Η Ευρωπαϊκή Ενωση {LF}του φόβου

Πριν από λίγες εβδομάδες είχαμε την άνοδο της Ακροδεξιάς στο λίκνο της σοσιαλδημοκρατίας, δηλαδή στη Σουηδία. Το Σαββατοκύριακο που πέρασε η μεγάλη ερώτηση ήταν αν στην Ιταλία θα κερδίσουν οι επίσης ακροδεξιοί Φρατέλοι ντ’ Ιτάλια. Προ μηνών ζήσαμε με αγωνία τις γαλλικές εκλογές, τις οποίες ο Εμανουέλ Μακρόν κέρδισε με δυσκολία. Πολλοί βλέπουν πίσω από την ευρωπαϊκή Ακροδεξιά τον Βλαντίμιρ Πούτιν που οραματίζεται την ευρωπαϊκή διάσπαση: η θέλησή του αυτή είναι δεδομένη. Αλλά για την άνοδο της Ακροδεξιάς η ευθύνη ανήκει στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Κυρίως.

Τα ακροδεξιά κόμματα που σε όλη την Ευρώπη ανεβαίνουν έχουν μόνο ένα κοινό: εκμεταλλεύονται τον ευρωσκεπτικισμό. Το κάνουν πανεύκολα. Διότι ο καλύτερος σύμμαχός τους για αυτό είναι η ίδια η Ευρωπαϊκή Ενωση και η λειτουργία της.

Πόσο καιρό γνωρίζουμε πως θα υπάρξει στην Ευρώπη ενεργειακό πρόβλημα; Πολύ πριν ο Πούτιν κηρύξει στη Δύση ενεργειακό πόλεμο κλείνοντας τους αγωγούς φυσικού αερίου, οι προειδοποιήσεις ήταν συνεχείς. Ακόμα και κυβερνώντες απέφυγαν να μας καθησυχάσουν. Στη Γερμανία χτύπησε καμπανάκια συναγερμού ο καγκελάριος Σολτς παρουσιάζοντας στις 22 Αυγούστου ένα πακέτο στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Στη Γαλλία ο Μακρόν. Στην Ιταλία ο Ντράγκι. Αλλοι ήταν ψύχραιμοι (ο Μακρόν π.χ. που έχει τα πυρηνικά εργοστάσια που παράγουν ενέργεια) και άλλοι ήταν ιδιαιτέρως παραστατικοί: ο Ντράγκι είπε τον Ιούνιο πως αν κλείσει τη στρόφιγγα ο Πούτιν, η Ιταλία κατεβάζει ρολά τον Νοέμβριο και επειδή το πιστεύει παραιτήθηκε. Δεν θα έπρεπε η Ευρωπαϊκή μας Ενωση να έχει βρει έναν τρόπο αντιμετώπισης του προβλήματος; Θα έπρεπε. Αλλά αργεί. Οπως άργησε και να αντιμετωπίσει την κρίση χρέους. Οπως άργησε και στην αντιμετώπιση της πανδημίας – ευτυχώς λιγότερο. Οπως αργεί και σε ζητήματα που αφορούν το Μεταναστευτικό.

Γιατί αργεί; Κάποτε λέγαμε πως για την αργοπορία φταίνε οι Γερμανοί και η προτεσταντική τους ανάγνωση των προβλημάτων του κόσμου. Σήμερα οι Γερμανοί έχουν το πιο μεγάλο πρόβλημα από όλους, αλλά γρήγορες παρεμβάσεις δεν υπάρχουν. Γιατί; Γιατί από τα γεννητούρια της η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν δημιουργήθηκε για να αντιμετωπίσει κρίσεις, αλλά για να μεγαλώσει την ευημερία των μελών της. Από τότε που την λέγαμε Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα η ύπαρξή της είχε να κάνει με την αύξηση του πλούτου. Δασμοί καταργήθηκαν, ο πληθωρισμός έγινε άγνωστη λέξη, η ανάπτυξη ήταν για δεκαετίες δεδομένη: αν εξαιρέσει κανείς τη δυσκολία στην αντιμετώπιση της πετρελαϊκής κρίσης στο ξεκίνημα της δεκαετίας του ’70, η ΕΟΚ δεν είχε ποτέ προβλήματα σοβαρά – ο υπόλοιπος κόσμος (ειδικά ο περίφημος Τρίτος…) έμοιαζε να δουλεύει για αυτή. Κι όταν η πετρελαϊκή κρίση αντιμετωπίστηκε, όλοι ήθελαν να γίνουν μέρος της, ακόμα κι όσοι φώναζαν ότι είναι ίδιο συνδικάτο με το ΝΑΤΟ.

Η χώρα μας είναι το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα: είναι η πιο προηγμένη χώρα των Βαλκανίων γιατί βρήκε γρήγορα μια θέση στο ευρωπαϊκό τρένο. Αυτή τη θέση που για δεκαετίες ονειρεύονταν όλοι οι γείτονές μας.

Οταν άρχισαν οι κρίσεις, η Ευρωπαϊκή Ενωση έδειξε απροετοίμαστη διότι δεν ιδρύθηκε για να τις αντιμετωπίσει. Δεν είχε ταμεία στήριξης, δεν είχε προγράμματα, δεν είχε αυτόν τον προορισμό. Αλλά μια Ευρωπαϊκή Ενωση που δυσκολεύεται να βρει λύσεις ακόμα και στο ενεργειακό πρόβλημα απλά οδηγεί τις κυβερνήσεις στο να ψάχνουν να βρουν λύσεις μόνες τους. Κι αυτό μοιραία οδηγεί μια μεγάλη πληθυσμιακή μερίδα της κάθε χώρας στο συμπέρασμα πως χωρίς την Ευρωπαϊκή Ενωση οι λύσεις θα ήταν ευκολότερες. Είναι ένα λάθος συμπέρασμα. Που όμως βασίζεται στον φόβο που δημιουργεί η αργή αντιμετώπιση της δυσκολίας.

Δεν έγιναν ξαφνικά ναζιστές και φασίστες όλοι οι Ευρωπαίοι: απλά φοβούνται. Είναι η ιστορία των ευρωπαϊκών εκλογών τα τελευταία χρόνια. Οπου κι αν γίνονται καταγράφεται φόβος. Κι ο φόβος οδηγεί σε κουταμάρες. Μόνο.