Μετά τις προσαρτήσεις, τι;

Μόλις ένα 24ωρο αφότου κήρυξε πομπωδώς ο Βλαντίμιρ Πούτιν την προσάρτηση του 18% της Ουκρανίας στη Ρωσία, οι ουκρανικές δυνάμεις ανακατέλαβαν το Σάββατο το Λιμάν, μία πόλη στρατηγικής σημασίας στο Ντονέτσκ – μία από τις τέσσερις ουκρανικές περιοχές, μαζί με το Λουγκάνσκ, τη Ζαπορίζια και τη Χερσώνα, που προσάρτησε αυθαίρετα ο ρώσος πρόεδρος χωρίς καν να τις ελέγχει πλήρως. Για το Κίεβο η ανακατάκτηση του Λιμάν ήταν μια μεγάλη νίκη, αφού μπορεί να του επιτρέψει να προωθηθεί τώρα στο Λουγκάνσκ. Για τη Μόσχα ήταν μία οδυνηρή ήττα, αφού η πόλη βρίσκεται πάνω σε γραμμές ανεφοδιασμού που χρησιμοποιεί προκειμένου να προωθηθεί προς Νότο και προς δυσμάς. Ομως όσο πιο επισφαλής γίνεται η θέση της Ρωσίας στα πεδία των μαχών, τόσο πιο ευθείες γίνονται οι πυρηνικές απειλές της. Πρώτη φορά μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου παλεύουν τόσο ανοιχτά οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους στο ΝΑΤΟ με το ερώτημα: θα διαβεί ο Πούτιν τον πυρηνικό Ρουβίκωνα;

Ο ίδιος ο ρώσος πρόεδρος προειδοποίησε την περασμένη εβδομάδα, πριν ακόμα θέσει και επισήμως το Ντονέτσκ, το Λουγκάνσκ, τη Ζαπορίζια και τη Χερσώνα υπό την πυρηνική ομπρέλα της Ρωσίας, πως η Μόσχα θα εξετάσει τη χρήση πυρηνικών όπλων. «Δεν είναι μπλόφα» διαβεβαίωσε. Αντίστοιχες απειλές έχουν διατυπώσει και άλλοι ρώσοι αξιωματούχοι, καμία όμως δεν ήταν τόσο ξεκάθαρη όσο αυτή που διατύπωσε το Σάββατο, αντιδρώντας στην πτώση του Λιμάν, ο Ραμζάν Καντίροφ, ο ηγέτης της Τσετσενίας: «Θα πρέπει να ληφθούν πιο δραστικά μέτρα, μέχρι και να κηρυχτεί στρατιωτικός νόμος στις μεθοριακές περιοχές και να χρησιμοποιηθούν πυρηνικά όπλα μικρής ισχύος» έγραψε στο Telegram. Ο σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ, Τζέικ Σάλιβαν, αναγνώρισε πως ο Πούτιν μπορεί πράγματι να μην «μπλοφάρει». Οι ΗΠΑ, επεσήμανε, έχουν ήδη ενημερώσει τον ρώσο πρόεδρο για την «αποφασιστική» δράση που θα αναλάβουν αν επιλέξει αυτόν τον δρόμο.

Σύμφωνα με τον Αλεξάντερ Γκάμπιουεφ, από το Carnegie Endowment, ο Πούτιν μοιάζει να πιστεύει ότι αν καταφέρει να πείσει ΗΠΑ και συμμάχους πως είναι έτοιμος να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα στην Ουκρανία, εκείνοι θα πιέσουν το Κίεβο να παραδοθεί. Το πρόβλημα για τον ρώσο πρόεδρο, επισημαίνει ο ίδιος αναλυτής, είναι πως η ουκρανική κυβέρνηση, ο στρατός και οι πολίτες θεωρούν ότι οδεύουν προς τη νίκη, και δεν θα αποθαρρυνθούν από πυρηνικές απειλές. Στο μεταξύ, ΗΠΑ και Ευρώπη στέλνουν όλο και περισσότερα όπλα στην Ουκρανία, ενώ δρομολογούν και νέες κυρώσεις σε βάρος της Μόσχας – στη διάρκεια τηλεφωνικής επικοινωνίας που είχε χθες με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο Εμανουέλ Μακρόν δεσμεύτηκε να «εργαστεί με τους ευρωπαίους εταίρους του» προς αυτή την κατεύθυνση. Αν όμως, συνεχίζει ο Γκάμπιουεφ, η Ουκρανία εξακολουθήσει να ανακαταλαμβάνει κατεχόμενα εδάφη, ο Πούτιν μπορεί να αποφανθεί πως η μόνη εναλλακτική επιλογή του είναι η κλιμάκωση. Οι τελευταίες του κινήσεις άλλωστε δείχνουν πως βλέπει αυτόν τον πόλεμο ως υπαρξιακό για τον ίδιο – ενδεχομένως και για την προσωπική του επιβίωση.

Προσοχή όμως, δεν έχουμε φτάσει ακόμα στην κορυφή της «σκάλας της κλιμάκωσης». Ο Πούτιν θα μπορούσε να αφήσει χωρίς ηλεκτρικό μεγάλες ουκρανικές πόλεις, να πραγματοποιήσει αεροπορικές και πυραυλικές επιθέσεις σε ιδιαίτερα ευαίσθητους στόχους ή και να χρησιμοποιήσει χημικά όπλα στο πεδίο της μάχης πριν στραφεί προς το πυρηνικό του οπλοστάσιο. Και αν τελικά το κάνει, λέει στο Axios ο Αντρέα Κένταλ-Τέιλορ, από το Κέντρο για μια Νέα Αμερικανική Ασφάλεια, θα επιδιώξει πιθανότατα ένα «εφέ επίδειξης», πυροδοτώντας κάποιο πυρηνικό όπλο πάνω από τη Μαύρη Θάλασσα ή την Αρκτική, ή αναπτύσσοντας ένα «τακτικό» πυρηνικό όπλο, μικρότερης ισχύος, στο πεδίο της μάχης. Σε μία τέτοια περίπτωση, εκτιμά ο ίδιος αναλυτής, οι ΗΠΑ δεν θα απαντούσαν με πυρηνικά όπλα, αλλά με κάποια συμβατική στρατιωτική επίθεση στη ρωσική επικράτεια – ίσως εναντίον της τοποθεσίας ή της μονάδας πίσω από τη ρωσική εκτόξευση – καθώς και μη στρατιωτικά βήματα όπως η μόνιμη κατάσχεση των αποθεματικών της ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας. Σε κάθε περίπτωση, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν πως ο Γ΄ Παγκόσμιος Πόλεμος έχει ήδη ξεκινήσει. Και αυτό, επιχειρηματολογεί η Φιόνα Χιλ στον «New Yorker», κάνει ακόμα πιο αναγκαίο το να παραμείνει ενωμένη η Δύση και να επιμείνει στη στρατηγική της.