».